IT-SELF Małgorzata Osipczuk, www.it-self.pl, www.terapia-par-wroclaw.com

Portal Pomocy Psychologicznej

E-book
Psychoterapia po ludzku

Stowarzyszenie INTRO

E-book
E-pomoc
Psychologiczna pomoc w Internecie
teoria i praktyka

Stowarzyszenie INTRO

Programy pomocy

Artykuďż˝y

Niedziela 12 stycznia 2020

Psychologiczne granice - czďż˝ďż˝ 3 - Jak asertywnie wyraziďż˝ sprzeciw?

ďż˝rďż˝dďż˝o: www.psychotekst.pl

Psychologicznďż˝ granicďż˝ zaznaczamy wszystko to, co naleďż˝y do nas: nasze myďż˝li, uczucia, potrzeby, sďż˝dy i opinie, nasze ciaďż˝o i naszďż˝ wďż˝asnoďż˝ďż˝, naszďż˝ intymnoďż˝ďż˝ i nasze tajemnice. Noworodki nie wyczuwajďż˝ tej granicy miďż˝dzy sobďż˝ a nie-sobďż˝. Ksztaďż˝tuje siďż˝ ona w dalszym rozwoju. Dzieci w wieku 2 lat uczďż˝ siďż˝ np. tego, co od nich zaleďż˝y, ďż˝wiczďż˝ wyraďż˝ania sďż˝owa NIE, zaznaczanie wďż˝asnej granicy bo dopiero caďż˝kiem niedawno jďż˝ odkryďż˝y. Starajďż˝ siďż˝ zakomunikowaďż˝ najbliďż˝szym granicďż˝ miedzy sobďż˝ a ďż˝wiatem zewnďż˝trznym. Innymi sďż˝owy trenujďż˝ asertywnoďż˝ďż˝, sprawdzajďż˝ czy rodzice zaakceptujďż˝ ich nowďż˝ postawďż˝. W zaleďż˝noďż˝ci od panujďż˝cego w rodzinie pomysďż˝u na wychowanie, rodzice bďż˝dďż˝ je wspieraďż˝ w asertywnej postawie, bďż˝dďż˝ jďż˝ temperowaďż˝.

Ponadto rodzice stanďż˝ siďż˝ modelem dla zachowaďż˝ dziecka. Obserwujďż˝c swoich opiekunďż˝w maďż˝y czďż˝owiek uczy siďż˝ asertywnoďż˝ci, agresji bďż˝dďż˝ ulegďż˝oďż˝ci. Jeďż˝li ma okazjďż˝ widzieďż˝ jak dorosďż˝y wyraďż˝a sprzeciw i wszystko koďż˝czy siďż˝ bezpiecznie - to bďż˝dzie umiaďż˝ sam to wdroďż˝yďż˝ w ďż˝ycie. A co jeďż˝li widzi, ďż˝e sprzeciwienie siďż˝ jednego rodzica wywoďż˝uje wďż˝ciekďż˝oďż˝ďż˝ w tym drugim, robi siďż˝ nieprzyjemnie lub wrďż˝cz niebezpiecznie? Co wtedy, gdy jeden z rodzicďż˝w zupeďż˝nie nie wyraďż˝a sprzeciwu, jest ulegďż˝y, zastraszony a drugi dominuje, dysponuje, karze i rozdziela zranienia? Widzi wiďż˝c z jednej strony ulegďż˝oďż˝ďż˝ a z drugiej agresjďż˝ - i wďż˝aďż˝nie takie wzorce postďż˝powania przyswoi. To znaczy, ďż˝e w dorosďż˝ym ďż˝yciu bďż˝dzie mu ďż˝atwiej uruchomiďż˝ ulegďż˝oďż˝ďż˝ lub agresjďż˝, natomiast konstruktywny zdrowy sprzeciw bďż˝dzie niedostďż˝pny.

Na szczďż˝cie, asertywne zachowania nie sďż˝ wrodzone i moďż˝na siďż˝ ich nauczyďż˝ w kaďż˝dym wieku. Tak jak jazdy rowerem, samochodem, gotowania, itd. Tak jak i caďż˝ej asertywnoďż˝ci tak i sztuki radzenia sobie z naciskiem moďż˝na siďż˝ wyuczyďż˝.

Nacisk to prďż˝ba przesuwania twoich granic

Nacisk jest pojďż˝ciem uďż˝ywanym w fizyce - jest to dziaďż˝anie jednego ciaďż˝a na drugie z pewnďż˝ siďż˝ďż˝, w psychologii nacisk to inaczej presja, przymus, oddziaďż˝ywanie na kogoďż˝ w celu skďż˝onienia lub zmuszenia go do czegoďż˝. Takich sytuacji w codziennym ďż˝yciu mamy niemaďż˝o. Znajomy nakďż˝aniajďż˝cy nas do zmiany zdania w dyskusji, przechodzieďż˝ nalegajďż˝cy na odstďż˝pienie mu papierosa lub pieniďż˝dzy, kuzyn wymuszajďż˝cy na nas poďż˝yczkďż˝, partner ďż˝ďż˝dajďż˝cy dostosowania siďż˝ do wymyďż˝lonych przez niego reguďż˝. Akwizytor prďż˝bujďż˝cy nakďż˝oniďż˝ nas do nabycia towaru, ktďż˝rego nie potrzebujemy, wyznawca religijny chcďż˝cy nas nawracaďż˝ w imiďż˝ jego a nie naszych poglďż˝dďż˝w.

Poniďż˝ej proponujďż˝ kilka komunikatďż˝w, ktďż˝re mogďż˝ uďż˝atwiaďż˝ stawianie granicy osobie wywierajďż˝cej nacisk, jeďż˝li chcemy obroniďż˝ swojďż˝ decyzjďż˝ i przeciwstawiďż˝ siďż˝ namowom.

1. "Zdarta pďż˝yta"
Statystycznie najskuteczniejszďż˝ metodďż˝ radzenia sobie z naciskiem jest technika "przerwanej pďż˝yty", ("zdarta pďż˝yta"). Jej nazwa pochodzi od winylowych pďż˝yt, tzw. czarnych krďż˝ďż˝kďż˝w, ktďż˝re niekiedy zacinaďż˝y siďż˝ i wtedy spod igďż˝y gramofonu wydobywaďż˝ siďż˝ wielokrotnie powtarzany maďż˝y fragment muzyczny. Chodzi o powtarzanie sďż˝ďż˝w odmowy, kilkakrotnie, w niezmienionej formie, bez tďż˝umaczenia dlaczego nie zrobisz tego, o co ciďż˝ ktoďż˝ prosi. Np. "Nie poďż˝yczďż˝ ci pieniďż˝dzy". Sposďż˝b ten jest szczegďż˝lnie przydatny w rozmowie z osobďż˝, ktďż˝ra nie sďż˝ucha naszych argumentďż˝w. Moďż˝emy to stosowaďż˝ w takich sytuacjach, kiedy wyjaďż˝nienia zachďż˝caďż˝aby jedynie rozmďż˝wcďż˝ do trwania przy wďż˝asnym uporze, np. dalszego zachďż˝cania do nabycia karnetu, skosztowania piďż˝tej porcji tortu, itd. Najwaďż˝niejsze w stosowaniu tej techniki jest precyzyjne okreďż˝lenie swoich potrzeb - tzn. czego dokďż˝adnie chcesz, albo czego sobie nie ďż˝yczysz, czy czego nie zrobisz. Nastďż˝pnie spokojnie, ale stanowczo powtarzaj swojďż˝ wypowiedďż˝ tyle razy, ile to bďż˝dzie konieczne aby rozmďż˝wca wycofaďż˝ siďż˝. Nie zmieniaj treďż˝ci komunikatu.

2. Poproszenie o nienaleganie
Warto nazwaďż˝ to, co siďż˝ dzieje miedzy tobďż˝ a rozmďż˝wcďż˝ po imieniu: presja, namawianie, nakďż˝anianie. I poprosiďż˝ by przestaďż˝ to robiďż˝.
"Daj spokďż˝j, nie nalegaj wiďż˝cej, proszďż˝!"
"Przestaďż˝ mnie namawiaďż˝ - ja nie zmieniďż˝ zdania!"
"Przestaďż˝ proszďż˝!", itp.

3. Odwoďż˝anie siďż˝ do swoich decyzji, postanowieďż˝ i podkreďż˝lenie ich ostatecznoďż˝ci, nieodwoďż˝alnoďż˝ci
Trzeba gďż˝oďż˝no uďż˝ywaďż˝ sďż˝ďż˝w "decyzja", "postanowienie", "moje", "ja". To wyraďż˝nie akcentuje naszďż˝ pewnoďż˝ďż˝, wewnďż˝trznďż˝ siďż˝ďż˝ i przekonanie.

np. "Podjďż˝ďż˝em decyzjďż˝, ďż˝e nie poďż˝yczďż˝ ci tym razem pieniďż˝dzy. I moja decyzja jest nieodwoďż˝alna."
"Postanowiďż˝am nie poďż˝yczyďż˝ ci pieniďż˝dzy"
"Zdecydowaďż˝em siďż˝ nie pomagaďż˝ ci finansowo, dopďż˝ki nie zrobisz porzďż˝dku ze swoim naďż˝ogiem"

4. Odwoďż˝anie siďż˝ do wďż˝asnych zasad, wartoďż˝ci i norm
Jeszcze mocniejszym argumentem w walce z naciskiem jest nazwanie swoich zasad i powiedzenie co jest dla mnie cenne i z czego na pewno nie odpuszczďż˝, nie zrezygnujďż˝.

np.:
"Nie poďż˝yczam pieniďż˝dzy"
"Mam takďż˝ zasadďż˝, ďż˝e nie chodzďż˝ na imprezy alkoholowe."
"Teraz jest dla mnie najwaďż˝niejsze to, ďż˝e nie pijďż˝."
"W moim domu obowiďż˝zuje zasada nie spoďż˝ywania alkoholu. Chcďż˝ ciďż˝ o tym uprzedziďż˝."
"Mam takďż˝ zasadďż˝, ďż˝e nie poďż˝yczam pieniďż˝dzy, tym ktďż˝rzy nie oddajďż˝ na czas"
"Mam takďż˝ zasadďż˝, ďż˝e nie poďż˝yczam pieniďż˝dzy bez uzgodnienia tego z partnerem."
"Najwiďż˝kszďż˝ wartoďż˝ciďż˝ jest dla mnie moje zdrowie - dlatego nie biorďż˝ narkotykďż˝w".

5. Odwoďż˝anie siďż˝ do prawa do szacunku
Pamiďż˝tajmy, ďż˝e wszystkim nam naleďż˝y siďż˝ szacunek, choďż˝by tylko dlatego, ďż˝e jesteďż˝my ludďż˝mi. Pamiďż˝tajmy, ďż˝e moďż˝emy wymagaďż˝ od innych tego, ďż˝eby nas szanowali, ďż˝eby respektowali nasze decyzje, nasze opinie, naszďż˝ granicďż˝.

Np.: "Proszďż˝ Ciďż˝, uszanuj to, co powiedziaďż˝em. Moja decyzja jest nieodwoďż˝alna."
"Rozumiem, ďż˝e ci zaleďż˝y, ale uszanuj mojďż˝ decyzjďż˝ / moje postanowienie / moja odmowďż˝..."

6. Odwoďż˝anie siďż˝ do swoich uczuďż˝
To doďż˝ďż˝ mocny argument, zapewne dlatego, ďż˝e tak rzadko decydujemy siďż˝ informowaďż˝ stanowczo o swoich emocjach. A moďż˝emy po prostu uďż˝yďż˝ komunikatu JA - czyli: ja czujďż˝ coďż˝, gdy ty robisz coďż˝.

np.: "Zaczyna mnie to denerwowaďż˝!
"Czujďż˝ siďż˝ zirytowany tym co robisz!"
"Jestem coraz bardziej rozzďż˝oszczony tym namawianiem"
"Czujďż˝ zďż˝oďż˝ďż˝ w tej chwili - przestaďż˝!"
Jeďż˝li kogoďż˝ dobrze znasz i moďż˝esz liczyďż˝ na ďż˝yczliwoďż˝ďż˝ rozmďż˝wcy: "Kiedy tak namawiasz i namawiasz czujďż˝ coraz wiďż˝kszďż˝ obawďż˝, ďż˝e ulegnďż˝ w koďż˝cu i bardzo tego nie chcďż˝, wiďż˝c proszďż˝ - przestaďż˝ juďż˝!"

7. Zapowiedďż˝ zerwania kontaktu
Gdy powyďż˝sze sposoby nie skutkujďż˝ pozostaje powoďż˝aďż˝ siďż˝ na zaplecze, czyli na to, co zrobisz jeďż˝li namawiajďż˝cy nie przestanie ciďż˝ naciskaďż˝. Jest to zapowiedďż˝ sankcji, sankcjďż˝ moďż˝e byďż˝ zerwanie kontaktu.

"Sďż˝uchaj, jeďż˝li nie przestaniesz to bďż˝dďż˝ zmuszony wyjďż˝ďż˝, to przestaniemy siďż˝ spotykaďż˝!"
" Jeďż˝li nie zmienisz swego zachowania, to przestanďż˝ z tobďż˝ rozmawiaďż˝."

8. Zerwanie kontaktu
Gdy pomimo zapowiedzi zerwania kontaktu osoba nadal na Ciebie naciska - konsekwentnie wykonaj sankcjďż˝, ktďż˝rďż˝ wczeďż˝niej zapowiedziaďż˝eďż˝, zrealizuj swoje zaplecze. Przerwij rozmowďż˝, odejdďż˝, wyjdďż˝, zerwij kontakt, zadzwoďż˝ po policjďż˝ jeďż˝li partner zaczyna byďż˝ agresywny, znajdďż˝ pomoc, jeďż˝li tego ci trzeba.