IT-SELF Małgorzata Osipczuk, www.it-self.pl, www.terapia-par-wroclaw.com

Portal Pomocy Psychologicznej

E-book
Psychoterapia po ludzku

Stowarzyszenie INTRO

E-book
E-pomoc
Psychologiczna pomoc w Internecie
teoria i praktyka

Stowarzyszenie INTRO

Programy pomocy

Artykuďż˝y

Poniedziaďż˝ek 22 czerwca 2020

Kogo moďż˝na uznaďż˝ za osobďż˝ pokrzywdzonďż˝

ďż˝rďż˝dďż˝o: www.psychotekst.pl

Definicjďż˝ pokrzywdzonego na gruncie prawa karnego zawiera Kodeks postďż˝powania karnego, a brzmi ona nastďż˝pujďż˝co: pokrzywdzonym jest osoba fizyczna lub prawna, ktďż˝rej dobro prawne zostaďż˝o bezpoďż˝rednio naruszone lub zagroďż˝one przez przestďż˝pstwo.

Ustawowa definicja pokrzywdzonego ma o tyle znaczenie, ďż˝e posiadanie statusu pokrzywdzonego wiďż˝ďż˝e siďż˝ z okreďż˝lonymi uprawnieniami procesowymi (w szczegďż˝lnoďż˝ci moďż˝liwoďż˝ciďż˝ dziaďż˝ania jako strona postďż˝powania). Stďż˝d istotne jest, aby ustaliďż˝, czy dana osoba w konkretnej sytuacji jest osobďż˝ pokrzywdzonďż˝. Rozwijajďż˝c wyďż˝ej wskazanďż˝ definicjďż˝ w pierwszym rzďż˝dzie naleďż˝y wskazaďż˝, ďż˝e osobďż˝ fizycznďż˝ jest kaďż˝dy czďż˝owiek od chwili narodzin. Pokrzywdzonym moďż˝e byďż˝ wiďż˝c rďż˝wnieďż˝ dziecko, a takďż˝e osoba niepeďż˝nosprawna intelektualnie lub fizycznie.

Nadto przesďż˝ankďż˝ uzyskania w procesie karnym statusu pokrzywdzonego jest bezpoďż˝rednioďż˝ďż˝ naruszenia lub zagroďż˝enia dobra prawnego okreďż˝lonego podmiotu przez przestďż˝pstwo. Naleďż˝y to rozumieďż˝ w ten sposďż˝b, ďż˝e pomiďż˝dzy czynem a naruszeniem lub zagroďż˝eniem dobra danej osoby nie ma ogniw poďż˝rednich, tzn. czyn powinien godzi wprost w jego dobro. Jako przykďż˝ad wskazaďż˝ moďż˝na na przestďż˝pstwo zniszczenia mienia, uszkodzenia ciaďż˝a, zgwaďż˝cenia etc. Nie jest natomiast konieczne, by szkoda nastďż˝piďż˝a lub mogďż˝a nastďż˝piďż˝ w majďż˝tku juďż˝ istniejďż˝cym w chwili popeďż˝nienia przestďż˝pstwa, moďż˝e to byďż˝ takďż˝e pozbawienie korzyďż˝ci, ktďż˝ra miaďż˝a byďż˝ dopiero osiďż˝gniďż˝ta, czyli korzyďż˝ci spodziewanej (tak jest np. przy oszustwie). Jako kolejny przykďż˝ad moďż˝na wskazaďż˝ na nastďż˝pujďż˝cďż˝ sytuacjďż˝: nie jest pokrzywdzonym wspďż˝maďż˝ďż˝onek osoby pobitej, ktďż˝ra w wyniku przestďż˝pstwa doznaďż˝a uszczerbku na zdrowiu, a ktďż˝ry wspďż˝lnie z ofiarďż˝ poniďż˝sďż˝ z majďż˝tku wspďż˝lnego koszty leczenia, gdyďż˝ przestďż˝pstwo nie dotknďż˝o go bezpoďż˝rednio. Pokrzywdzonym bďż˝dzie tylko osoba pobita. Obaj wspďż˝maďż˝ďż˝onkowie sďż˝ natomiast pokrzywdzonymi w wypadku kradzieďż˝y z wďż˝amaniem (art. 279 k.k.), w wyniku ktďż˝rej utracili przedmioty naleďż˝ďż˝ce do wspďż˝lnoďż˝ci majďż˝tkowej maďż˝ďż˝eďż˝skiej, gdyďż˝ czyn ten dotyka ich obojga bezpoďż˝rednio (ukradziono ich wspďż˝lne mienie). Wďż˝tpliwoďż˝ci dotyczďż˝ popeďż˝nienia przestďż˝pstwa faďż˝szywego oskarďż˝enia innej osoby, podrobienia podpisu innej osoby, a takďż˝e kwestii, czy pokrzywdzonymi sďż˝ osoby najbliďż˝sze ofiary zabďż˝jstwa.

Nadto, jeďż˝eli w wyniku jakiegoďż˝ zdarzenia zostaďż˝o naruszone lub zagroďż˝one dobro prawne danej osoby, ale czynu tego nie moďż˝na traktowaďż˝ jako przestďż˝pstwa (np. zniszczenie samochodu w wyniku wypadku komunikacyjnego), to osoba, ktďż˝rďż˝ takie zdarzenie dotknďż˝o, nie jest pokrzywdzonym w rozumieniu przepisďż˝w postďż˝powania karnego. Jeďż˝li dany czyn nie stanowi przestďż˝pstwa w rozumieniu prawa karnego (Kodeksu karnego lub innych ustaw zawierajďż˝cych przepisy karne), nie ma bowiem mowy o osobie pokrzywdzonej.

Reasumujďż˝c, to, czy ktoďż˝ jest osobďż˝ pokrzywdzonďż˝ musi byďż˝ oceniane w kaďż˝dym konkretnym przypadku odpowiednio do zaistniaďż˝ych okolicznoďż˝ci. Istniejďż˝ grupy przestďż˝pstw, ktďż˝re z zaďż˝oďż˝enia ustawodawcy nie sďż˝ skierowane przeciwko konkretnej osobie (np. wspomniane juďż˝ faďż˝szerstwo, zďż˝oďż˝enie faďż˝szywego zawiadomienia o przestďż˝pstwie), a jednak nie wyklucza to automatycznie moďż˝liwoďż˝ci uznania danej osoby za pokrzywdzonďż˝. Naleďż˝y bowiem ustaliďż˝, czy doszďż˝o do naruszenia lub zagroďż˝enia dobra prawnego danej osoby, co moďż˝e nastrďż˝czaďż˝ znacznych trudnoďż˝ci i czďż˝sto bywa przedmiotem sporu. Z pewnoďż˝ciďż˝ o nadaniu statusu pokrzywdzonego nie decyduje wpisanie osoby przez prokuratora w akcie oskarďż˝enia na listďż˝ pokrzywdzonych bďż˝dďż˝ nie. Sďż˝d moďż˝e bowiem uznaďż˝, ďż˝e takďż˝e inna osoba, dotychczas nieuwzglďż˝dniona, jest pokrzywdzona przestďż˝pstwem.

Z kolei dobrem naruszonym lub zagroďż˝onym przestďż˝pstwem moďż˝e byďż˝ zarďż˝wno dobro materialne, majďż˝tkowe, jak i osobiste, czyli np. ďż˝ycie, zdrowie, nietykalnoďż˝ďż˝ cielesna, wolnoďż˝ďż˝, czeďż˝ďż˝, swoboda sumienia, nazwisko lub pseudonim, wizerunek, tajemnica korespondencji, nietykalnoďż˝ďż˝ mieszkania, twďż˝rczoďż˝ďż˝ naukowa, artystyczna, wynalazcza i racjonalizatorska itd. Z pewnoďż˝ciďż˝ nie powinno siďż˝ utoďż˝samiaďż˝ pokrzywdzenia przestďż˝pstwem z poniesieniem szkody majďż˝tkowej.

Naleďż˝y takďż˝e podkreďż˝liďż˝, ďż˝e w myďż˝l art. 51 ďż˝ 2 k.p.k. jeďż˝eli pokrzywdzony jest maďż˝oletni, prawa jego wykonuje przedstawiciel ustawowy (co do zasady rodzic), ale pokrzywdzonym, pozostaje maďż˝oletni. Oznacza to, ďż˝e to maďż˝oletni bďż˝dzie beneficjentem ewentualnych ďż˝wiadczeďż˝ zasďż˝dzonych w czasie postďż˝powania. Nadto w razie popeďż˝nienia przestďż˝pstwa na szkodďż˝ dziecka przez jednego z rodzicďż˝w, dziecko reprezentowane bďż˝dzie przed sďż˝dem nie przez rodzica, a przez kuratora.

Jaku juďż˝ wspomniano, aby uznaďż˝ osobďż˝ za pokrzywdzonego, pewne dobro musi zostaďż˝ naruszone lub zagroďż˝one. Okreďż˝lenie, czym jest "naruszenie" nie powinno nastrďż˝czaďż˝ trudnoďż˝ci. Natomiast z zagroďż˝eniem dobra prawnego spotkamy siďż˝ przykďż˝adowo w przypadku przygotowania lub usiďż˝owania popeďż˝nienia przestďż˝pstwa.

Pamiďż˝taďż˝ takďż˝e naleďż˝y, ďż˝e dalsza czďż˝ďż˝ cytowanego powyďż˝ej przepisu art. 49 k.p.k. (definicja pokrzywdzonego) zawiera inne przypadki, kiedy dany podmiot uznaďż˝ naleďż˝y za pokrzywdzonego. Pokrzywdzonym moďż˝e byďż˝ wiďż˝c takďż˝e osoba prawna czyli przykďż˝adowo spďż˝ka z ograniczonďż˝ odpowiedzialnoďż˝ciďż˝. Dotyczyďż˝ to bďż˝dzie najczďż˝ciej popeďż˝nienia przestďż˝pstw przeciwko mieniu, kradzieďż˝y lub oszustwa. Pokrzywdzonym moďż˝e byďż˝ takďż˝e instytucja paďż˝stwowa, samorzďż˝dowa lub spoďż˝eczna, choďż˝by nie miaďż˝a osobowoďż˝ci prawnej. Nadto za pokrzywdzonego uwaďż˝a siďż˝ zakďż˝ad ubezpieczeďż˝ w zakresie, w jakim pokryďż˝ szkodďż˝ wyrzďż˝dzonďż˝ pokrzywdzonemu przez przestďż˝pstwo lub jest zobowiďż˝zany do jej pokrycia.