IT-SELF Małgorzata Osipczuk, www.it-self.pl, www.terapia-par-wroclaw.com

Portal Pomocy Psychologicznej

E-book
Psychoterapia po ludzku

Stowarzyszenie INTRO

E-book
E-pomoc
Psychologiczna pomoc w Internecie
teoria i praktyka

Stowarzyszenie INTRO

Programy pomocy

Artykuďż˝y

Niedziela 12 stycznia 2020

Psychologiczne granice - czďż˝ďż˝ 1 - podstawowe informacje

ďż˝rďż˝dďż˝o: www.psychotekst.pl

MOJE terytorium psychologiczne - to, co zaleďż˝y ode mnie i naleďż˝y do mnie: moje myďż˝li, uczucia, decyzje, czyny, potrzeby, prawa, tajemnice, sposďż˝b dysponowania moimi rzeczami.

Granica jest informacjďż˝ dla innych

Postawienie psychologicznej granicy ma speďż˝niaďż˝ podobnďż˝ rolďż˝ co fizyczne granice: komunikowaďż˝ o odrďż˝bnoďż˝ci danego podmiotu, o wďż˝asnoďż˝ci danego terytorium, o zgodzie bďż˝dďż˝ nie na wejďż˝cie i zbliďż˝enie siďż˝, o tym czyje prawa obowiďż˝zujďż˝ - czyli kto tu rzďż˝dzi, a czasem o moďż˝liwych konsekwencjach zďż˝amania tych obwieszczonych reguďż˝.

Tak wiďż˝c widzďż˝c posiadďż˝oďż˝ďż˝ ogrodzonďż˝ pďż˝otem otrzymujemy automatycznie doďż˝ďż˝ rozbudowanďż˝, ale i waďż˝nďż˝ informacjďż˝.

"Czyj to ogrďż˝dek i komu wolno kosiďż˝ w nim trawďż˝?"

Mianowicie, ďż˝e ta ogrodzona przestrzeďż˝ jest CZYJAďż˝ a nie jest moja, nie mogďż˝ swobodnie sobie na niďż˝ wejďż˝ďż˝ - wkroczenie do tej przestrzeni wymaga pewnego procesu decyzyjnego: rozwaďż˝enia celowoďż˝ci tego, moďż˝liwoďż˝ci i ewentualnych konsekwencji.

Analogicznie, w kontakcie z drugim czďż˝owiekiem - jeďż˝li umie on zaznaczaďż˝ swoje granice - dostajďż˝ czytelne komunikaty o tym, czego on/ona sobie ďż˝yczy, czego nie chce, na co siďż˝ godzi a na co nie. Wiem, ďż˝e to on/ona podejmie decyzjďż˝ w swojej sprawie a nie ktoďż˝ inny - bo ta przestrzeďż˝ jest jego/jej.

"Jaki jest wďż˝aďż˝ciciel ogrďż˝dka i czego oczekuje ode mnie?"

Doďż˝ďż˝ waďż˝nďż˝ informacjďż˝ jest sam pďż˝ot - jaki jest? Wysoki, niedostďż˝pny i nieprzejrzysty? Czy niski, ďż˝atwy do przeskoczenia, kolorowy, wyďż˝amany w pewnych miejscach? Z wyglďż˝du ogrodzenia doďż˝ďż˝ ďż˝atwo jest wywieďż˝ďż˝ wniosek na temat PODEJďż˝CIA wďż˝aďż˝ciciela do samego siebie i swojej prywatnoďż˝ci - czy jest gotowy goďż˝ciďż˝ u siebie intruzďż˝w? Czy pozwoli zajrzeďż˝ sobie do okna? Jak bardzo ceni sobie kontakt z ludďż˝mi na wďż˝asnych zasadach, w czasie przez siebie tylko ustalonym? Ta zaprojektowana przez wďż˝aďż˝ciciela granica moďż˝e byďż˝ zachďż˝tďż˝ do wejďż˝cia z butami na jego teren lub moďż˝e byďż˝ wrďż˝cz ostrzeďż˝eniem "lepiej tego nie rďż˝b!".

"Na co staďż˝ wďż˝aďż˝ciciela ogrďż˝dka?"

Wiďż˝kszoďż˝ďż˝ ogrodzeďż˝ dostarcza teďż˝ wiedzy na temat moďż˝liwych skutkďż˝w ich przekroczenia. Uďż˝ywajďż˝c wyobraďż˝ni moďż˝emy bez trudu odkryďż˝ co siďż˝ stanie jeďż˝li pokonamy wysoki mur z zainstalowanymi kamerami i tabliczkďż˝ z podobiznďż˝ groďż˝nego psa, i w kontraďż˝cie - co siďż˝ wydarzy, gdy przejdziemy przez obszerny wyďż˝om w drewnianym niskim pďż˝ocie i wydeptanďż˝ dzikďż˝ ďż˝cieďż˝kďż˝ w tym miejscu na trawie.

Jak ludzie zaznaczajďż˝ swoje granice?

W kontaktach miďż˝dzyludzkich dostrzegamy caďż˝ďż˝ masďż˝ komunikatďż˝w o granicach osobistych. Najbardziej znane to sďż˝owa TAK i NIE, ZGADZAM SIďż˝ lub NIE ZGADZAM SIďż˝, JA i TY, ON, MY, itp. Jďż˝zyk mďż˝wiony lub pisany wyraďż˝nie zarysowuje terytoria psychologiczne. Sďż˝ teďż˝ sďż˝owa dajďż˝ce informacjďż˝ o sďż˝aboďż˝ci granic: NIE WIEM, NIE JESTEM PEWNA/Y, TY ZDECYDUJ, JEďż˝LI TAK CHCESZďż˝, a czasem milczďż˝ca zgoda "dla ďż˝wiďż˝tego spokoju" albo z obawy przed uraďż˝eniem kogoďż˝.

Ogromne bogactwo jďż˝zyka niewerbalnego daje teďż˝ szereg moďż˝liwoďż˝ci komunikowania o swojej granicy: przebogata mimika, gesty rďż˝k, postawa ciaďż˝a, patrzenie w oczy lub unikanie wzroku, ton gďż˝osu, intonacja, gďż˝oďż˝noďż˝ďż˝ i tempo mďż˝wienia, oddech, itd. W duďż˝ej mierze to sposďż˝b wyraďż˝ania sďż˝ďż˝w stanowi o stanowczoďż˝ci i jest najbardziej przekonujďż˝cym komunikatem przekazywanym drugiej osobie. Czyli warto popracowaďż˝ nad stanowczďż˝, wyrazistďż˝ mowďż˝ ciaďż˝a.

Znajomoďż˝ďż˝ swoich granic

O swoje granice naleďż˝y dbaďż˝. Przede wszystkim warto dobrze ten swďż˝j osobisty pďż˝ot poznaďż˝ - w ktďż˝rym miejscu stoi? Czy inne osoby go dostrzegajďż˝ i czy traktujďż˝ go z naleďż˝nym szacunkiem? Czy potrzebna mu naprawa? A moďż˝e warto go w ktďż˝rďż˝ďż˝ stronďż˝ przesunďż˝ďż˝ albo umocniďż˝? Dodaďż˝ do niego jakďż˝ďż˝ widocznďż˝ informacjďż˝? Umieďż˝ciďż˝ gdzieďż˝ furtkďż˝, ktďż˝ra umoďż˝liwi wejďż˝cie, ale tylko zaproszonym i zaakceptowanym goďż˝ciom? Jak daleko ode mnie stoi ta granica - czyli na ile pozwalam blisko do siebie podejďż˝ďż˝ innym? Jeďż˝li za blisko mi do pďż˝otu - mďż˝j obszar intymnoďż˝ci bďż˝dzie wciďż˝ďż˝ atakowany, jeďż˝li za daleko - bďż˝dďż˝ ďż˝yďż˝ jak w samotnej twierdzy.

Ale stan naszych granic nie zaleďż˝y tylko od naszych ďż˝wiadomych decyzji. Niestety, wpďż˝yw na to, jak potrafimy uďż˝ywaďż˝ psychologicznych granic mieli inni waďż˝ni ludzie, ktďż˝rych zachowaďż˝ doďż˝wiadczaliďż˝my w toku naszej osobistej historii.

Granice psychologiczne a radzenie sobie z przemocďż˝

Granice mogďż˝ zostaďż˝ powaďż˝nie naruszone przez powtarzajďż˝ce siďż˝ inwazje - wyobraďż˝my sobie drewniany pďż˝ot z wyďż˝amanymi szczeblami po wielokrotnym zakradaniu siďż˝ zďż˝odzieja. Z czasem w tym miejscu pďż˝ot moďż˝e wrďż˝cz przestaďż˝ istnieďż˝, sam wďż˝aďż˝ciciel - wiele razy okradziony, zaatakowany - przestanie mieďż˝ poczucie, ďż˝e miďż˝dzy nim a napastnikiem istnieje jakaďż˝ namacalna granica. Taka uszkodzona granica - nigdy nie naprawiony zwalony pďż˝ot - staďż˝ siďż˝ moďż˝e zachďż˝tďż˝ dla innych intruzďż˝w, ktďż˝rzy odczytajďż˝ tďż˝ wyrwďż˝ w granicy jako pokusďż˝ i zachďż˝tďż˝ do szkodzenia wďż˝aďż˝cicielowi.

Taka sytuacja ma wďż˝aďż˝nie miejsce w wielu ďż˝yciorysach ofiar przemocy, ktďż˝re poprzez wczesne doďż˝wiadczenia wykorzystania, maltretowania przez silniejsze osoby - w dorosďż˝ym ďż˝yciu znďż˝w doznajďż˝ krzywdy. Tym razem najczďż˝ciej ze strony swoich partnerďż˝w, ale teďż˝ nierzadko od innych osďż˝b - wspďż˝pracownikďż˝w, szefďż˝w, znajomych i nieznajomych, ktďż˝rzy jakimďż˝ wewnďż˝trznym radarem odczytujďż˝ "wyrwy" w granicach osobistych potencjalnej ofiary.

Z tym, ďż˝e ten wewnďż˝trzny radar wcale nie jest tak tajemniczy jak by siďż˝ mogďż˝o na pierwszy rzut oka wydawaďż˝. Potencjalny sprawca przemocy, ktoďż˝ kto lubi naruszaďż˝ czyjeďż˝ terytorium, dominowaďż˝ nad drugďż˝ osobďż˝ a nawet jďż˝ raniďż˝ - bez wiďż˝kszego trudu znajdzie do pary potencjalnďż˝ ofiarďż˝ swoich atakďż˝w. Kogoďż˝, kto raczej siďż˝ nie przeciwstawi z caďż˝ďż˝ swojďż˝ mocďż˝, kogoďż˝, kto raczej ulegnie niďż˝ zdominuje. Dziaďż˝a jakiďż˝ magnetyzm, intuicja? Jeďż˝li intuicjďż˝ nazwiemy umiejďż˝tnoďż˝ďż˝ wprawnego odczytywania drobnych sygnaďż˝ďż˝w i ďż˝ďż˝czenia ich w caďż˝oďż˝ciowe wnioski - to tak.

Testowanie granic

Kaďż˝da osoba, ktďż˝ra lubi dominowaďż˝ i raniďż˝ innych - bďż˝dzie uďż˝ywaďż˝ swego rodzaju testďż˝w na ulegďż˝oďż˝ďż˝. Innymi sďż˝owy - testďż˝w na przepuszczalnoďż˝ďż˝ i wytrzymaďż˝oďż˝ďż˝ granic psychologicznych danej osoby. Bďż˝dzie sprawdzaďż˝ jak zareaguje partner jeďż˝li zrobi krok na jego trawnik - minimalnie przekroczy granicďż˝ po raz pierwszy. Co na to wďż˝aďż˝ciciel posiadďż˝oďż˝ci? Uda, ďż˝e tego nie widzi, albo ďż˝e nic takiego siďż˝ nie staďż˝o? Czy zrobi jakiďż˝ gest by podkreďż˝liďż˝ granicďż˝? Np. odmďż˝wi, albo powie o swoim niezadowoleniu, zďż˝oďż˝ci? Wyprosi intruza poza swďż˝j teren czy pozwoli mu pďż˝jďż˝ďż˝ po swoim wypielďż˝gnowanym trawniku dalej?

Czďż˝sto pierwsze minuty znajomoďż˝ci dostarczďż˝ istotnych informacji w tej sprawie. A jeďż˝li ktoďż˝ ma trening w odbieraniu przemocy i jego osobiste granice wielokrotnie byďż˝y podeptane - to nie zareaguje stanowczďż˝ obronďż˝ swojego terytorium. Byďż˝ moďż˝e nawet nie odczyta zdeptania trawnika jako agresji, byďż˝ moďż˝e zracjonalizuje to np. dobrymi intencjami sprawcy i zbagatelizuje, byďż˝ moďż˝e nie uzna tego za coďż˝ wartego uwagi. Nieďż˝wiadomie i nieintencjonalnie da sygnaďż˝ sprawcy: "Mam ponaruszane granice - jeďż˝li chcesz siďż˝ przekonaďż˝ jak bardzo - zrďż˝b nastďż˝pny test!". I sprawca to zrobi by sprawdziďż˝, jak daleko moďż˝e siďż˝ posunďż˝ďż˝ i czy warto dalej inwestowaďż˝ w tďż˝ znajomoďż˝ďż˝: "ďż˝ bo jeďż˝li siďż˝ asertywnie obroni to trzeba bďż˝dzie poszukaďż˝ innej ofiary i innego pďż˝otu. Ale jeďż˝li przekroczďż˝ jej granice raz drugi - z trochďż˝ wiďż˝kszym impetem lub o dwa kroki dalej - a ona na to pozwoli?". Tak zaczyna siďż˝ dramat powtarzanej traumy przemocy - dramat, ktďż˝rego moďż˝na uniknďż˝ďż˝. Jak? O tym w drugiej czďż˝ci artykuďż˝u...