E-book
Psychoterapia po ludzku

Stowarzyszenie INTRO

E-book
E-pomoc
Psychologiczna pomoc w Internecie
teoria i praktyka

Stowarzyszenie INTRO

Programy pomocy

Artyku�y

• Czym jest znďż˝canie siďż˝?
• Czego i jak moďż˝e domagaďż˝ siďż˝ pokrzywdzony od sprawcy w procesie karnym?
• Obowiďż˝zek opuszczenia lokalu zamieszkiwanego wspďż˝lnie z ofiarďż˝
• Co to sďż˝ tzw. "czyny przepoďż˝owione"?
• Kiedy niepďż˝acenie alimentďż˝w jest przestďż˝pstwem?
• Co to sďż˝ przestďż˝pstwa ďż˝cigane na wniosek?
• Podstawowe uprawnienia i obowiďż˝zki pokrzywdzonego w postďż˝powaniu przygotowawczym
• Kogo moďż˝na uznaďż˝ za osobďż˝ pokrzywdzonďż˝
• Co to sďż˝ przestďż˝pstwa ďż˝cigane z oskarďż˝enia prywatnego?
• Kiedy spowodowanie wypadku drogowego jest przestďż˝pstwem?
• "UCIEKďż˝AM DO PRZODU Z TOKSYCZNEGO ZWIďż˝ZKU"
• Kim jest psychoterapeuta?
• Psychoterapia — niezwykďż˝a podrďż˝ do siebie samych
• Psychoterapia po ludzku - fragment wprowadzenia do ksi��ki
• Barwy psychoterapii - PODEJďż˝CIE SYSTEMOWE
• Barwy psychoterapii - PODEJďż˝CIE SKONCENTROWANE NA ROZWIďż˝ZANIU
• Barwy psychoterapii - PODEJďż˝CIE ERICKSONOWSKIE
• Barwy psychoterapii - PODEJďż˝CIE PSYCHOLOGII ZORIENTOWANEJ NA PROCES
• Barwy psychoterapii - PODEJďż˝CIE GESTALT
• Barwy psychoterapii - PODEJďż˝CIE POZNAWCZO-BEHAWIORALNE (CBT)

Niedziela 12 stycznia 2020

Szukaj w artyku�ach

Wszystkie artyku�y...

Artyku�y

Samotno��, poczucie winy i wstydu: Rodzina w obliczu samob�jstwa

Autor: Joanna Krawczyk

�r�d�o: www.psychotekst.pl

"Temat samob�jczej �mierci wci�� wywo�uje u ludzi tyle strachu, �e nie wiedz� jak podej�� do rodziny ofiary samob�jstwa. Jednocze�nie uczucia naznaczenia i wstydu, towarzysz�ce cz�sto sytuacji samob�jstwa sprawiaj�, �e cz�onkowie rodziny zaczynaj� si� izolowa�. Skutkiem tego jest fakt, �e nie zauwa�a si� potrzeb rodziny samob�jcy"1.

Czy kto� zastanawia si� szczeg�lnie nad tym, co dzieje si� z rodzinami os�b, kt�re odebra�y sobie �ycie? Jak cz�onkowie rodziny radz� sobie z t� sytuacj�, co prze�ywaj�? Cz�sto si� o nich zapomina lub opuszcza. Tak�e same rodziny unikaj� kontakt�w, jednocze�nie bardzo potrzebuj�c pomocy.

"Kiedy kto� odbiera sobie �ycie, to cios, jakim jest �mier�, dzia�a jak fala uderzeniowa, ra��ca wok� wszystkich, kt�rzy znali t� osob� i mieli z ni� kontakt"2 (ca�� rodzin�- bli�sz� i dalsz�, s�siad�w, znajomych, koleg�w z pracy, klasy). W szczeg�lny spos�b i najmocniej uderzone zostaj� osoby najbli�sze, na kt�re wiadomo�� o �mierci cz�onka rodziny spada zwykle zupe�nie niespodziewanie. W przeciwie�stwie do nag�ego wypadku, w przypadku samob�jstwa pozostaje na zawsze bole�nie rani�ca �wiadomo�� cz�onk�w rodziny, i� stracili kogo� ukochanego w wyniku jego w�asnej decyzji odej�cia ze �wiata. �a�oba po samob�jstwie jest inna!

Specyfika prze�ywania �a�oby po �mierci samob�jczej1.

1. Ci�g�e szukanie odpowiedzi na powtarzaj�ce si� pytanie: "Dlaczego"?
- "dlaczego to zrobiďż˝/a?"
- "dlaczego mnie zostawiďż˝/a?"
- "dlaczego to zrobiďż˝/a teraz?"
- "dlaczego nie chcia�/a d�u�ej �y�?"

Nie ma jednej prawid�owej odpowiedzi na pytanie "dlaczego". Zna�a j� tylko osoba, kt�ra ju� nie �yje. Nawet, gdy samob�jca zostawi� list, ten zazwyczaj nie wyja�nia powod�w jego zachowania. Zwykle rodziny stale go czytaj�, wci�� szukaj�c nowych wskaz�wek, pozwalaj�cych na zrozumienie tego tragicznego zdarzenia (cz�sto niestety ich nie znajduj�). Pr�buj� w ten spos�b znale�� odpowied�, z jakiego powodu cz�onek ich rodziny zako�czy� swoje �ycie. Szukaj�c odpowiedzi, pr�buj� zaleczy� bolesne, emocjonalne rany3.

2. Szukanie winnych samob�jstwa, samoobwinianie, poczucie winy
- "mog�am/-em wcze�niej co� zauwa�y�"
- "mog�am/-em nie krzycze� tak na ni�/niego"
- "by�am/-em zbyt stanowcza/-y wczoraj"
- "gdyby nie spotka�/-a tej dziewczyny, by�oby inaczej"

Szukanie os�b winnych nie ma ostatecznego i sprawiedliwego rozstrzygni�cia, gdy� ka�da osoba mog�a (i nie musia�a) przyczyni� si� do decyzji o �mierci. Czasem nawet nie cz�owiek, ale drobne wydarzenie mog�o "przepe�ni� kielich" i doprowadzi� do samob�jstwa.

3. Poczucie niesprawiedliwo�ci i bycia ukaranym przez samob�jc�
- "dlaczego mi to zrobiďż˝/a?"
- "czym sobie zas�u�y�em/am na to?"

Cierpienie, �a�oba i ogromny smutek mog� by� czasem tak bolesne, �e �yj�cy cz�onek rodziny mo�e mie� poczucie, i� zosta� za co� ukarany. Rodzina mo�e r�wnie� czu� si� niesprawiedliwie potraktowan�, gdy� zmar�y odebra� im mo�liwo�� jakiejkolwiek reakcji na jego problemy. Z drugiej strony, je�eli co� mog�o by� "nie tak" ze strony bliskich, nie mieli oni okazji wyja�nienia sytuacji i ewentualnego naprawienia b��du, relacji czy zwi�zku. Nie mieli tak�e mo�liwo�ci po�egnania si� ze zmar�ym.

4. Brak prywatno�ci

Cz�sto, gdy przyczyn� �mierci jest samob�jstwo, rodzina dodatkowo jest "wystawiona na widok publiczny". Ma to miejsce zw�aszcza wtedy, gdy dosz�o do odebrania sobie �ycia w domu. Nagle dom wype�nia si� policj�, lekarzami, fotografami, zbierane s� �lady, dowody, badane s� rzeczy osobiste zmar�ego. Nierzadko �wiadkami ca�ej procedury dochodzenia policyjnego s� s�siedzi i uliczni gapie. To wszystko powoduje, i� zamiast potrzebnego wsparcia, rodzina do�wiadcza nieprzyjemnej atmosfery �ledztwa i obserwacji. Przes�uchania i konieczno�� wykluczenia rodziny z kr�gu podejrze� s� jeszcze bardziej bole�nie prze�ywane1.

5. Wyra�ne unikanie rozm�w na temat wydarzenia

Zjawisko to dotyczy zar�wno rodziny pogr��onej w �a�obie, jak i otoczenia, kt�re nie wie, jak rozmawia� i jak si� zachowa� w takiej sytuacji. Cz�sto zdarza si�, i� rodzina ukrywa prawdziwy pow�d �mierci ich cz�onka albo sama zmienia temat w rozmowie1. Jest to spowodowane zazwyczaj nieumiej�tno�ci� pogodzenia si� z sytuacj�, wstydem i obaw� przed obarczaniem win�, jak r�wnie� obaw� przed wytykaniem palcami, �e jest si� z�� rodzin�, �e nie zapobieg�o si� wydarzeniu, nie zwraca�o si� uwagi na czyje� problemy czy potrzeby itp. R�wnie� potencjalni rozm�wcy nie wiedz�, czy pyta� o samopoczucie i wydarzenie, jak pyta�, jak zareagowa� i co robi�, gdy niespodziewanie osoba zacznie m�wi� o swoim b�lu.

W jaki spos�b mo�na pom�c rodzinie po samob�jczej �mierci jednego z jej cz�onk�w1?

- Nie zostawia� rodziny bez wsparcia- zatroszczy� si� o to, czy czego� (nie) potrzebuj�, zaoferowa� swoj� pomoc. Wystarczy zapyta�: "w czym mog� pom�c?" i dalej- s�ucha�.

- Nieraz najwa�niejsz� rzecz� w danym momencie mo�e by� samo BYCIE przy cz�onkach rodziny. Je�li brakuje nam s��w, wystarczy wzi�� (osob�) za r�k�, przytuli� (je�eli jest to akceptowane w danej chwili). Ten gest i cisza mog� mie� szczeg�ln� warto�� dla pogr��onych w smutku. Maj� w�wczas poczucie, �e nie s� sami w swoim b�lu i nie s� odrzuceni z powodu charakteru �mierci cz�onka ich rodziny.

- Nie ocenia� rodziny, ale okazywa� im wsp�czucie z powodu prze�ywanego cierpienia- ich �a�oba mo�e by� wi�ksza od �a�oby po naturalnej �mierci bliskiego. Postawa negatywna i oceniaj�ca "mo�e zwi�kszy� ich cierpienie i osamotnienie"1.

- Okazywa� zainteresowanie dalszym �yciem cz�onk�w rodziny, pyta� o samopoczucie. Jest to wa�ne, szczeg�lnie przez kilka tygodni od wydarzenia, kiedy najbardziej mog� si� oni obawia� odrzucenia.

- Zach�ci� do rozmowy o wydarzeniu. Osoby najbli�sze samob�jcy maj� zwykle potrzeb� kontaktu z lud�mi, kt�rzy potrafi� i nie boj� si� rozmawia� o tym. Sami jednak odczuwaj� wstyd i niepewno��, dotycz�c� nastawienia do nich ze strony otoczenia po tym, co si� sta�o. To powoduje, �e osoby te cz�sto wycofuj� si� i nie zaczynaj� rozmowy. Kiedy delikatnie zach�cimy je do podzielenia si� swoimi prze�yciami, nasza reakcja mo�e by� dla nich wskaz�wk�, �e chcemy ich zrozumie�, �e s� dla nas wa�ni i nie chcemy ich odrzuci�.

- S�ucha� i pozwala� na wyra�anie wszystkich pojawiaj�cych si� uczu�. Cz�onkom rodziny w �a�obie zazwyczaj towarzyszy� b�dzie gniew, poczucie winy, samooskar�anie, wyrzuty skierowane do Boga, p�acz, czasem tak�e krzyk, przeklinanie albo �miech (on te� pozwala na zmniejszenie napi�cia). Ka�dy cz�onek rodziny ma prawo do swoich indywidualnych odczu�, zachowa� i my�li.

- Utrzymywa� nadal kontakt z rodzin�, w miar� regularny, zw�aszcza, gdy by� on wcze�niej dobry i cz�sty. Oni bardzo tego potrzebuj�, lecz zwykle obawiaj� si� stygmatyzacji spo�ecznej i izoluj� si�. Zostawienie rodziny "samej sobie" mo�e potwierdzi� tylko ich obawy, �e s� �li i winni tego, co si� sta�o, i �e otoczenie uwa�a tak samo.

Wskaz�wki dla rodziny pogr��onej w �a�obie:

- Nie zamykajcie si� sami ze swoimi prze�yciami, smutkiem i b�lem. Pozw�lcie sobie pom�c, przyjmijcie pomoc od kogo�, kto j� oferuje. Nie b�jcie si� tak�e sami prosi� o (pomoc i) wsparcie- macie do tego pe�ne prawo.

- Kiedy potrzebujecie- m�wcie o swoich emocjach, wyra�ajcie je, zw�aszcza, gdy widzicie i czujecie, �e kto� chce was wys�ucha�. Nie t�umcie ich w sobie, bo to wyd�u�y wasz� �a�ob�.

- Kiedy czujecie si� gotowi- m�wcie o wydarzeniu i nie b�jcie si� tego, szczeg�lnie, gdy widzicie, �e kto� zach�ca was do rozmowy i czujecie, �e mo�ecie mu zaufa�.

- Je�eli macie mo�liwo�� - skorzystajcie z grup wsparcia dla rodzin os�b po �mierci samob�jczej. W gronie os�b o podobnych problemach b�dzie wam �atwiej nauczy� si� dalej �y� oraz zrozumie� przyczyny cz�sto negatywnych postaw otoczenia i w�asnego wycofania.

- Nie izolujcie si� od dalszej rodziny, znajomych, s�siad�w. Im tak�e jest trudno poradzi� sobie z tym trudnym wydarzeniem, bo nie wiedz�, jak rozmawia� i jak si� zachowywa�, czy da� wam czas dla siebie, czy si� zatroszczy� o was. Jednak�e, gdy widzicie, �e nadal chc� utrzymywa� z wami kontakt- pozw�lcie na to i nie b�jcie si�, �e b�d� na was patrze� jak na zbrodniarzy. Wychod�cie r�wnie� sami z inicjatyw� spotka�, je�eli tylko b�dziecie mieli na to si��.

- Je�eli chcecie po�egna� si� ze zmar�ym- popro�cie o czas dla siebie. M�wcie tej osobie co chcecie, je�li macie tak� potrzeb�, mo�ecie do trumny w�o�y� list, pami�tk� itp.

- Uczestniczcie w uroczysto�ci pogrzebowej w miar� swoich mo�liwo�ci. Je�eli czujecie, �e nie dacie rady- nie id�cie. Najwa�niejsze to zadba� o siebie.

- Je�eli przyniesie wam to ulg�- skopcie pud�o, rzu�cie talerzem albo uderzajcie w worek treningowy- to mo�e wam pom�c w zmniejszeniu poziomu napi�cia i negatywnych emocji;

- Uczcie si� przebaczenia samob�jcy, sobie samemu i innym. Dzi�ki temu b�dziecie w stanie uwolni� si� od przyt�aczaj�cego �alu, niszcz�cego wasze dalsze �ycie3.

- Nie b�jcie si� korzysta� z pomocy profesjonalisty (lekarza pierwszego kontaktu, psychologa, psychiatry, pracownika socjalnego), gdy nie potraficie sobie poradzi�. On jest po to, by wam pom�c przej�� przez ten trudny czas, kiedy jest wam szczeg�lnie ci�ko.

"My�l, �e znosimy to, co jest nie do zniesienia jest
jedn� z rzeczy, kt�re pozwalaj� nam i�� do przodu"
Molly Haskell

Bibliografia: 1. Keirse, M. (2004). Smutek, strata, �a�oba. Radom, Polskie Wydawnictwo Encyklopedyczne POLWEN
2. �wiatowa Organizacja Zdrowia, Polskie Towarzystwo Suicydologiczne. Zapobieganie samob�jstwom. Jak za�o�y� grup� wsparcia dla os�b po samob�jstwie kogo� bliskiego. Genewa-Warszawa 2004
3. James, R.K., Gilliland, B.E. (2005). Strategie interwencji kryzysowej - pomoc psychologiczna poprzedzaj�ca terapi�. Warszawa, Wydawnictwo Edukacyjne PARPA

Artykuďż˝ powstaďż˝ w ramach programu PISZMY - PSYCHO - TEKSTY.
Program dofinansowany przez MINISTERSTWO PRACY I POLITYKI SPO�ECZNEJ w ramach Funduszu Inicjatyw Obywatelskich

�r�d�o: www.psychotekst.pl

(publikacja: 2008-12-10)

<< powr�t

Wszystkie artyku�y...

Wolni od Przemocy

• Punkt konsultacyjny
  E-mail
• Punkt Konsultacyjny
  Wroc�aw
• Pokďż˝j do rozmďż˝w ze specjalistďż˝ (czat) godz. 20:00-22:00.

Ksi��ki

Dogoterapia

Kasper Sipowicz, Tadeusz Pietras, Edyta Najbert

Wydawnictwo Naukowe PWN

Zaw�d psycholog. Regulacje prawne i etyka zawodowa

Dorota Bednarek

Wydawnictwo Naukowe PWN

Profilowanie kryminalne

Scotia J. Hicks, Bruce D. Sales

Wydawnictwo Naukowe PWN

Przekle�stwo perfekcjonizmu. Dlaczego idealnie nie zawsze oznacza najlepiej

Malwina Hu�czak

Wydawnictwo Samo Sedno

Komunikacja niewerbalna. Autoprezentacja, relacje, mowa cia�a

Monika Maj-Osytek

Wydawnictwo Samo Sedno

Najwybitniejsze kobiety w psychologii XX wieku

Sibylle Volkmann-Raue, Helmut E. L�ck

Gda�skie Wydawnictwo Psychologiczne

Zrozumieďż˝ dziecko wykorzystywane seksualnie

Magdalena Czub

Gda�skie Wydawnictwo Psychologiczne

B�D� NAJLEPSZ� WERSJ� SIEBIE

Adams Linda

Gda�skie Wydawnictwo Psychologiczne

I �YLI D�UGO I SZCZʌLIWIE. Jak zbudowa� zwi�zek idealny?

Willard F. Harley jr

Gda�skie Wydawnictwo Psychologiczne

DIAGNOZA W SOCJOTERAPII. Uj�cie psychodynamiczne

Wilk Maciej

Gda�skie Wydawnictwo Psychologiczne

PEDOFILIA. 30 wywiad�w z pedofilami

Douglas W. Pryor

Gda�skie Wydawnictwo Psychologiczne

W PU�APCE MY�LI Jak skutecznie poradzi� sobie z depresj�, stresem i l�kiem

Steven C. Hayes, Spencer Smith

Gda�skie Wydawnictwo Psychologiczne

Nie�mia�o��. Zmie� my�lenie i odwa� si� by� sob�

Magdalena Staniek

Wydawnictwo Samo Sedno

Zaburzenia psychosomatyczne w uj�ciu terapeutycznym

Agata Orzechowska, Piotr Ga�ecki

Wydawnictwo Continuo

TEST DO BADANIA ROZUMIENIA MOWY U DZIECI I DOROS�YCH

El�bieta Szel�g, Aneta Szymaszek

Gda�skie Wydawnictwo Psychologiczne