IT-SELF Ma³gorzata Osipczuk, www.it-self.pl, www.terapia-par-wroclaw.com
Forum Reklama Kontakt

Portal Pomocy Psychologicznej

Niedziela 12 stycznia 2020

Szukaj w artyku�ach

Wszystkie artyku�y...

Artyku�y

Nastolatki oddalaj� si� od rodzic�w

Autor: Bogus�aw W�odawiec

�r�d�o: www.psychotekst.pl

Przygotowuj�c si� do doros�ego �ycia, nastolatki stopniowo oddalaj� si� emocjonalnie od rodzic�w. Coraz wi�ksze znaczenie natomiast maj� dla nich kontakty z r�wie�nikami. Maj� swoje tajemnice, kt�rymi ch�tniej dziel� si� z przyjaci�k� ni� z mam�. Proces ten jest zgodny z natur� - to przecie� w�r�d r�wie�nik�w sp�dz� wi�ksz� cz�� swojego �ycia i w�r�d nich powinny, w odpowiednim czasie, znale�� sobie najbli�sz� osob�, z kt�r� za�o�� now� rodzin�. Maleje wtedy autorytet rodzic�w, ro�nie natomiast autorytet kolegi lub starszego brata.

Nauka samodzielno�ci

Wychowanie dzieci polega m.in. na stopniowym przygotowywaniu ich do samodzielno�ci i niezale�no�ci. Gdy dziecko ko�czy 18 lat, staje si� doros�ym cz�owiekiem i z t� chwil� ko�czy si� w�adza rodzicielska nad dzieckiem. Warto o tym pami�ta�, zawczasu przygotowuj�c si� do tego momentu. Dziecko powinno mie� pewien zakres samodzielno�ci, adekwatny do jego wieku i mo�liwo�ci, tak, by mog�o uczy� si� ponoszenia odpowiedzialno�ci za swoje decyzje. Stopniowo zwi�kszaj�c zakres samodzielno�ci dziecka i kontroluj�c spos�b korzystania z nabytej wolno�ci przygotowujemy si� do chwili, gdy m�ody cz�owiek stanie si� odpowiedzialny sam za siebie.

Z pewno�ci� wszyscy odpowiedzialni rodzice chcieliby, by ich dziecko w doros�ym �yciu podziela�o ich warto�ci i kierowa�o si� nimi. Obawa przed samodzielno�ci� dziecka wi��e si� cz�sto z w�tpliwo�ciami, czy dziecko b�dzie umia�o dokonywa� w�a�ciwych wybor�w. St�d jak najwcze�niej powinni�my uczy� dziecko cenionych przez nas warto�ci, za pomoc� w�asnego przyk�adu, nagradzaj�c w�a�ciwe zachowania, poprzez perswazj�, wyja�nianie sensu stawianych wymaga�, ale tak�e - stosuj�c w�a�ciwe formy przymusu.

Fazy rozwoju moralnego

Psychologia wychowawcza uczy, �e s� trzy fazy rozwoju moralnego dziecka [1]. Pierwsza z nich, faza heteronomii norm moralnych, polega na tym, �e dziecko nierzadko przestrzega zasad nauczanych przez rodzic�w jedynie z obawy przed kar� (nb. niekt�rzy ludzie do ko�ca �ycia pozostaj� w tej fazie rozwoju moralnego). Rodzice przekonuj� si� wtedy, �e nawet wielokrotne, cierpliwe i szczeg�owe wyja�nianie upartemu przedszkolakowi, czym s� bakterie chorobotw�rcze i dlaczego nale�y my� r�ce, mo�e nie wystarczy�, by sk�oni� go do umycia r�k przed obiadem, natomiast zagro�enie klapsem dzia�a szybko i skutecznie. W tej fazie �ycia normy moralne s� narzucane pod przymusem, za� bliska wi� emocjonalna z rodzicami powinna stopniowo doprowadzi� do ich uwewn�trznienia.

Kolejna faza rozwoju moralnego to faza pryncypializmu moralnego (tak jak w przypadku poprzedniej fazy, tak i tutaj niekt�re osoby pozostaj� w tej fazie rozwoju do ko�ca �ycia). Dziecko gotowe jest uzna� narzucane normy za warte przestrzegania tak�e bez zagro�enia kar�, je�li czuje si� kochane i wierzy, �e rodzice chc� jego dobra. Zdaniem Josha McDowella "zasady bez wi�zi osobowej prowadz� do buntu" [2] - wi� osobowa z rodzicami jest tym, co powoduje, �e dzieci chc� przestrzega� wpajanych przez nich zasad. W ten spos�b dochodzi do ich uwewn�trznienia.

W tej fazie rozwoju moralnego dziecko sk�onne jest rygorystycznie ocenia� i pot�pia� innych, kt�rzy nie przestrzegaj� norm. Mo�e te� przestrzega� wyuczonych zasad bez wzgl�du na okoliczno�ci. Uznaj�c zasad�, �e nale�y my� r�ce przed obiadem, b�dzie stara�o si� jej przestrzega� nawet na le�nym biwaku i raczej zrezygnuje z obiadu, ni� zje cokolwiek nieumytymi r�kami. Nie rozumie jeszcze, �e zasady nie s� celem samym w sobie, lecz �rodkiem - s�u�� ochronie wa�nych dla nas warto�ci (takich jak np. zdrowie) i �e w niekt�rych, wyj�tkowych sytuacjach odst�pstwo od zasad lepiej s�u�y wyznawanym warto�ciom, ni� rygorystyczne przestrzeganie regu�.

Ostatnia faza rozwoju moralnego to faza autonomii moralnej. Faza ta mo�e zacz�� si� przed 18 rokiem �ycia, niemniej wiele os�b przechodzi j� p�niej, nawet ok. 30 roku �ycia. W tej fazie m�ody cz�owiek dokonuje weryfikacji norm i warto�ci, przyj�tych przez rodzic�w. Jedne z nich uznaje za swoje i nadal chce �y� zgodnie z nimi, inne odrzuca. Mo�e np. uzna�, �e mycie r�k przed obiadem jest wa�ne, gdy� ceni higien� i zdrowie, ale mo�e tak�e zdecydowa�, �e nie zamierza d�u�ej zawraca� sobie g�owy tym zwyczajem, gdy� cz�ste mycie prowadzi do alergii.

Co to oznacza dla rodzic�w, kt�rzy niekiedy wyra�aj� swoje ubolewanie z tego powodu s�owami: "nie tak ci� wychowa�am"? Musimy pogodzi� si� z tym, �e nasza odpowiedzialno�� ko�czy si� z chwil� uzyskania przez dziecko pe�noletno�ci. Mo�e si� zdarzy�, �e m�oda osoba nie b�dzie chcia�a podziela� wszystkich naszych warto�ci. Pocieszeniem dla rodzic�w mo�e by� jednak fakt, �e z regu�y jednak "niedaleko pada jab�ko od jab�oni" i w wi�kszo�ci przypadk�w dzieci podzielaj� nasze warto�ci, nawet, je�li w jakiej� sprawie ostro deklaruj� przeciwne stanowisko. �w sprzeciw potrzebny jest im bowiem do zaznaczenia swojej odr�bno�ci, a tym samym - okre�lenia swojej to�samo�ci w opozycji do najwa�niejszych dot�d os�b. Rodzicom nie pozostaje w�wczas nic innego, jak zaakceptowa�, �e dzieci nie s� ich wiern� kopi�, lecz w niekt�rych, wa�nych dla obu stron sprawach, maj� w�asne zdanie.

Kontakty z r�wie�nikami

Przygotowuj�c si� do doros�ego �ycia, nastolatki stopniowo oddalaj� si� emocjonalnie od rodzic�w. Coraz wi�ksze znaczenie natomiast maj� dla nich kontakty z r�wie�nikami. Maj� swoje tajemnice, kt�rymi ch�tniej dziel� si� z przyjaci�k� ni� z mam�. Proces ten jest zgodny z natur� - to przecie� w�r�d r�wie�nik�w sp�dz� wi�ksz� cz�� swojego �ycia i w�r�d nich powinny w odpowiednim czasie znale�� sobie najbli�sz� osob�, z kt�r� za�o�� now� rodzin�. Maleje wtedy autorytet rodzic�w, ro�nie natomiast autorytet kolegi lub starszego brata. Nieporozumieniem by�oby przeciwstawianie si� temu naturalnemu procesowi - ograniczanie kontakt�w dziecka z r�wie�nikami i izolowanie go od �wiata w czterech �cianach rodzinnego domu, z obawy przed z�ym wp�ywem koleg�w. Warto natomiast zadba� o to, by dziecko mia�o kontakty z r�wie�nikami podzielaj�cymi nasze warto�ci, np. zach�caj�c je do harcerstwa lub grupy oazowej. Naturaln� sk�onno�� ka�dego cz�owieka do podporz�dkowywania si� normom grupowym, mo�na wykorzysta� dla dobra dziecka, je�li normy grupy r�wie�niczej b�d� zgodne z warto�ciami, kt�re chcieliby�my przekaza� dziecku. Os�abienie rodzicielskiego autorytetu nie musi by� problemem, je�li w zamian wzro�nie autorytet dru�ynowego, czy kole�anek z grupy oazowej.

Doros�o��

Kilkana�cie pierwszych lat �ycia dziecka to czas, w kt�rym mo�emy przekaza� dziecku wyznawane przez nas warto�ci, stosuj�c ��cznie kilka metod: w�asny przyk�ad, pochwa�y i nagrody, przymus oraz perswazj� - wyja�nianie sensu stawianych wymaga�. Dbamy przy tym o wi� emocjonaln� z dzieckiem, kt�ra b�dzie dla niego motywacj� do uznania naszych warto�ci za swoje. Mo�emy tak�e wp�yn�� na wyb�r grupy r�wie�niczej dla dziecka, w kt�rej b�dzie uczy� si� funkcjonowa� poza domem. Z chwil� jednak osi�gni�cia przez dziecko wieku nastoletniego nasz wp�yw maleje, za� po osi�gni�ciu pe�noletno�ci zazwyczaj jest ju� za p�no na wychowywanie.

Podejmowane przez niekt�rych rodzic�w pr�by kierowania �yciem doros�ego ju� dziecka, zwykle skazane s� na niepowodzenie. M�odzi doro�li, je�li nie potrafi� otwarcie si� przeciwstawi� rodzicom, cz�sto stosuj� bierny op�r, lub pakuj� si� w k�opoty, by im udowodni�, �e �le nimi pokierowali. Lepiej wi�c pogodzi� si� z tym, �e mamy ju� tylko "g�os doradczy" (je�li w og�le jeszcze zechce s�ucha� naszych rad) i �e m�ody cz�owiek ma prawo do pope�niania b��d�w, lecz cokolwiek robi, robi to ju� na w�asn� odpowiedzialno��. Byli�my odpowiedzialni za jego wychowanie i wychowali�my go lepiej lub gorzej. Nasza odpowiedzialno�� sko�czy�a si� na tym. Teraz on sam ponosi odpowiedzialno�� za swoje �ycie.

Bibliografia
1. Anna Matczak, Rozw�j spo�eczny (w:) Ziemowit W�odarski, Anna Matczak - Wprowadzenie do psychologii. WSiP. Warszawa 1987.
2.Josh McDowell, Dick Day - Jak by� bohaterem dla swoich dzieci. Vocatio. Warszawa 1997.

�r�d�o: www.psychotekst.pl

(publikacja: 2006-06-29)

<< powr�t

Wszystkie artyku�y...

Wolni od Przemocy

Ksi��ki

DogoterapiaDogoterapia

Kasper Sipowicz, Tadeusz Pietras, Edyta Najbert
Wydawnictwo Naukowe PWN

Zawód psycholog. Regulacje prawne i etyka zawodowaZaw�d psycholog. Regulacje prawne i etyka zawodowa

Dorota Bednarek
Wydawnictwo Naukowe PWN

Profilowanie kryminalneProfilowanie kryminalne

Scotia J. Hicks, Bruce D. Sales
Wydawnictwo Naukowe PWN

Przekleñstwo perfekcjonizmu. Dlaczego idealnie nie zawsze oznacza najlepiejPrzekle�stwo perfekcjonizmu. Dlaczego idealnie nie zawsze oznacza najlepiej

Malwina Hu�czak
Wydawnictwo Samo Sedno

Komunikacja niewerbalna. Autoprezentacja, relacje, mowa cia³aKomunikacja niewerbalna. Autoprezentacja, relacje, mowa cia�a

Monika Maj-Osytek
Wydawnictwo Samo Sedno

Najwybitniejsze kobiety w psychologii XX wiekuNajwybitniejsze kobiety w psychologii XX wieku

Sibylle Volkmann-Raue, Helmut E. L�ck
Gda�skie Wydawnictwo Psychologiczne

Zrozumieæ dziecko wykorzystywane seksualnieZrozumie� dziecko wykorzystywane seksualnie

Magdalena Czub
Gda�skie Wydawnictwo Psychologiczne

B¡D¬ NAJLEPSZ¡ WERSJ¡ SIEBIEB�D� NAJLEPSZ� WERSJ� SIEBIE

Adams Linda
Gda�skie Wydawnictwo Psychologiczne

I ¯YLI D£UGO I SZCZʦLIWIE. Jak zbudowaæ zwi±zek idealny?I �YLI D�UGO I SZCZʦLIWIE. Jak zbudowa� zwi�zek idealny?

Willard F. Harley jr
Gda�skie Wydawnictwo Psychologiczne

DIAGNOZA W SOCJOTERAPII. Ujêcie psychodynamiczneDIAGNOZA W SOCJOTERAPII. Uj�cie psychodynamiczne

Wilk Maciej
Gda�skie Wydawnictwo Psychologiczne

PEDOFILIA. 30 wywiadów z pedofilamiPEDOFILIA. 30 wywiad�w z pedofilami

Douglas W. Pryor
Gda�skie Wydawnictwo Psychologiczne

W PU£APCE MY¦LI Jak skutecznie poradziæ sobie z depresj±, stresem i lêkiemW PU�APCE MY�LI Jak skutecznie poradzi� sobie z depresj�, stresem i l�kiem

Steven C. Hayes, Spencer Smith
Gda�skie Wydawnictwo Psychologiczne

Nie¶mia³o¶æ. Zmieñ my¶lenie i odwa¿ siê byæ sob±Nie�mia�o��. Zmie� my�lenie i odwa� si� by� sob�

Magdalena Staniek
Wydawnictwo Samo Sedno

Zaburzenia psychosomatyczne w ujêciu terapeutycznymZaburzenia psychosomatyczne w uj�ciu terapeutycznym

Agata Orzechowska, Piotr Ga�ecki
Wydawnictwo Continuo

TEST DO BADANIA ROZUMIENIA MOWY U DZIECI I DOROS£YCHTEST DO BADANIA ROZUMIENIA MOWY U DZIECI I DOROS�YCH

El�bieta Szel�g, Aneta Szymaszek
Gda�skie Wydawnictwo Psychologiczne

Wszelkie prawa zastrze�one © Copyright 2001/2020 Psychotekst.pl - Psychotekst.com