IT-SELF Małgorzata Osipczuk, www.it-self.pl, www.terapia-par-wroclaw.com

Portal Pomocy Psychologicznej

E-book
Psychoterapia po ludzku

Stowarzyszenie INTRO

E-book
E-pomoc
Psychologiczna pomoc w Internecie
teoria i praktyka

Stowarzyszenie INTRO

Programy pomocy

Artykuďż˝y

Niedziela 12 stycznia 2020

Mďż˝J SYN OD ZAWSZE SPRAWIAďż˝ Kďż˝OPOTY - PO CO KOMU KOZIOďż˝ OFIARNY?

ďż˝rďż˝dďż˝o: www.psychotekst.pl

W przenoďż˝ni "kozioďż˝ ofiarny" znaczy tyle, co czďż˝owiek, na ktďż˝rego niesďż˝usznie zrzuca siďż˝ caďż˝ďż˝ odpowiedzialnoďż˝ďż˝ za coďż˝.

Sformuďż˝owanie "kozioďż˝ ofiarny" pochodzi z biblijnej opowieďż˝ci dotyczďż˝cej Azazela. Azazel to hebrajskie imiďż˝ symbolizujďż˝ce zďż˝ego ducha zamieszkujďż˝cego pustyniďż˝. W Dzieďż˝ Pojednania (in. Sďż˝dny Dzieďż˝, hebr. Jom Kippur, in. Dzieďż˝ Przebďż˝agania), naleďż˝aďż˝o wylosowaďż˝ 2 kozďż˝y:
- jeden w ofierze Bogu - zabity za grzechy ludu,
- drugi dla Azazela - na jego gďż˝owďż˝ kapďż˝an skďż˝adaďż˝
wszystkie przewinienia i wypďż˝dzano go na pustyniďż˝ - ten kozioďż˝ nazywany byďż˝ ofiarnym.

"W teorii i terapii rodzin ta metafora biblijna odnosi siďż˝ do sytuacji, w ktďż˝rej rodzice prďż˝bujďż˝ rozwiďż˝zaďż˝ istniejďż˝cy miďż˝dzy nimi konflikt doszukujďż˝c siďż˝ i/lub wyolbrzymiajďż˝c problemy ktďż˝regoďż˝ z czďż˝onkďż˝w rodziny. Na ogďż˝ osobďż˝ przeznaczonďż˝ do odgrywania roli kozďż˝a ofiarnego staje siďż˝ dziecko" (cytat z: Sďż˝ownik Terapii Rodzin - Fritz Simon, Helm Stierlin, wyd. GWP, 1998).

Kozioďż˝ ofiarny to jedna z wielu rďż˝l do odegrania przez dziecko w rodzinie z trudnoďż˝ciami typu: alkoholizm, przemoc, zaniedbanie i inne. Te rodziny postanawiajďż˝ trwaďż˝ pomimo nierozwiďż˝zanego problemu i cierpienia, jakie powoduje przystosowanie siďż˝ wszystkich do tego problemu.

Aby siďż˝ przystosowaďż˝ - zapobiegajďż˝c rozpadowi rodziny - jej czďż˝onkowie muszďż˝ przyjďż˝ďż˝ jakieďż˝ role.

Rola jest fasadďż˝, sďż˝uďż˝y zarďż˝wno przetrwaniu, jak i odwrďż˝ceniu uwagi od istoty problemu, np. ukryciu alkoholizmu ojca przed spoďż˝eczeďż˝stwem.

Kozioďż˝ ofiarny skupia na sobie problemy i frustracje rodziny. Staje siďż˝ wcieleniem rodzinnej zďż˝oďż˝ci, co i rusz pakuje siďż˝ w tarapaty. Wdaje siďż˝ w bďż˝jki, wchodzi w konflikty z prawem, uďż˝ywa alkoholu i/lub narkotykďż˝w, wagaruje, ucieka z domu. Odreagowuje w ten sposďż˝b cierpienia swojej rodziny i staje siďż˝ jej widocznym - oficjalnym - problemem.

W szkole to dziecko, ktďż˝re najbardziej przeszkadza na lekcjach, wpisuje siďż˝ na dďż˝ugo w pamiďż˝ďż˝ nauczyciela bo jego niesfornoďż˝ďż˝ i nadpobudliwoďż˝ďż˝ sďż˝ duďż˝ym wyzwaniem pedagogicznym. Popisuje siďż˝ w negatywny sposďż˝b, nierzadko demonstruje swďż˝j nagromadzony gniew. Moďż˝e mieďż˝ autodestrukcyjne skďż˝onnoďż˝ci: naďż˝ogi, samouszkodzenia, tendencje do podejmowania zbďż˝dnego ryzyka, brak dbaďż˝oďż˝ci o siebie i swoje zdrowie, tendencje samobďż˝jcze.

Wieloletnie realizowanie roli kozďż˝a ofiarnego bďż˝dzie w ďż˝yciu dorosďż˝ym skutkowaďż˝ trudnoďż˝ciami w dostosowaniu siďż˝ do reguďż˝, np. w miejscu pracy, wchodzeniem w konflikty, niepowodzeniami w karierze zawodowej, zachowaniami naďż˝ogowymi. Przyzwyczajenie do roli outsidera i "ciemnego charakteru" moďż˝e skutkowaďż˝ karierďż˝ przestďż˝pczďż˝, mimo, nierzadko innego systemu wartoďż˝ci wpajanego przez rodzinďż˝.

To osoby trudno dostosowujďż˝ce siďż˝ do ďż˝ycia w spoďż˝ecznoďż˝ci, spotykajďż˝ce siďż˝ czďż˝sto ze spoďż˝ecznďż˝ dezaprobatďż˝, ktďż˝rej smak znajďż˝ juďż˝ od czasďż˝w najwczeďż˝niejszego dzieciďż˝stwa. Wtedy to z ust rodzica padaďż˝a ciďż˝kiego kalibru raniďż˝ca krytyka i komunikaty przesycone brakiem akceptacji. Te powtarzane czďż˝sto sďż˝owa, wymierzane w rozwijajďż˝ce siďż˝ dziecko, ksztaďż˝towaďż˝y jego poczucie wďż˝asnej wartoďż˝ci, jego obraz siebie.

Kozďż˝y ofiarne w gďż˝ďż˝bi duszy sďż˝ przekonane, ďż˝e sďż˝ nic nie warte i ďż˝e nie staďż˝ ich na pozytywnďż˝ zmianďż˝. Przepojone sďż˝ teďż˝ gniewem, ktďż˝ry zbierajďż˝ na siebie od caďż˝ej lub prawie caďż˝ej rodziny a takďż˝e innych dorosďż˝ych osďż˝b. Uczďż˝ siďż˝ ďż˝yďż˝ w sposďż˝b nieakceptowany przez innych, stajďż˝ siďż˝ outsiderami spoďż˝ecznymi, czasem sprawiajďż˝ wraďż˝enie dziwakďż˝w. W gďż˝ďż˝bi siebie - sďż˝ samotne, okaleczone, peďż˝ne lďż˝ku i zďż˝oďż˝ci.

Kozioďż˝ ofiarny speďż˝nia swojďż˝ misjďż˝ bycia "niedobrym dzieckiem". Tym mocniej staje siďż˝ zďż˝y, im wiďż˝cej odbiera razďż˝w w swoim domu. Kozďż˝y ofiarne nie wybierajďż˝ sobie same swojej roli, zostajďż˝ w niej "umieszczone" w powolnym, ale konsekwentnym procesie oddziaďż˝ywaďż˝ miďż˝dzy dzieďż˝mi a opiekunami. "Chory" system rodzinny potrzebuje "zďż˝ego" dziecka, to rodzina - wspďż˝lnym, choďż˝ zupeďż˝nie nieďż˝wiadomym wysiďż˝kiem wszystkich - stwarza tďż˝ rolďż˝. Rodzice sďż˝ tymczasem czďż˝sto przekonani, ďż˝e kozioďż˝ ofiarny jest "felerny" od urodzenia, jakby przyszedďż˝ na ďż˝wiat po to, by im dokuczyďż˝.

Tymczasem jest to dziecko, ktďż˝re staďż˝o siďż˝ "zďż˝e" odpowiadajďż˝c na zapotrzebowanie na tďż˝ rolďż˝ w rodzinnym dramacie.

Czďż˝ďż˝ dzieci egzystujďż˝cych w roli kozďż˝a ofiarnego sďż˝uďż˝y swoim rodzicom za "psychologiczny kosz na ďż˝mieci". "Wrzucajďż˝" oni do niego wszystkie swoje wady, ktďż˝re wyparli ze swojej ďż˝wiadomoďż˝ci, odizolowali od swojego charakteru, a nastďż˝pnie karzďż˝ dziecko jako nosiciela tych - w gruncie rzeczy swoich wďż˝asnych - znienawidzonych cech.

Koncepcja "kozďż˝a ofiarnego" jest bardzo pomocna w pracy nauczycieli, wychowawcďż˝w, osďż˝b i instytucji pomagajďż˝cych rodzinie. Umoďż˝liwia bowiem odrzuciďż˝ nawykowe postrzeganie tzw. "niegrzecznego" czy "trudnego" dziecka jako schodzďż˝cego na manowce, wykolejonego, patologicznego, itp. Zamiast tego moďż˝na w koďż˝le ofiarnym dostrzec czďż˝owieka, ktďż˝ry z oddaniem sďż˝uďż˝y swoim rodzicom, poďż˝wiďż˝ca siďż˝ dla nich, pomaga im i bez wďż˝tpienia zasďż˝uguje na uznanie i szacunek.

JEďż˝LI CHCESZ POMďż˝C DZIECKU - "KOZďż˝U OFIARNEMU":

nie traktuj zbyt osobiďż˝cie jego wybrykďż˝w, np. jako wymierzonych przeciwko Tobie, popatrz na nie raczej jako na "woďż˝anie o pomoc";
nie spisuj go na straty - pomimo czďż˝sto wystďż˝pujďż˝cej takiej tendencji; kozioďż˝ ofiarny moďż˝e siďż˝ zmieniďż˝ - potrzebuje jednak troski, zainteresowania, wyrozumiaďż˝oďż˝ci; tymczasem tragizm jego roli polega m.in. na tym, ďż˝e poprzez swoje niewďż˝aďż˝ciwe zachowania sprowadza na siebie brak sympatii, gniew, chďż˝ďż˝ karania i odwetu ze strony dorosďż˝ych, ktďż˝rzy czďż˝sto siďż˝ go bojďż˝ - to bďż˝ďż˝dne koďż˝o, ona sam nie umie tego przerwaďż˝!
jeďż˝li widzisz, ďż˝e jesteďż˝ do kozďż˝a ofiarnego nastawiony bardzo negatywnie - przyznaj to uczciwie przed samym sobďż˝ i radykalnie zmieďż˝ swoje postďż˝powanie wobec niego. Ta zmiana w twoim zachowaniu moďż˝e u niego wywoďż˝aďż˝ zmiany na lepsze;
jeďż˝li kozioďż˝ ofiarny zrobi coďż˝, co ciďż˝ zďż˝oďż˝ci - powiedz mu o tym uczciwie, ale z szacunkiem. Mďż˝w o tym, ďż˝e zďż˝oďż˝cisz siďż˝ na konkretnďż˝ rzecz, jakďż˝ zrobiďż˝ a nie na niego samego. Uczysz go, ďż˝e nie trzeba negowaďż˝ uczuďż˝ i dajesz przykďż˝ad jak dojrzale je wyraďż˝aďż˝;
nie bďż˝dďż˝ zbyt surowy i skďż˝onny do karania, pamiďż˝taj, ďż˝e pod maskďż˝ "niegrzecznego bachora" kryje siďż˝ wraďż˝liwe, skrzywdzone dziecko;
informuj go o reguďż˝ach, zasadach postďż˝powania, tďż˝umacz czego od niego oczekujesz i z jakiego powodu - zamiast mďż˝wiďż˝ mu czego nie wolno. Do ograniczeďż˝ w formie prostych zakazďż˝w jest przyzwyczajony. Objaďż˝nianie ďż˝wiata i prawidďż˝owoďż˝ci zdarzeďż˝, ktďż˝re jest teďż˝ komunikatem o zainteresowaniu i trosce opiekuna - jest w jego doďż˝wiadczeniu rzadkoďż˝ciďż˝;
chwal go za pozytywne zachowania, nawet najdrobniejsze, bardzo potrzebuje uznania, gdyďż˝ wiďż˝kszoďż˝ďż˝ reakcji, z jakimi siďż˝ spotyka ma charakter negatywny;
pomďż˝ mu poczuďż˝ swoje uczucia i daďż˝ im wyraz: poprzez sďż˝owa, twďż˝rczoďż˝ďż˝, aktorstwo, dyskusje grupowe;
ucz go norm i wďż˝aďż˝ciwego wyďż˝adowywania emocji, jeďż˝li w nim buzujďż˝. Lepiej jeďż˝li pogniecie plastelinďż˝, pobije worek treningowy, pobiega, popďż˝acze niďż˝ wyďż˝yje siďż˝ na innym dziecku;
zachďż˝ďż˝ go do ukierunkowania jego energii na sport, to pozwoli mu poczuďż˝ smak sukcesu, nauczyďż˝ siďż˝ wspďż˝pracy z innymi i zdrowej rywalizacji, jednoczeďż˝nie bďż˝dzie jego wentylem dla intensywnych emocji;
znajdďż˝ osobďż˝, z ktďż˝rďż˝ bďż˝dziesz mďż˝gďż˝ rozmawiaďż˝ o koďż˝le ofiarnym i trudnoďż˝ciach w relacji z nim, o rodzďż˝cej siďż˝ czasem frustracji i irytacji. Zadbaj by byďż˝a to osoba, ktďż˝ra rozumie trudnoďż˝ci roli kozďż˝a ofiarnego i rozmiar poďż˝wiďż˝cenia, jakie to dziecko podejmuje.