IT-SELF Małgorzata Osipczuk, www.it-self.pl, www.terapia-par-wroclaw.com

Portal Pomocy Psychologicznej

E-book
Psychoterapia po ludzku

Stowarzyszenie INTRO

E-book
E-pomoc
Psychologiczna pomoc w Internecie
teoria i praktyka

Stowarzyszenie INTRO

Programy pomocy

Artykuďż˝y

Niedziela 12 stycznia 2020

Dziecko wykorzystane - czyli jak skutecznie popchnďż˝ďż˝ wďż˝asne dziecko w ramiona destrukcji - czďż˝ďż˝ 2

ďż˝rďż˝dďż˝o: www.psychotekst.pl

W pierwszej czďż˝ci artykuďż˝u przedstawiďż˝am wykorzystanie w rozumieniu nieco innym, niďż˝ klasyczne i wspomniaďż˝am takďż˝e - co istotne - iďż˝ czďż˝sto dokonuje siďż˝ ono poprzez postawy, zachowania z pozoru niewinne, a nawet "pozytywnie uzasadnione". Warto pamiďż˝taďż˝, ďż˝e w relacjach rodzic - dziecko tego typu destrukcja, o jakiej mďż˝wimy, daleka jest od modelu ďż˝wiadomego krzywdzenia, sprawcy zaďż˝ (a bywa, ďż˝e i ofiara), czďż˝sto do koďż˝ca ďż˝ycia nie zdajďż˝ sobie sprawy z tego, co w istocie zaszďż˝o. Optimum stanowi tu jednak taki poziom ďż˝wiadomoďż˝ci, ktďż˝ry nie pozwoli nam - rodzicom, dopuszczaďż˝ do sytuacji, w ktďż˝rej uďż˝ywamy i wykorzystujemy wďż˝asne dzieci.

Postaram siďż˝ wiďż˝c przedstawiďż˝ Paďż˝stwu kilka kolejnych, specyficznych ukďż˝adďż˝w w relacji rodzic - dziecko, oddajďż˝cych niejasne na pierwszy rzut oka, ale realne niestety wykorzystanie dziecka, ktďż˝re bez wďż˝tpienia borykaďż˝ siďż˝ bďż˝dzie w przyszďż˝oďż˝ci z destrukcyjnymi konsekwencjami tego typu doďż˝wiadczeďż˝.

CEL Uďż˝WIďż˝CA ďż˝RODKI, CZYLI KAďż˝DY ORZE CZYM MOďż˝E...

Nagďż˝ďż˝wek nieco przewrotny, aczkolwiek adekwatny do sytuacji, ktďż˝rďż˝ definiuje. Chodzi tu bowiem o wyjďż˝tkowo toksyczny ukďż˝ad, w ktďż˝rym pozostajďż˝cy w konflikcie rodzice, czďż˝sto w okresie rozwodu, choďż˝ nie tylko, posďż˝ugujďż˝ siďż˝ dzieckiem, jako: argumentem, elementem nacisku, "kontekstem", ktďż˝ry wskazaďż˝ ma "winnego", ewentualnie ukazaďż˝ w peďż˝nej krasie caďż˝y zestaw jego negatywnych cech. Co bywa potrzebne z rďż˝nych wzglďż˝dďż˝w: bo "podziaďż˝ majďż˝tku", bo "sprawiedliwoďż˝ďż˝", bo "satysfakcja moralna", bo "sďż˝uszna zemsta", itd. Abstrahujďż˝c od wartoďż˝ci moralnej tego typu motywďż˝w, najistotniejsze pozostaje to, iďż˝ realizacja wďż˝asnych celďż˝w pochďż˝ania rodzicďż˝w tak bardzo, ďż˝e gubiďż˝ po drodze dziecko, wraz z rozumieniem caďż˝ej jego, trudnej przecieďż˝ bardzo, sytuacji. Ono zaďż˝ - oprďż˝cz klasycznego "uďż˝ycia", stawiane jest wobec koniecznoďż˝ci dramatycznych wyborďż˝w ("tata czy mama?"), zmuszane do postaw wyraďż˝ajďż˝cych dezaprobatďż˝ wobec "atakowanego" przez drugďż˝ stronďż˝ rodzica, wreszcie: obligowane do zachowaďż˝, ktďż˝re z tymďż˝e rodzicem je konfliktujďż˝.

Nie mďż˝wimy tu oczywiďż˝cie o sytuacji, w ktďż˝rej, w kontekďż˝cie zaistniaďż˝ego konfliktu, czy obiektywnych realiďż˝w, dziecko samo dystansuje siďż˝ od ktďż˝regoďż˝ z rodzicďż˝w. Nawet wtedy warto jednak zadbaďż˝ o to, by dystans ten, jeďż˝li nie jest to uzasadnione i konieczne, nie byďż˝ zbyt gďż˝ďż˝boki.

Mamy natomiast na myďż˝li ukďż˝ad, w ktďż˝rym dziecko, samo z siebie, i w oparciu o wďż˝asne doďż˝wiadczenia z rodzicem, pragnie zachowaďż˝ z nim dobre relacje i relacje te sďż˝ dla niego waďż˝ne. Niestety w sytuacji, w ktďż˝rej "niedobry wspďż˝maďż˝ďż˝onek" jest "doďż˝ďż˝ dobrym rodzicem", czďż˝sto jedna ze stron konfliktu (albo i obie), wykorzystujďż˝c nieďż˝wiadomie emocjonalnďż˝ zaleďż˝noďż˝ďż˝ dziecka, prďż˝buje "zaraziďż˝" je wďż˝asnymi opiniami i uczuciami. Czasem wrďż˝cz wymďż˝c pewne dziaďż˝ania, grajďż˝c na rďż˝nych, czuďż˝ych strunach relacji rodzic - dziecko. Z konkretnych zachowaďż˝ mam tu na myďż˝li np.:

oczernianie rodzica w oczach dziecka,
domaganie siďż˝ swoistego "werdyktu" pt. "kto jest lepszy",
karanie emocjonalne za potrzeby i prďż˝by nawiďż˝zania kontaktu z "atakowanym" rodzicem,
sugerowanie zachowaďż˝, ktďż˝re odzwierciedliďż˝ majďż˝ opinie i uczucia "atakujďż˝cego" rodzica ("powiedz mu....", "nie rozmawiaj z nim tak dďż˝ugo", "nie proďż˝ o nic", "nie odzywaj siďż˝"),
ostre zakazywanie kontaktu,
wzbudzanie niechďż˝ci do "atakowanego" rodzica poprzez tendencyjne obwinianie go wobec dziecka za swoje zďż˝e stany emocjonalne i problemy,
demonstracyjne uzasadnianie wďż˝asnych zarzutďż˝w i zachowaďż˝ tzw. dobrem dziecka.

W efekcie, gwarantowane wszelkie negatywne konsekwencje wykorzystania, o ktďż˝rych pisaďż˝am w pierwszej czďż˝ci artykuďż˝u, "wzbogacone" o zrujnowane relacje z obojgiem rodzicďż˝w, brak zaufania do ludzi, totalne poczucie braku oparcia, tudzieďż˝ niechďż˝ďż˝ do wchodzenia w jakiekolwiek relacje, bo jawiďż˝ siďż˝ one niczym potrzask....

Warto wiďż˝c, jeďż˝eli ďż˝ycie postawiďż˝o nas w obliczu konfliktu z partnerem, przyjrzeďż˝ siďż˝ temu, czy dziecko nie jest w konflikt ten wikďż˝ane bardziej, niďż˝ uwikďż˝ane byďż˝oby z racji obiektywnych realiďż˝w. I czy nie uďż˝ywamy go, do realizacji wďż˝asnych, czďż˝sto emocjonalnych celďż˝w, z zadziwiajďż˝cym brakiem wraďż˝liwoďż˝ci na to, czego ono pragnie, czego potrzebuje i co czuje.

NIEDALEKO PADA JABďż˝Oďż˝ OD JABďż˝KA, CZYLI JAK CIďż˝ WIDZďż˝, TAK MNIE PISZďż˝...

No wďż˝aďż˝nie, oryginalna postaďż˝ tego porzekadďż˝a, sugeruje naturalne podobieďż˝stwo dziecka do rodzica, siďż˝ďż˝ wiďż˝zďż˝w krwi, ksztaďż˝tujďż˝cďż˝ potďż˝gďż˝ oddziaďż˝ywaďż˝ psychicznych, ktďż˝re stanowiďż˝ zasadniczy element bliskich relacji. Zwykle wiďż˝c oczekujemy, iďż˝ inteligentny Jaďż˝ bďż˝dzie posiadaďż˝ inteligentnych rodzicďż˝w, grzeczna Ania - kulturalnďż˝ rodzinďż˝, itd. Jednym sďż˝owem, w sposďż˝b oczywisty zwykliďż˝my wnioskowaďż˝ w oparciu o cechy, zachowania i priorytety dzieci o cechach, zachowaniach i priorytetach ich rodzicďż˝w. Tendencja skďż˝dinďż˝d naturalna i nieszkodliwa, a jednak, w niektďż˝rych wypadkach, staje siďż˝ ona gruntem, na ktďż˝rym wyrasta specyficzna przemoc rodzicďż˝w wobec wďż˝asnego dziecka.

Mam tu na myďż˝li sytuacjďż˝, w ktďż˝rej, zwykle majďż˝cy problemy z samoocenďż˝ rodzice, prďż˝bujďż˝ kompensowaďż˝ wďż˝asne w tym zakresie deficyty, bďż˝dďż˝ nadmierne, czďż˝sto niezrealizowane oczekiwania wobec samych siebie, wykorzystujďż˝c dziecko - koďż˝ďż˝ z koďż˝ci i krew z krwi, jakby nie byďż˝o... :)

W pierwszej wersji bďż˝dziemy tu mieďż˝ do czynienia z kompulsywnym nastawieniem na wyjďż˝tkowoďż˝ďż˝ i osiďż˝gniďż˝cia. Dziecko staje siďż˝ wiďż˝c maďż˝ďż˝ fabrykďż˝ sukcesďż˝w i generatorem "ochďż˝w" i "achďż˝w". W sposďż˝b naturalny otrzymuje przekaďż˝ dotyczďż˝cy tego, jaka jest jego zasadnicza rola w ďż˝yciu. I w roli tej nie ma, lub jest go bardzo niewiele, miejsca na zwykďż˝oďż˝ďż˝, przeciďż˝tnoďż˝ďż˝, czy realizowanie naturalnych, charakterystycznych dla etapu rozwojowego dziecka potrzeb. Brzmi dramatycznie i wydawaďż˝ siďż˝ moďż˝e "psychologicznďż˝ przesadďż˝" a jednak... Niezadowolenie z 5 (bo sďż˝ przecieďż˝ 6), zapeďż˝nianie "ambitnymi i rozwijajďż˝cymi" zajďż˝ciami kaďż˝dej chwili wolnego czasu, obowiďż˝zkowe recytowanie wierszykďż˝w, tudzieďż˝ ďż˝piewanie na przyjďż˝ciach, chďż˝ďż˝d emocjonalny w konfrontacji ze sďż˝aboďż˝ciďż˝ i ograniczeniami dziecka czy demonstracja rodzicielskiego rozczarowania nie sďż˝ wcale zjawiskiem rzadkim. Tym gďż˝ďż˝biej wprowadzajďż˝cym destrukcjďż˝, im bardziej w tego typu oczekiwania i zachowania wobec dziecka zaangaďż˝owane sďż˝ juďż˝ nie tyle poglďż˝dy, co niezaspokojone potrzeby rodzica. Dziecko staje siďż˝ tu wiďż˝c swoistym antidotum na rodzicielskie deficyty.

Dla jednych stanowiďż˝ bďż˝dzie znakomity ďż˝rodek do tego, by, pďż˝awiďż˝c siďż˝ w "sďż˝awie" latoroďż˝li, ratowaďż˝ wďż˝asnďż˝ samoocenďż˝. Innym, podobny system oczekiwaďż˝ (zwykle bardzo konkretny w takich wypadkach - np. "bďż˝dziesz wybitnym pďż˝ywakiem") i ich realizacja, pozwoli osiďż˝gnďż˝ďż˝ poďż˝rednio wďż˝asne, waďż˝ne cele, ktďż˝rych z jakichďż˝ wzglďż˝dďż˝w zrealizowaďż˝ siďż˝ samemu siďż˝ nie udaďż˝o. Niezaleďż˝nie od tego, ktďż˝ra wersja opisanych zachowaďż˝ "obowiďż˝zuje" - efekt zawsze jest ten sam: zaprzeczenie indywidualnoďż˝ci dziecka, w skrajnych wypadkach karanie za jej przejawy i posďż˝uďż˝enie siďż˝ dzieckiem do realizacji celďż˝w, ktďż˝re nie sďż˝ dla niego samego ani dobre, ani poďż˝ďż˝dane. Ba! - najzwyczajniej w ďż˝wiecie niszczďż˝. Nawet jeďż˝li z pozoru prezentujďż˝ siďż˝ szczytnie. Presja, pod jakďż˝ byďż˝y realizowane i czďż˝sty brak zwiďż˝zku z realnymi potrzebami mďż˝odego czďż˝owieka tworzďż˝ wyjďż˝tkowo trujďż˝cďż˝ dla jego osobowoďż˝ci mieszankďż˝.