IT-SELF Małgorzata Osipczuk, www.it-self.pl, www.terapia-par-wroclaw.com

Portal Pomocy Psychologicznej

E-book
Psychoterapia po ludzku

Stowarzyszenie INTRO

E-book
E-pomoc
Psychologiczna pomoc w Internecie
teoria i praktyka

Stowarzyszenie INTRO

Programy pomocy

Artykuďż˝y

Niedziela 12 stycznia 2020

Magiczne literki IQ, czyli po co komu inteligencja?

ďż˝rďż˝dďż˝o: www.psychotekst.pl

Doda ma IQ 154! Sharon Stone 145! Takie nagďż˝ďż˝wki to chleb powszedni mediďż˝w. Inteligencja juďż˝ dawno zajďż˝a waďż˝ne miejsce w naszej opinii o sobie. Wierzymy, ďż˝e nam i naszym dzieciom pomoďż˝e osiďż˝gnďż˝ďż˝ powodzenie i sukces. Czy rzeczywiďż˝cie jest tak waďż˝na, jak nam siďż˝ wydaje? I czym wďż˝aďż˝ciwie jest? Co to znaczy byďż˝ inteligentnďż˝ osobďż˝? I wreszcie - co to znaczy niďż˝ nie byďż˝...

Inteligencja jest wszďż˝dzie...

O istnieniu inteligencji wiedzďż˝ wszyscy. Internetowe serwisy plotkarskie (i ich papierowe odpowiedniki) od lat regularnie publikujďż˝ informacje o niezwykďż˝ych ilorazach inteligencji, uzyskiwanych przez gwiazdy. W telewizji oglďż˝daliďż˝my narodowe testy inteligencji, gdzie znane mniej lub bardziej osoby pociďż˝y siďż˝ i gďż˝owiďż˝y, aby uzyskaďż˝ jak najlepsze wyniki. Zresztďż˝, sami jesteďż˝my ciekawi swoich moďż˝liwoďż˝ci- ďż˝wiadczy o tym choďż˝by liczba i popularnoďż˝ďż˝ internetowych "testďż˝w IQ". Chcielibyďż˝my, oczywiďż˝cie, byďż˝ jak najbardziej inteligentni. Wierzymy, ďż˝e z inteligencjďż˝ bezpoďż˝rednio wiďż˝ďż˝ďż˝ siďż˝ dobra praca, pieniďż˝dze, powodzenie. Wielu z nas uznaje jďż˝ za waďż˝nďż˝ cechďż˝ przyszďż˝ego partnera, bierzemy jďż˝ pod uwagďż˝ przy doborze znajomych, wreszcie chcielibyďż˝my aby nasze dzieci byďż˝y jak najinteligentniejsze, bo przecieďż˝ "inteligentni maja w ďż˝yciu lepiej".

...ale kto wie, co to jest?

Inteligencjďż˝ znamy wszyscy, ale czy wiemy, czym jest? Sprďż˝bujcie siďż˝ zastanowiďż˝, co to znaczy byďż˝ inteligentnym? Zanim zabraďż˝em siďż˝ do pisania tego artykuďż˝u, zrobiďż˝em maďż˝ďż˝ sondďż˝ - zadzwoniďż˝em do paru znajomych i zadaďż˝em im to pytanie. Wiďż˝kszoďż˝ďż˝ miaďż˝a trudnoďż˝ci z odpowiedziďż˝, a to przecieďż˝ ludzie wyksztaďż˝ceni i ...inteligentni!

Faktycznie, nad prďż˝bďż˝ stworzenia definicji tego sďż˝owa od prawie stu lat gďż˝owiďż˝ siďż˝ najtďż˝sze psychologiczne gďż˝owy. Do tej pory jednak nie udaďż˝o siďż˝ im ustaliďż˝ wspďż˝lnej wersji. Niestety zjawiska dotyczďż˝ce psychiki nie sďż˝ przedmiotami, ktďż˝rych moďż˝na dotknďż˝ďż˝ czy pooglďż˝daďż˝. Musimy o ich istnieniu wnioskowaďż˝ na podstawie zachowania ludzi, stďż˝d teďż˝ trudnoďż˝ci w ustaleniu jednej obowiďż˝zujďż˝cej definicji inteligencji. Sďż˝ to, oczywiďż˝cie, problemy dotyczďż˝ce naukowcďż˝w, bowiem w codziennym ďż˝yciu intuicyjnie wiemy, co oznacza "byďż˝ inteligentnym" bez zagďż˝ďż˝biania siďż˝ w drobiazgowe, definicyjne spory.

W prosty sposďż˝b istotďż˝ problemu ujďż˝ďż˝ szwajcarski uczony Jean Piaget, ktďż˝ry stwierdziďż˝, ďż˝e: "Inteligencja jest tym czego uďż˝ywamy, kiedy nie wiemy, co robiďż˝". Mďż˝wiďż˝c inaczej - jest zdolnoďż˝ciďż˝ do efektywnego rozwiďż˝zywania problemďż˝w. Jeďż˝eli dodamy do tego zdolnoďż˝ďż˝ do szybkiego uczenia siďż˝ i odpowiedniďż˝ wiedzďż˝, uzyskamy to, co wiďż˝kszoďż˝ďż˝ z nas ma na myďż˝li, okreďż˝lajďż˝c kogoďż˝ mianem "inteligentnego".

Co ma inteligencja do IQ?

Historia tego, robiďż˝cego od dawna oszaďż˝amiajďż˝cďż˝ karierďż˝, skrďż˝tu, siďż˝ga lat dwudziestych ubiegďż˝ego wieku. Wtedy to Niemiec William Stern stworzyďż˝ "iloraz inteligencji" czyli z angielska "intelligence quotient"(IQ). Jest to po prostu wzďż˝r pozwalajďż˝cy wyniki uzyskiwane w testach wyraziďż˝ w formie liczby. Dokďż˝adniej rzecz biorďż˝c, jest to wiek umysďż˝owy czďż˝owieka (czyli taki poziom inteligencji jaki wiďż˝kszoďż˝ďż˝ osďż˝b w danym wieku prezentuje), podzielony przez wiek kalendarzowy badanej osoby i pomnoďż˝ony przez sto.

Twďż˝rca IQ stworzyďż˝ je, aby uďż˝atwiďż˝ pracďż˝ naukowcom i praktykom, badajďż˝cym przede wszystkim dzieci. Nie wiadomo, czy wyobraďż˝aďż˝ sobie, jak bardzo popularny stanie siďż˝ jego "wynalazek" w przyszďż˝oďż˝ci...

Czy JA jestem inteligentny?

Kiedy chodziďż˝em do szkoďż˝y podstawowej, wysyďż˝ano nas czasem do poradni psychologicznej w celu wykonania rďż˝nych badaďż˝ sprawdzajďż˝cych nasze funkcjonowanie. Zapamiďż˝taďż˝em zdradzajďż˝ce napiďż˝cie twarze koleďż˝anek i kolegďż˝w (moja wďż˝asna pewnie byďż˝a niewiele lepsza), nerwowe ďż˝arty, dzielenie siďż˝ wiedzďż˝ na temat pytaďż˝ (zawsze znajdowaďż˝ siďż˝ ktoďż˝, kogo starsza siostra lub brat pamiďż˝tali coďż˝ z zeszďż˝ego roku). Skďż˝d ten stres? Oto bowiem oczekiwaliďż˝my, ďż˝e za pomocďż˝ tajemnych metod pani psycholog przeďż˝wietli nasze umysďż˝y i przedstawi nam (a co gorsza naszym rodzicom i nauczycielom) bardzo waďż˝nďż˝ informacjďż˝ o nas samych: czy jesteďż˝my inteligentni? Dla nas, nastolatkďż˝w, to proste pytanie zawieraďż˝o w sobie wiele innych: Czy jesteďż˝my zdolni? Czy jesteďż˝my lepsi/gorsi od innych? Czy mamy 'papiery na sukces'?

Pamiďż˝tam teďż˝, ďż˝e z niecierpliwoďż˝ciďż˝ czekaliďż˝my na wyniki naszych "staraďż˝", lecz niezbyt chďż˝tnie siďż˝ nimi dzieliliďż˝my, nie liczďż˝c szczďż˝liwych jednostek, ktďż˝re mogďż˝y z dumďż˝ zapytaďż˝? "Mi wyszďż˝o 130, a tobie?" Niezwykďż˝e osiďż˝gniďż˝cia Sharon Stone i innych gwiazd byďż˝y juďż˝ wtedy dobrze znane, co skutecznie wytworzyďż˝o w nas przekonanie, ďż˝e do "IQ" niďż˝szego niďż˝ 130 najlepiej siďż˝ nie przyznawaďż˝...

Dlaczego przytaczam ta historiďż˝? Otďż˝ wydaje mi siďż˝, ďż˝e ciďż˝gle jeszcze "magiczne" IQ, inteligencja i testy jďż˝ mierzďż˝ce, sďż˝ przedmiotem mitďż˝w. Czasem maďż˝o szkodliwych (gdy chodzi np. o testy, ktďż˝re wypeďż˝niamy w Internecie, by siďż˝ sprawdziďż˝), czasem mogďż˝cych mieďż˝ pewne konsekwencje dla naszego funkcjonowania. Dla funkcjonowania dzieci, ktďż˝re badaniom inteligencji poddawane sďż˝ najczďż˝ciej, szczegďż˝lne znaczenie ma przekonanie o tym, ďż˝e inteligencja to podstawa do osiďż˝gniďż˝cia ďż˝yciowego (i szkolnego) sukcesu.

Inteligencja = sukces. Kiedy dziecko jest inteligentne?

W czasach ostrej konkurencji, ktďż˝ra zaczyna siďż˝ juďż˝ w szkole, za warunek powodzenia uwaďż˝amy nic innego, jak wďż˝aďż˝nie umiejďż˝tnoďż˝ďż˝ szybkiego uczenia siďż˝, skutecznego rozwiďż˝zywania problemďż˝w i posiadanie jak najszerszej wiedzy (co innego potrzeba, aby napisaďż˝ klasďż˝wkďż˝?).

Czy jednak wysoka inteligencja jest konieczna i wystarczajďż˝ca, aby to powodzenie osiďż˝gnďż˝ďż˝ ? I co tak naprawdďż˝ na temat naszej inteligencji mogďż˝ powiedzieďż˝ nam testy? Zdarza siďż˝, ďż˝e informacje o osiďż˝gniďż˝ciach znanych osďż˝b, poďż˝ďż˝czone z ambicjďż˝ (niekoniecznie nas samych dotyczďż˝cďż˝) powodujďż˝ wspomniane przeze mnie przekonanie o tym, ďż˝e uzyskiwane w testach IQ (szczegďż˝lnie internetowych, ksiďż˝ďż˝kowych itp.) powinno osiďż˝gaďż˝ co najmniej 130, abyďż˝my mogli z ulgďż˝ odetchnďż˝ďż˝ i stwierdziďż˝, ďż˝e jesteďż˝my "wystarczajďż˝co inteligentni". Nic bardziej mylnego. W najbardziej chyba popularnym w polskich poradniach psychologicznych teďż˝cie inteligencji WAIS-R, wiďż˝kszoďż˝ďż˝ osďż˝b osiďż˝ga wyniki pomiďż˝dzy 85 a 115 IQ. Co oznacza mniej wiďż˝cej tyle, ďż˝e rďż˝wnieďż˝ wďż˝rďż˝d ďż˝wietnie wyksztaďż˝conych prawnikďż˝w, lekarzy, biznesmenďż˝w wiele osďż˝b "legitymuje" siďż˝ ilorazem inteligencji, mieszczďż˝cym siďż˝ w tym przedziale. Oczywiďż˝cie mowa tu o IQ, ktďż˝re wylicza siďż˝ na podstawie badania przeprowadzonego przez psychologa. Wiele testďż˝w dostďż˝pnych w Internecie podaje nam wyniki , ktďż˝rych nie da siďż˝ w ďż˝aden sposďż˝b sprawdziďż˝ i okreďż˝liďż˝, czy ďż˝wiadczďż˝ o wysokiej inteligencji. Wyniki w nich uzyskiwane dobrze jest traktowaďż˝ z przymruďż˝eniem oka, a do caďż˝oďż˝ci podchodziďż˝ jak do dobrej zabawy...

Nikt nie chce byďż˝ przeciďż˝tny...

Wszystko to nie zmienia faktu, ďż˝e kaďż˝dy chciaďż˝by jak najlepiej wypadaďż˝ w tego typu testach, a juďż˝ szczegďż˝lnie dotyczy to rodzicďż˝w, ktďż˝rzy chcieliby, aby ich pociechy okazaďż˝y siďż˝ wyjďż˝tkowe i uzdolnione. Wynika to przewaďż˝nie z miďż˝oďż˝ci i troski, zdarza siďż˝ jednak , ďż˝e prowadzi do pewnego rodzaju "nadgorliwoďż˝ci". Gorliwi rodzice poszukujďż˝ wiďż˝c sposobďż˝w aby pomďż˝c dzieciom dobrze wypaďż˝ďż˝ w testach. Psycholodzy spotykajďż˝ siďż˝ z tym problemem na co dzieďż˝. Nierzadko zdarza siďż˝, ďż˝e rodzic, ktďż˝rego dziecko w najbliďż˝szym czasie bďż˝dzie badane, dzwoni do zaprzyjaďż˝nionego psychologa proszďż˝c o "wypoďż˝yczenie" zadaďż˝ testowych, aby dziecko mogďż˝o przed badaniem trochďż˝ "poďż˝wiczyďż˝". Jeďż˝eli nie ma takiej moďż˝liwoďż˝ci, rodzice starajďż˝ siďż˝ znaleďż˝ďż˝ jak najwiďż˝cej informacji w internecie i potrenowaďż˝ na dostďż˝pnych tam testach. Nierzadko zdarza siďż˝, ďż˝e niezadowolony z wyniku swojego dziecka rodzic odczekuje kilka dni, po czym... zabiera swojďż˝ latoroďż˝l do innej poradni, aby jeszcze raz wypeďż˝niďż˝o test. W takim przypadku, znajďż˝c juďż˝ zadania, dziecko osiďż˝ga wynik lepszy, satysfakcjonujďż˝cy rodzica. I wydaje siďż˝, ďż˝e wszyscy sďż˝ zadowoleni.

Takie postďż˝powanie przynosi niewiele korzyďż˝ci. Zafaďż˝szowany wynik testu, oprďż˝cz tego ,ďż˝e moďż˝na siďż˝ nim pochwaliďż˝, nie daje nam ďż˝adnej konkretnej informacji o nas samych. Tymczasem testy wykonane przez psychologa mogďż˝ nam duďż˝o powiedzieďż˝. Przede wszystkim dlatego, ďż˝e skďż˝adajďż˝ siďż˝ z rďż˝nych zadaďż˝ mierzďż˝cych takie zdolnoďż˝ci jak pamiďż˝ďż˝, zasďż˝b sďż˝ownictwa i wiedzy, umiejďż˝tnoďż˝ďż˝ liczenia czy logicznego myďż˝lenia. Psycholog wykonujďż˝cy badanie w poradni obowiďż˝zkowo sporzďż˝dza opiniďż˝ dotyczďż˝cďż˝ sďż˝abych i mocnych stron dziecka. Nauczyciel otrzymuje jďż˝ od poradni i bierze pod uwagďż˝, ustalajďż˝c wymagania wobec dziecka. Niestety, trening w rozwiďż˝zywaniu testďż˝w nie jest treningiem inteligencji. ďż˝atwo wiďż˝c wyobraziďż˝ sobie sytuacjďż˝ dziecka, w stosunku do ktďż˝rego szkoďż˝a stawia wymagania na podstawie "podrasowanego" wyniku testu. Wymagania, ktďż˝rych nie jest ono w stanie speďż˝niďż˝. Nietrudno wtedy o frustracjďż˝ dziecka, dezorientacjďż˝ nauczycieli, niezadowolenie rodzicďż˝w itd.

Warto tu jeszcze wspomnieďż˝, ďż˝e inteligencja nie jest czymďż˝ danym raz na zawsze i niezmiennym. Moďż˝na jďż˝ z powodzeniem ďż˝wiczyďż˝, o czym wiadomo od dawna. Zachďż˝canie do wysiďż˝ku intelektualnego (jak choďż˝by czytania), twďż˝rczego (np. rysowanie, malowanie czy inne aktywnoďż˝ci ďż˝wiczďż˝ce zdolnoďż˝ci manualne) oraz do ruchu powoduje zwiďż˝kszanie siďż˝ zdolnoďż˝ci umysďż˝owych. Jest to, oczywiďż˝cie, droga trudniejsza i wymagajďż˝ca wiďż˝kszego (bo nie jednorazowego) zaangaďż˝owania od rodzica...

Jeďż˝li nie inteligencja, to co?

Czy w takim razie inteligencja nie jest przydatna w osiďż˝ganiu powodzenia w nauce, pracy, czy mďż˝wiďż˝c najogďż˝lniej: ďż˝yciu? Oczywiďż˝cie, jest. Osobom o wyďż˝szej inteligencji moďż˝e byďż˝ np. ďż˝atwiej siďż˝ uczyďż˝, rozwiďż˝zywaďż˝ problemowe sytuacje w pracy itp. Nie ma jednak zasady, ktďż˝ra mďż˝wi, ďż˝e wraz ze wzrostem inteligencji roďż˝nie szansa na sukces w ďż˝yciu. Znamy osoby uwaďż˝ane za niezwykle zdolne, ktďż˝rym trudno osiďż˝gnďż˝ďż˝ swoje ďż˝yciowe cele. W szkole nauczyciele lubiďż˝ takie przypadki naznaczaďż˝ etykietkďż˝ "zdolny, ale leďż˝". Na drugim biegunie znajdujďż˝ siďż˝ ludzie, nie mogďż˝cy pochwaliďż˝ siďż˝ specjalnymi osiďż˝gniďż˝ciami np. w nauce, a jednak (co czďż˝sto z zaskoczeniem odkrywamy na klasowych spotkaniach "po latach") w ďż˝yciu powodzi im siďż˝ lepiej niďż˝ innym. Co decyduje o tym, ďż˝e sama inteligencja nie wystarcza? Oczywiďż˝cie motywacja, ciďż˝ka praca, trochďż˝ szczďż˝cia - taka odpowiedďż˝ sama ciďż˝nie siďż˝ na usta. Amerykaďż˝ski psycholog Howard Gardner uzupeďż˝niďż˝by ja zapewne o jeszcze jeden czynnik - nazwany przez niego "inteligencjďż˝ wielorakďż˝".

Ten amerykaďż˝ski uczony uznaďż˝, ďż˝e tradycyjnie pojmowana inteligencja (czyli same zdolnoďż˝ci intelektualne) nie sďż˝ wcale tak waďż˝ne, jakby to siďż˝ innym uczonym wydawaďż˝o. Zauwaďż˝yďż˝, ďż˝e do osiďż˝gniďż˝cia powodzenia w nauce szkolnej od dzieci wymagany jest szereg innych uzdolnieďż˝, ktďż˝re w stosowanych testach inteligencji sďż˝ zupeďż˝nie pomijane. Wyrďż˝niďż˝ kilka typďż˝w inteligencji, odpowiedzialnych za m.in. uzdolnienia jďż˝zykowe, muzyczne, sportowe czy przyrodnicze, ale teďż˝ umiejďż˝tnoďż˝ci spoďż˝eczne czy emocjonalne (stďż˝d m.in. wziďż˝a siďż˝ sďż˝ynna inteligencja emocjonalna). W szkoďż˝ach amerykaďż˝skich prowadzone sďż˝ programy nastawione na wyszukiwanie u uczniďż˝w uzdolnieďż˝ w tych wďż˝aďż˝nie dziedzinach i rozwijanie ich. Zwolennicy tego podejďż˝cia twierdzďż˝, ďż˝e daje ono ďż˝wietne efekty a uczniowie najzdolniejsi i osiďż˝gajďż˝cy najwiďż˝ksze sukcesy to niekoniecznie ci mogďż˝cy pochwaliďż˝ siďż˝ najwyďż˝szym wynikiem w "klasycznym" teďż˝cie.

Gďż˝owa do gďż˝ry!

Jeďż˝eli wiďż˝c w "teďż˝cie IQ" twďż˝j wynik nie odpowiada temu, czego oczekiwaďż˝eďż˝, nie ma powodďż˝w do paniki. Warto sprawdziďż˝, co tak naprawdďż˝ oznacza "150 IQ", na co ma wpďż˝yw twoja inteligencja i - przede wszystkim - co mďż˝wi o tobie, twoich mocnych i sďż˝abych stronach. Warto je znaďż˝, bo kaďż˝dy przecieďż˝ ma jakiďż˝ ukryty potencjaďż˝. A juďż˝ szczegďż˝lnie dzieci...