IT-SELF Małgorzata Osipczuk, www.it-self.pl, www.terapia-par-wroclaw.com

Portal Pomocy Psychologicznej

E-book
Psychoterapia po ludzku

Stowarzyszenie INTRO

E-book
E-pomoc
Psychologiczna pomoc w Internecie
teoria i praktyka

Stowarzyszenie INTRO

Programy pomocy

Artykuďż˝y

Niedziela 12 stycznia 2020

ODSUďż˝ SIďż˝ - O PRZESTRZENI OSOBISTEJ

ďż˝rďż˝dďż˝o: www.psychotekst.pl

Wyobraďż˝ sobie: przybliďż˝am siďż˝ do Ciebie, aby wyraďż˝niej Ciďż˝ sďż˝yszeďż˝, a Ty robisz krok w tyďż˝. Przysuwam siďż˝ jeszcze, a Ty kolejny krok w tyďż˝... Kaďż˝dego dnia moďż˝emy siďż˝ spotkaďż˝ z wieloma podobnymi sytuacjami. Najczďż˝ciej jednak ich nie zauwaďż˝amy. Nie zdajemy sobie z nich ďż˝wiadomie sprawy, nie mďż˝wiďż˝c juďż˝ o przyczynach takich sytuacji... Oddalasz siďż˝, bo prawdopodobnie weszďż˝am w Twojďż˝ przestrzeďż˝ osobistďż˝. Kaďż˝dy ma jakďż˝ďż˝, niezaleďż˝nie od wieku. Jej wielkoďż˝ďż˝ zaleďż˝y od bardzo wielu czynnikďż˝w. Naleďż˝ďż˝ do nich miďż˝dzy innymi czynniki osobowoďż˝ciowe (jak poziom neurotycznoďż˝ci), wzbudzona emocja (np. strach), czynniki sytuacyjne, kultura, z ktďż˝rej dana osoba siďż˝ wywodzi. Wpďż˝yw na rozlegďż˝oďż˝ďż˝ przestrzeni osobistej ma rďż˝wnieďż˝ aktualne miejsce przebywania interesujďż˝cej nas jednostki.

Mnie najbardziej zaciekawiďż˝ ostatni aspekt z wymienionych wyďż˝ej - miejsce aktualnego przebywania. To skďż˝oniďż˝o mnie w latach 2005-2007 do przeprowadzenia paru eksperymentďż˝w. Staraďż˝am siďż˝ odpowiedzieďż˝ na pytanie czy miasto, w ktďż˝rym siďż˝ znajdujemy, a raczej zagďż˝szczenie ludnoďż˝ci w nim wystďż˝pujďż˝ce moďż˝e wpďż˝ywaďż˝ na obszar dystansu osobistego. Przebadaďż˝am ponad 300 osďż˝b na przystankach autobusowych i tramwajowych Wodzisďż˝awia ďż˝lďż˝skiego, Oďż˝awy, Rybnika i Wrocďż˝awia. Do stojďż˝cej samotnie osoby podchodziďż˝ eksperymentator i ustawiaďż˝ siďż˝ obok niej, "ramiďż˝ w ramiďż˝". Jeďż˝li do okoďż˝o pďż˝ minuty badany siďż˝ odsunďż˝ďż˝, mierzyďż˝am odlegďż˝oďż˝ďż˝, na jakďż˝ to zrobiďż˝. Wyniki badaďż˝ potwierdziďż˝y moje przypuszczenie, zgodnie z ktďż˝rym dystans osobniczy poszerza siďż˝ wraz z gďż˝stoďż˝ciďż˝ zaludnienia danego miasta.

Dystansem interpersonalnym zajmuje siďż˝ przede wszystkim proksemika (nauka dotyczďż˝ca zachowaďż˝ niewerbalnych). Jest kilka rodzajďż˝w, "dystansďż˝w". Jednym z nich jest badany przeze mnie, dystans indywidualny (inaczej osobniczy), o ktďż˝rych pierwszy wspominaďż˝ Hediger (1996). Wynosi on od okoďż˝o 45 do okoďż˝o 120 centymetrďż˝w. Wielkoďż˝ďż˝ dystansu osobniczego bardzo rzadko wykracza poza te granice. Edward Hall, uwaďż˝any za twďż˝rcďż˝ proksemiki, w swej nowatorskiej jak na tamte czasy publikacji, "Ukryty wymiar" (1966) opisuje go jako, "sferďż˝ ochronnďż˝ czy teďż˝ izolujďż˝cďż˝ dany organizm od innych". Wszystkie gatunki ďż˝ywe (zarďż˝wno ludzie jak i zwierzďż˝ta) majďż˝ swojďż˝, okreďż˝lonďż˝ przestrzeďż˝. Rďż˝niďż˝ siďż˝ natomiast jej wielkoďż˝ciďż˝ oraz powodami jej wystďż˝powania. Funkcjami wystďż˝powania tej cechy u czďż˝owieka sďż˝ m.in. ochrona przed nadmiernďż˝ manipulacjďż˝, pobudzeniem, przed utratďż˝ swobody dziaďż˝ania - szczegďż˝lnie w sytuacjach, gdy zbliďż˝anie siďż˝ do nas innych osďż˝b lub przebywanie w maďż˝ym pomieszczeniu powoduje w nas napiďż˝cie wewnďż˝trzne. Moďż˝e to wtedy ďż˝wiadczyďż˝ o tym, ďż˝e nasza przestrzeďż˝ osobista zostaďż˝a naruszona, zawďż˝ona wbrew naszej woli. Dystans osobniczy moďż˝e sďż˝uďż˝yďż˝ rďż˝wnieďż˝ jako komunikat niewerbalny. Czďż˝sto, co jest bardzo ciekawe, wysyďż˝any nieďż˝wiadomie. Szczegďż˝lnie silnie uwidacznia siďż˝ to w rozwijajďż˝cych siďż˝ relacjach miďż˝dzyludzkich - gdy przykďż˝adowo zaczynamy odczuwaďż˝ coraz wiďż˝kszďż˝ sympatiďż˝ do danej osoby. Pďż˝automatycznie wtedy, na poziomie podďż˝wiadomym, zmniejszamy nasz dystans fizyczny do tej osoby.

Istnieje wiele danych empirycznych zwiďż˝zanych z przestrzeniďż˝ osobistďż˝. Jedno z ciekawszych dla mnie badaďż˝ miďż˝dzykulturowych w tym zakresie odnosiďż˝o siďż˝ do zatďż˝oczonych miejsc. Dostrzeďż˝ono, ďż˝e jednostki z bardziej zatďż˝oczonych regionďż˝w ďż˝wiata, gďż˝ďż˝wnie Azjaci, Arabowie, Latynosi majďż˝ zdecydowanie mniejszy dystans interpersonalny aniďż˝eli osoby z regionďż˝w o znacznie mniejszym zagďż˝szczeniu ludnoďż˝ci, jak np.: Skandynawowie, pďż˝nocni mieszkaďż˝cy Ameryki Pďż˝nocnej (Hall, 1966).

Nie tylko ze wzglďż˝du na pochodzenie oraz zagďż˝szczenie ludnoďż˝ci w danym mieďż˝cie ludzie rďż˝niďż˝ siďż˝ dystansem indywidualnym, lecz rďż˝wnieďż˝ ze wzglďż˝du na iloďż˝ďż˝ osďż˝b otaczajďż˝cych nas na co dzieďż˝, w pracy. Gillford i Sacilotto (1933), dziďż˝ki swojemu projektowi badawczemu, wykryli, ďż˝e osoby pracujďż˝ce w stosunkowej izolacji od innych ludzi, potrzebujďż˝ (nie tylko w pracy!) wiďż˝kszej przestrzeni indywidualnej w odrďż˝nieniu od osďż˝b, ktďż˝re pracujďż˝ z wiďż˝kszďż˝ iloďż˝ciďż˝ ludzi, czďż˝sto grupowo.

Wiedza dotyczďż˝ca proksemiki jest wiedzďż˝ bardzo ďż˝atwo przekďż˝adalnďż˝ praktycznie. Jest ona pomocna i powinna byďż˝ wykorzystywana przez np. architektďż˝w wnďż˝trz czy krajobrazu. Rďż˝wnieďż˝ my sami sprďż˝bujmy bardziej ďż˝wiadomie spojrzeďż˝ na kwestiďż˝ przestrzeni osobistej osďż˝b, z ktďż˝rymi wchodzimy w relacje, bo czďż˝sto zdarza siďż˝, ďż˝e wdzieramy siďż˝ w przestrzeďż˝ naszego rozmďż˝wcy - nieintencjonalnie - jak intruzi.