IT-SELF Małgorzata Osipczuk, www.it-self.pl, www.terapia-par-wroclaw.com

Portal Pomocy Psychologicznej

E-book
Psychoterapia po ludzku

Stowarzyszenie INTRO

E-book
E-pomoc
Psychologiczna pomoc w Internecie
teoria i praktyka

Stowarzyszenie INTRO

Programy pomocy

Artykuďż˝y

Niedziela 12 stycznia 2020

Oczekiwania rodzicďż˝w wobec dzieci - gdzie szukaďż˝ "zďż˝otego ďż˝rodka" ? cz.1

ďż˝rďż˝dďż˝o: www.psychotekst.pl

Oczekiwania rodzicďż˝w wobec dzieci - zarzewie wielu rodzinnych, miďż˝dzypokoleniowych konfliktďż˝w, przyczyna rozpadu relacji, a czasem nawet rodzinnych tragedii... I choďż˝ zdarza siďż˝, ďż˝e ďż˝rďż˝dďż˝em problemu jest jakaďż˝ przedziwna (na pierwszy rzut oka) niechďż˝ďż˝ dziecka, mďż˝odego czďż˝owieka, do realizowania uzasadnionych, bardzo podstawowych i naturalnych oczekiwaďż˝ rodzicďż˝w - w niniejszym artykule chciaďż˝abym zwrďż˝ciďż˝ uwagďż˝ na nieco inny aspekt sprawy.

Analiza wielu konfliktowych sytuacji, dotyczďż˝cych realizacji oczekiwaďż˝ wďż˝aďż˝nie, wskazuje bowiem na to, iďż˝ w sporej czďż˝ci przypadkďż˝w konflikt ďż˝w ma swe ďż˝rďż˝dďż˝o nie tyle we wrodzonej niechďż˝ci dziecka do ich realizowania, ile raczej w bďż˝ďż˝dnym systemie, wedďż˝ug ktďż˝rego rodzice budujďż˝ system swoich oczekiwaďż˝. Podkreďż˝lam raz jeszcze, iďż˝ nie forsujďż˝ w tej chwili poglďż˝du, iďż˝ kaďż˝dy sprzeciw dziecka wobec wymagaďż˝ rodzicďż˝w sugeruje bďż˝ďż˝dy wychowawcze. ďż˝ycie pokazuje jednak, iďż˝ wielu zawirowaďż˝ w relacjach rodzice - dziecko moďż˝na uniknďż˝ďż˝, analizujďż˝c kryteria, wedďż˝ug ktďż˝rych budujemy swoje wizje, obejmujďż˝ce oczekiwania kierowane do wďż˝asnych dzieci. Spora zaďż˝ czďż˝ďż˝ niepotrzebnych i brzemiennych w skutkach konfliktďż˝w powstaje wďż˝aďż˝nie dlatego, iďż˝ nasze "musi" i "powinien" wobec dziecka, opieramy o bďż˝ďż˝dne kryteria. Na tyle bďż˝ďż˝dne, by wzbudzaďż˝ opďż˝r, niechďż˝ďż˝, czasem zaďż˝ nawet gďż˝ďż˝bokie poczucie niezrozumienia, czy wrďż˝cz wykorzystania. Prawdopodobnie spora czďż˝ďż˝ Czytelnikďż˝w ma w tej chwili mieszane uczucia. Rodzice bowiem, w znakomitej wiďż˝kszoďż˝ci, postrzegajďż˝ swďż˝j system oczekiwaďż˝ w kategoriach kapitaďż˝u, ktďż˝rego realizacja zapewni ich dziecku szeroko rozumiany sukces i tzw. "dobre ďż˝ycie". Dobro dziecka jest zatem podstawowďż˝, subiektywnďż˝ motywacjďż˝, ktďż˝ra powoduje, iďż˝ "czegoďż˝ od swoich dzieci wymagamy".

Zasadniczo i w znakomitej wiďż˝kszoďż˝ci tak, a jednak pojawiajďż˝ siďż˝ w tym pďż˝dzie do zapewnienia pociechom wszystkiego, co potrzebne, motywacje nie do koďż˝ca dla nas ďż˝wiadome i przekonania nie do koďż˝ca prawdziwe... One wďż˝aďż˝nie powodujďż˝ czďż˝sto swoiste zwyrodnienie oczekiwaďż˝ i czyniďż˝ z nich, paradoksalnie, ďż˝rďż˝dďż˝o konfliktďż˝w i trudnoďż˝ci w relacjach z dzieďż˝mi, oraz powaďż˝ne obciďż˝ďż˝enie dla naszych pociech.

Przejdďż˝my jednak do meritum sprawy.

Otďż˝ - zastanawiajďż˝c siďż˝ nad tym, w jaki sposďż˝b budowaďż˝ realny i konstruktywny system oczekiwaďż˝ wobec wďż˝asnych dzieci - powiedzieďż˝ trzeba o rzeczy podstawowej a jednak zbyt czďż˝sto umykajďż˝cej. Mam tu na myďż˝li uogďż˝lnionďż˝ postawďż˝ wobec dzieci, ktďż˝ra kaďż˝e postrzegaďż˝ je bďż˝dďż˝ jako "materiaďż˝ do wyrobienia" , od poczďż˝tku do koďż˝ca, bďż˝dďż˝ teďż˝ jako indywidualnoďż˝ci, na ktďż˝re co prawda moďż˝emy i powinniďż˝my wpďż˝ywaďż˝ - ktďż˝re posiadajďż˝ jednak caďż˝y garnitur specyficznych, osobowoďż˝ciowych cech, wymagajďż˝cych naszej akceptacji i szacunku. I.... stwarzajďż˝cych bardzo okreďż˝lone potencjaďż˝y oraz ograniczenia...

Tylko przyjďż˝cie wobec wďż˝asnego dziecka drugiej z wymienionych postaw stwarza odpowiednie warunki do budowania konstruktywnego systemu oczekiwaďż˝. Zasadniczy bďż˝ďż˝d rodzicďż˝w - tam, gdzie bďż˝ďż˝dy te wystďż˝pujďż˝ - polega przede wszystkim na tym, iďż˝ nie dostrzegajďż˝ oni indywidualnoďż˝ci dziecka. Indywidualnoďż˝ci, ktďż˝ra, jak wspomniaďż˝am wyďż˝ej, okreďż˝la doďż˝ďż˝ konkretnie jego potencjaďż˝, moďż˝liwoďż˝ci, ograniczenia, a takďż˝e preferencje. Sztuka wychowania polega zaďż˝ na tym, by nasze wymagania miaďż˝y swďż˝j punkt odniesienia w realnym wyposaďż˝eniu konkretnego dziecka a nie gdzie indziej (np. w naszych ambicjach, koniunkturze spoďż˝ecznej itp.).

Doszliďż˝my tym sposobem do pierwszego przykazania ďż˝wiadomego rodzica, ktďż˝ry rďż˝wnie ďż˝wiadomie chce budowaďż˝ system mďż˝drych oczekiwaďż˝: poznaj swoje dziecko. Postulat ten wymaga od nas rzeczywistej, gďż˝ďż˝bokiej znajomoďż˝ci naszych dzieci - ich potencjaďż˝u intelektualnego, emocjonalnego, ich temperamentu, potrzeb, czy skďż˝onnoďż˝ci. Taka wiedza zapobiega stawianiu oczekiwaďż˝, ktďż˝re w sposďż˝b najbardziej podstawowy stajďż˝ w sprzecznoďż˝ci z indywidualnďż˝ specyfikďż˝ naszych dzieci, czyli z natury skazane sďż˝ na niepowodzenie, lub - forsowane na siďż˝ďż˝ - przyczyniajďż˝ siďż˝ do problemďż˝w w relacjach, wreszcie zaďż˝ - sďż˝ w stanie dziecko unieszczďż˝liwiďż˝. Jednym sďż˝owem - jeďż˝li mamy w domu humanistďż˝, nie prďż˝bujmy zrobiďż˝ z niego genialnego matematyka.... Przede wszystkim jednak poznajmy, kim jest nasze dziecko. Ilu z nas naprawdďż˝ to wie...?

Idealny system oczekiwaďż˝ to ten, w ktďż˝rym nasze wymagania i stymulacja spotykajďż˝ siďż˝ z potencjaďż˝em i potrzebami dziecka. Mďż˝dre kierowanie zaďż˝ polega na tym by, poprzez system wymagaďż˝, pomagaďż˝ mu rozwijaďż˝ ten potencjaďż˝, ktďż˝rym dysponuje. Warto wiďż˝c zadaďż˝ sobie pytanie o to, czy nasze wymagania nie stajďż˝ w sprzecznoďż˝ci z: intelektualnymi moďż˝liwoďż˝ciami naszego dziecka, z jego odpornoďż˝ciďż˝ emocjonalnďż˝, z jego potrzebami, ze specyfikďż˝ temperamentu, z jego zainteresowaniami.

Kolejny problem, ktďż˝ry zawiera w sobie wszystko, o czym pisaliďż˝my wyďż˝ej, a jednak posiada swďż˝j specyficzny rys, na ktďż˝ry warto zwrďż˝ciďż˝ uwagďż˝ to coďż˝, co nazwaďż˝ moglibyďż˝my delegowaniem dziecka do realizowania wďż˝asnych ambicji. W rodzinach, w ktďż˝rych wymagania rodzicďż˝w i sprzeciw ich realizowania ze strony dzieci stajďż˝ siďż˝ ďż˝rďż˝dďż˝em powaďż˝nego problemu, czďż˝sto diagnozowano wďż˝aďż˝nie tego typu zjawisko. Analiza wzajemnych relacji ujawniaďż˝a niezbicie, iďż˝ rodzice mieli silnďż˝ tendencjďż˝ do obarczania swoich dzieci oczekiwaniami, ktďż˝rych realizacja wiďż˝zaďż˝aby siďż˝ z realizacjďż˝ ich wďż˝asnych, niespeďż˝nionych planďż˝w, ambicji, czy marzeďż˝. Sytuacja taka miaďż˝a miejsce nader czďż˝sto w odniesieniu do rodzicďż˝w, ktďż˝rzy ze wzglďż˝dďż˝w niezaleďż˝nych od siebie (sytuacja materialna, problemy rodzinne) nie mogli osiďż˝gnďż˝ďż˝ tego, czego chcieli i potencjalnie mogli.

W takim ukďż˝adzie swoista sztywnoďż˝ďż˝ w stawianiu - wďż˝asnych tak naprawdďż˝ - standardďż˝w swoim dzieciom wzmacniana jest, odnoszďż˝cym siďż˝ do wďż˝asnej przeszďż˝oďż˝ci, przekonaniem w rodzaju "ja nie mogďż˝em, on moďż˝e i ma do tego wszelkie warunki". Nie ma w tym miejscu przestrzeni dla dziecka, razem z caďż˝ďż˝ jego indywidualnoďż˝ciďż˝. Jest niedomkniďż˝ta figura z naszej przeszďż˝oďż˝ci, ktďż˝rďż˝ kompulsywnie pragniemy "domknďż˝ďż˝" , uďż˝ywajďż˝c do tego naszych dzieci. I one to czujďż˝... Bardzo ďż˝atwo wtedy, bďż˝dďż˝c dzieckiem, poczuďż˝ siďż˝, jak niewidzialny obiekt, narzďż˝dzie, ktďż˝rego jedynym zadaniem jest precyzyjne wykonanie swojego zadania. Tego typu uczucia - nawet jeďż˝li nienazwane - sďż˝ i nie stwarzajďż˝ odpowiedniego klimatu ani do budowania relacji z rodzicem, ani tym bardziej do realizowania oczekiwaďż˝.

Podobne odczucia i reakcje dziecka budziďż˝ moďż˝e taki system oczekiwaďż˝, ktďż˝ry wynika nie tyle z naszych niespeďż˝nionych ambicji, ile raczej z naszej wizji, dotyczďż˝cej teraďż˝niejszego i przyszďż˝ego ksztaďż˝tu ďż˝ycia naszej pociechy. W swoim gabinecie czďż˝sto nazywam to "gotowym mundurkiem", ktďż˝ry rodzice "szyjďż˝" dla swojego dziecka, a potem cale ďż˝ycie, pracowicie i z zaangaďż˝owaniem godnym podziwu (biorďż˝c pod uwagďż˝ opďż˝r dziecka), starajďż˝ siďż˝ wďż˝asnďż˝ latoroďż˝l w ďż˝w mundurek wcisnďż˝ďż˝. Ktďż˝ z nas nie marzyďż˝ o tym, jakie bďż˝dzie nasze dziecko? Kto nie widziaďż˝ oczyma wyobraďż˝ni tych szczytďż˝w (wiďż˝kszych czy mniejszych ), jakie osiďż˝gnie? Marzenia sďż˝ rzeczďż˝ ludzkďż˝, a rodzice to teďż˝ ludzie. Problem zaczyna siďż˝ w miejscu, w ktďż˝rym rodzice koncentrujďż˝ siďż˝ za bardzo na owych marzeniach, racjonalizujďż˝c je na tysiďż˝c sposobďż˝w przy okazji ( "lekarze zawsze mieli dobrze", "jeďż˝li nie bďż˝dzie taďż˝czyďż˝a w balecie, graďż˝a w tenisa i znaďż˝a 5 jďż˝zykďż˝w nie odnajdzie siďż˝ w towarzystwie" ) - za maďż˝o zaďż˝ uwagi poďż˝wiďż˝cajďż˝ wďż˝aďż˝nie dziecku, z caďż˝ďż˝ gamďż˝ wymienionych juďż˝ wyďż˝ej, jego indywidualnych cech i inklinacji.

Dramatycznie jest zaďż˝ wtedy, gdy nie reagujďż˝ na bardzo wyraďż˝ne i masywne sygnaďż˝y dziecka, ktďż˝re wszelkimi sposobami - od prostego sprzeciwu po somatyczne problemy, np. bďż˝l brzucha przed kaďż˝dym baletem - daje komunikat o tym, ďż˝e dokonuje siďż˝ na nim gwaďż˝tu.

W niniejszym artykule przyjrzeliďż˝my siďż˝ na pewno tylko niektďż˝rym, aczkolwiek bardzo waďż˝nym aspektom, stanowiďż˝cym element szerokiego problemu, zwiďż˝zanego z oczekiwaniami, jakie stawiamy naszym dzieciom. Taka hierarchia poruszanych w temacie wďż˝tkďż˝w ma solidne uzasadnienie. Zanim bowiem zaczniemy zastanawiaďż˝ siďż˝ nad tym, ktďż˝re z naszych oczekiwaďż˝ sďż˝ konstruktywne i uprawnione, oraz nad tym, w jaki sposďż˝b je egzekwowaďż˝ - musimy wiedzieďż˝ co robiďż˝, by nie popeďż˝niaďż˝ w tym wzglďż˝dzie kardynalnych, niszczďż˝cych relacjďż˝ i ducha twďż˝rczej kooperacji bďż˝ďż˝dďż˝w.

Jeďż˝li pragnďż˝ uzyskaďż˝ Paďż˝stwo takďż˝ ďż˝wiadomoďż˝ďż˝, zachďż˝cam do przeanalizowania wďż˝asnych oczekiwaďż˝ wobec dzieci i ich motywacji, pod kďż˝tem zjawisk, ktďż˝re staraďż˝am siďż˝ opisaďż˝ wyďż˝ej.