IT-SELF Małgorzata Osipczuk, www.it-self.pl, www.terapia-par-wroclaw.com

Portal Pomocy Psychologicznej

E-book
Psychoterapia po ludzku

Stowarzyszenie INTRO

E-book
E-pomoc
Psychologiczna pomoc w Internecie
teoria i praktyka

Stowarzyszenie INTRO

Programy pomocy

Artykuďż˝y

Niedziela 12 stycznia 2020

Wszystkie artykuďż˝y...

Artykuďż˝y

CZY ODZIEDZICZYďż˝EM UZALEďż˝NIENIE W GENACH? CZY MOJE DZIECKO TEďż˝ SIďż˝ UZALEďż˝NI?

Autor: Krzysztof A. Klementowski

ďż˝rďż˝dďż˝o: www.psychotekst.pl

Medycyna zna choroby, ktďż˝rych wystďż˝powanie prawie caďż˝kowicie opiera siďż˝ na mechanizmie dziedziczenia (np. hemofilia czy daltonizm) i takie, ktďż˝rych wystďż˝powanie z dziedziczeniem nie ma nic wspďż˝lnego.

Jak w tym ujďż˝ciu zakwalifikowaďż˝ naleďż˝y alkoholizm?

Z jednej strony niezwykle czďż˝sto obserwuje siďż˝ rodzinne wystďż˝powanie alkoholizmu, wďż˝rďż˝d przedstawicieli kolejnych pokoleďż˝. Z drugiej strony kaďż˝dy zna wiele osďż˝b, ktďż˝re nie pijďż˝ pomimo tego, ďż˝e uzaleďż˝niony jest ktoďż˝ z ich rodzicďż˝w. Czy zatem rodzinny alkoholizm jest wynikiem dziaďż˝ania genďż˝w czy nieprawidďż˝owego wychowania? Czy bďż˝dďż˝c alkoholikiem ponoszďż˝ za to odpowiedzialnoďż˝ďż˝, czy teďż˝ alkoholikiem po prostu musiaďż˝em zostaďż˝, bo zadecydowaďż˝o o tym moje dziedzictwo genetyczne? Czy bďż˝dďż˝c osobďż˝ uzaleďż˝nionďż˝ mam prawo decydowaďż˝ siďż˝ na dziecko, ktďż˝re odziedziczy moje geny?

Rozwďż˝j nauk medycznych, w tym genetyki, biochemii i psychiatrii a takďż˝e zastosowanie metod statystycznych, pozwalajďż˝ sformuďż˝owaďż˝ stwierdzenie: dziedziczy siďż˝ skďż˝onnoďż˝ďż˝ do uzaleďż˝nienia siďż˝ od alkoholu, nie chorobďż˝ alkoholowďż˝ jako takďż˝.

Predyspozycje do alkoholizmu przekazywane sďż˝ z pokolenia na pokolenie w oparciu o trzy mechanizmy: dwa oparte na dziedziczeniu genďż˝w, trzeci: psychologiczno-wychowawczy.

Mechanizm pierwszy:

Zwiďż˝zany jest z ukďż˝adem nagrody. Ukďż˝ad ten skďż˝ada siďż˝ z pewnych elementďż˝w mďż˝zgu, w ktďż˝rych przekaďż˝nikiem pomiďż˝dzy neuronami jest dopamina. Pobudzenie tego ukďż˝adu wywoďż˝uje uczucie zadowolenia i przyjemnoďż˝ci. Jego antagonistďż˝ jest ukďż˝ad kary, w ktďż˝rym przekaďż˝nikiem jest serotonina.

W latach 80-tych XX wieku amerykaďż˝ski uczony nazwiskiem Cloninger wyszczegďż˝lniďż˝ dwa typy uzaleďż˝nienia od alkoholu. Typ I wystďż˝puje od osďż˝b o introwertycznej naturze, skďż˝onnych do przeďż˝yďż˝ lďż˝kowych i depresyjnych, podporzďż˝dkowanych normom spoďż˝ecznym, najczďż˝ciej u kobiet. Typ II wystďż˝puje z reguďż˝y u ekstrawertycznych mďż˝czyzn, o antyspoďż˝ecznych skďż˝onnoďż˝ciach. W typie drugim stwierdzono zaburzenia w zakresie funkcjonowania ukďż˝adu nagrody i jego relacji z ukďż˝adem kary. Osoby takie w sferze podďż˝wiadomej majďż˝ silnďż˝ potrzebďż˝ szybkiej reakcji ukďż˝adu nagrody, alkohol zaďż˝, lub inne substancje uzaleďż˝niajďż˝ce, ukďż˝ad ten u nich doďż˝ďż˝ mocno pobudzajďż˝. Obserwuje siďż˝ dziedzicznoďż˝ďż˝ typu II uzaleďż˝nienia od alkoholu. Na razie nie udaďż˝o siďż˝ poznaďż˝ szczegďż˝ďż˝w tego procesu, wydaje siďż˝ jednak pewne, ďż˝e odpowiada za to nie jeden, ale wiele genďż˝w.

Warto przy okazji zauwaďż˝yďż˝, ďż˝e patologia w zakresie ukďż˝adu nagrody odpowiadaďż˝ teďż˝ moďż˝e za inne rodzaje uzaleďż˝nieďż˝: od narkotykďż˝w, od hazardu, od seksu itd.

Mechanizm drugi:

Opiera siďż˝ na rďż˝nej tolerancji na alkohol. Za negatywne skutki picia alkoholu odpowiada produkt jego rozkďż˝adu - aldehyd octowy. Aldehyd powstaje dziďż˝ki pracy znajdujďż˝cej siďż˝ w komďż˝rkach wďż˝troby dehydrogenazy alkoholowej, natomiast kolejny enzym - dehydrogenaza aldehydowa - rozkďż˝ada aldehyd do nieszkodliwego kwasu octowego. Enzym ten wystďż˝puje w dwďż˝ch odmianach: bardziej i mniej wydajnej. To, jaka odmiana wystďż˝pi u danego czďż˝owieka, zaleďż˝y od tego, jaki gen kodujďż˝cy ten enzym odziedziczy on po swoich rodzicach. Czďż˝owiek obdarzony odmianďż˝ sprawniejszďż˝ ma "mocnďż˝ gďż˝owďż˝", moďż˝e wypijaďż˝ wiďż˝ksze iloďż˝ci alkoholu bez objawďż˝w zatrucia, nie odczuwa wstrďż˝tu do alkoholu nastďż˝pnego dnia po naduďż˝yciu, alkohol stanowi dla niego ďż˝rďż˝dďż˝o przede wszystkim pozytywnych doznaďż˝. W tym tkwi powaďż˝ne ryzyko uzaleďż˝nienia siďż˝.

Mechanizm trzeci:

Opiera siďż˝ na czynnikach wychowawczych a nie genetycznych. Wynika nie tylko z podďż˝wiadomego naďż˝ladowania w ďż˝yciu dorosďż˝ym wzorcďż˝w wyniesionych z domďż˝w. ďż˝ycie z rodzicem naduďż˝ywajďż˝cym alkoholu stanowi powaďż˝ny czynnik obciďż˝ďż˝ajďż˝cy rozwďż˝j dziecka i nastolatka. Jego negatywne oddziaďż˝ywanie potďż˝guje siďż˝, gdy pijaďż˝stwu rodzica towarzyszďż˝ awantury, przemoc psychiczna i fizyczna, i inne tego typu zachowania. Ich nastďż˝pstwem sďż˝ przerďż˝ne problemy ze zdrowiem psychicznym u dorosďż˝ego dziecka alkoholika, wďż˝rďż˝d nich bardzo czďż˝sto depresje i zaburzenia lďż˝kowe, ktďż˝re jak wiemy nierzadko - w ramach prďż˝b leczenia na wďż˝asnďż˝ rďż˝kďż˝ - skďż˝aniajďż˝ do siďż˝gniďż˝cia po alkohol czy uzaleďż˝niajďż˝ce leki przeciwlďż˝kowe, uspokajajďż˝ce czy nasenne.

Podsumowujďż˝c z caďż˝ďż˝ mocďż˝ stwierdziďż˝ naleďż˝y, ďż˝e nikt nie jest zwolniony z odpowiedzialnoďż˝ci za swoje uzaleďż˝nienie. Odziedziczone po bliďż˝szych i dalszych przodkach geny mogďż˝ oczywiďż˝cie warunkowaďż˝ pewne predyspozycje, ale w ďż˝adnym wypadku nie ograniczajďż˝ one zdolnoďż˝ci do racjonalnego i bezpiecznego kierowania swoim ďż˝yciem.

Z drugiej strony osoba uzaleďż˝niona nie musi siďż˝ obawiaďż˝, ďż˝e przekaďż˝e alkoholizm swojemu dziecku, o ile rzetelnie leczy siďż˝ odwykowo, utrzymuje abstynencjďż˝ i tworzy komfortowe pod wzglďż˝dem emocjonalnym warunki rozwoju dla swojego potomstwa.