IT-SELF Małgorzata Osipczuk, www.it-self.pl, www.terapia-par-wroclaw.com

Portal Pomocy Psychologicznej

E-book
Psychoterapia po ludzku

Stowarzyszenie INTRO

E-book
E-pomoc
Psychologiczna pomoc w Internecie
teoria i praktyka

Stowarzyszenie INTRO

Programy pomocy

Artykuďż˝y

Niedziela 12 stycznia 2020

Wszystkie artykuďż˝y...

Artykuďż˝y

Nie chce mi siďż˝ ďż˝yďż˝ - myďż˝li samobďż˝jcze mďż˝odzieďż˝y

Autor: ďż˝ukasz Krawďż˝tkowski

ďż˝rďż˝dďż˝o: www.psychotekst.pl

Myďż˝lenie o ďż˝mierci, zainteresowanie niďż˝, czytanie o ďż˝mierci na stronach internetowych, zaznaczanie artykuďż˝ďż˝w w gazetach na ten temat, myďż˝lenie o tym, jak by to byďż˝o "po drugiej stronie" - tendencje samobďż˝jcze nastolatkďż˝w.

Nastolatek to osoba, ktďż˝ra dojrzewa fizycznie, przeďż˝ywa gwaďż˝towny wzrost zmian biologicznych na poziomie hormonalnym, rozwija siďż˝ jej mďż˝zg i tym samym sposďż˝b jej myďż˝lenia. Zmienia siďż˝ emocjonalnie i stara siďż˝ wpďż˝ywaďż˝ na swoje emocje, kontrolowaďż˝ je. Wchodzi w pierwsze intymne zwiďż˝zki, przeďż˝ywa kryzys toďż˝samoďż˝ci psychoseksualnej (pyta siebie, sprawdza, czy jest homo-, hetero- czy biseksualny). Oddziela siďż˝ od rodzicďż˝w, buduje swojďż˝ autonomiďż˝ i zastanawia siďż˝ nad swojďż˝ przyszďż˝oďż˝ciďż˝, nad tym, gdzie i na jakim stanowisku bďż˝dzie pracowaďż˝. Nastolatek buduje i nawiďż˝zuje nowe relacje, utrwala je, stara siďż˝ je podtrzymywaďż˝ (zwiďż˝zki partnerskie, przyjaďż˝nie, liczne znajomoďż˝ci). Dojrzewanie to czas, w ktďż˝rym stara siďż˝ opanowaďż˝ spoďż˝ecznďż˝ rolďż˝ zwiďż˝zanďż˝ z pďż˝ciďż˝. Buduje akceptacjďż˝ swojej fizycznoďż˝ci i wszystkiego, co jest zwiďż˝zane z etapem dojrzewania (nagďż˝e zmiany skďż˝rne, zmiany wagi ciaďż˝a, zmiany gďż˝osu). Tworzy swojďż˝ rolďż˝ i pozycjďż˝ spoďż˝ecznďż˝, planuje swojďż˝ przyszďż˝oďż˝ďż˝ zawodowďż˝. Szuka caďż˝y czas odpowiedzi na pytanie "kim jestem".
To wszystko to naprawdďż˝ nieďż˝atwa sprawa.

Norma rozwojowa

Kaďż˝dy nastolatek myďż˝li wďż˝wczas o ďż˝mierci, o przemijaniu, o tym, jak jest "po drugiej stronie". Interesuje siďż˝ tematem ďż˝mierci. Taki stan rzeczy jest naturalny i wynika konsekwentnie z etapu rozwojowego czďż˝owieka. Myďż˝lenie o ďż˝mierci, zainteresowanie niďż˝, moďż˝e pďż˝jďż˝ďż˝ w dwu kierunkach.

Jeden kierunek to zwykďż˝a ciekawoďż˝ďż˝ poznawcza. Czytanie o ďż˝mierci na stronach internetowych, zaznaczone artykuďż˝y w gazetach na ten temat nie muszďż˝ byďż˝ jeszcze oznakďż˝ najgorszego. Czďż˝sto nastolatki wraz ze swoimi rďż˝wieďż˝nikami organizujďż˝ siďż˝ w kluby, tworzďż˝ subkultury, ktďż˝rych gďż˝ďż˝wnym tematem zainteresowaďż˝ jest ďż˝mierďż˝ wďż˝aďż˝nie. Nierzadko to temat integrujďż˝cy, wyrďż˝niajďż˝cy danďż˝ grupďż˝ mďż˝odzieďż˝y spoďż˝rďż˝d innych. Temat ďż˝mierci budzi przecieďż˝ grozďż˝, jest ewidentnďż˝ tajemnicďż˝. Mďż˝odzieďż˝ taka nawet przejawia zachowania charakterystyczne dla praktyk spirytualistycznych, czy okultystycznych. Bardzo czďż˝sto po to, by wywoďż˝aďż˝ wraďż˝enie, zwrďż˝ciďż˝ uwagďż˝ na siebie, wzmocniďż˝ swojďż˝ pozycjďż˝ w danej grupie spoďż˝ecznej a w konsekwencji podnieďż˝ďż˝ poziom poczucia wďż˝asnej wartoďż˝ci. Samoocena to sprawa dla mďż˝odego czďż˝owieka bardzo waďż˝na. Dlatego teďż˝ tak duďż˝e znaczenie przywiďż˝zujďż˝ nastolatki do swoich dziaďż˝aďż˝ i ich charakteru.

Niepokojďż˝ce objawy

Jeďż˝li jednak nie ma grupy rďż˝wieďż˝nikďż˝w, ktďż˝rzy interesujďż˝ siďż˝ tematem ďż˝mierci w podobny sposďż˝b, a nastolatek pisze wiersze o tematyce ďż˝mierci, deklaruje, albo rozmyďż˝la o samobďż˝jstwie, zamieszcza wpisy na blogach o takim charakterze - moďż˝emy zaďż˝oďż˝yďż˝, ďż˝e rzeczywiďż˝cie zastanawia siďż˝ nad tym ostatecznym rozwiďż˝zaniem. Myďż˝lenie to wypďż˝ywa z doďż˝wiadczanego aktualnie kryzysu. Badania od wielu lat dowodzďż˝, ďż˝e niemal kaďż˝dy nastolatek myďż˝laďż˝ o popeďż˝nieniu samobďż˝jstwa, o tym, jak by byďż˝o, gdyby umarďż˝, jak by to wyglďż˝daďż˝o, jak by siďż˝ wďż˝wczas czuli jego bliscy, znajomi, nauczyciele. ďż˝ Czďż˝ďż˝ z nich idzie dalej - naprawdďż˝ tego chce, zastanawia siďż˝, jak to zrobiďż˝ i planuje popeďż˝nienie samobďż˝jstwa. Niektďż˝rzy nawet piszďż˝ swoje nekrologi i testamenty. To fakty.

ďż˝rďż˝dďż˝a tendencji samobďż˝jczych

Jak wczeďż˝niej wspomniaďż˝em to bardzo burzliwy i trudny okres dla mďż˝odej osoby. Osoby, ktďż˝ra nie jest wystarczajďż˝co dojrzaďż˝a, aby poradziďż˝ sobie z wieloma problemami tego okresu. Nierzadko zwykďż˝y komentarz na temat ubioru poczyniony przez koleďż˝ankďż˝ ze szkoďż˝y powoduje totalne obniďż˝enie nastroju, chandrďż˝ na caďż˝y tydzieďż˝. Zwiďż˝zane jest to z ksztaďż˝towaniem siďż˝ tzw. inteligencji emocjonalnej w tym zakresie. Nastolatki cechuje labilnoďż˝ďż˝ emocjonalna, gwaďż˝townoďż˝ďż˝ przeďż˝ywanych uczuďż˝. Takie cechy mogďż˝ sprawiaďż˝, ďż˝e zamiary samobďż˝jcze zostanďż˝ zrealizowane, niekiedy skutecznie. Zerwane zwiďż˝zki partnerskie, kďż˝ďż˝tnie, doďż˝wiadczana przemoc w bliskim relacjach lub wďż˝rďż˝d rďż˝wieďż˝nikďż˝w - to doďż˝wiadczenia traumatyczne dla mďż˝odego czďż˝owieka i mogďż˝ce byďż˝ zapalnikiem dla autodestrukcji.

Tendencje samobďż˝jcze wynikajďż˝ rďż˝wnieďż˝ z problemďż˝w ďż˝yciowych w rodzinie pochodzenia mďż˝odego czďż˝owieka: rozwiedzeni, skonfliktowani, czy bezrobotni rodzice, brak jednego z rodzicďż˝w, dysfunkcyjnoďż˝ďż˝ systemu rodzinnego (np. alkoholizm, przemoc) zwiďż˝ksza cierpienie i chaos emocjonalny. Nastolatek, jednoczeďż˝nie targany poczuciem krzywdy, odrzucenia i poczuciem winy, stara sobie z tym wszystkim poradziďż˝ ale kaliber problemďż˝w jest nierzadko zbyt duďż˝y jak na jego moďż˝liwoďż˝ci zaradcze. Czasem znajduje ukojenie w alkoholu, uďż˝ywkach, czy narkotykach. ďż˝rodki psychoaktywne uďż˝atwiajďż˝ podjďż˝cie decyzji o samobďż˝jstwie jako ďż˝atwym, szybkim i skutecznym - w pojďż˝ciu maďż˝oletniego - rozwiďż˝zaniu naprawdďż˝ wielu problemďż˝w.

Okolicznoďż˝ci sprzyjajďż˝ce samobďż˝jstwu

David Shaffer (1988) wyrďż˝niďż˝ trzy istotne elementy, ktďż˝re sprzyjajďż˝ popeďż˝nieniu samobďż˝jstwa przez czďż˝owieka, w tym nastolatka:

(1) stresujďż˝ce okolicznoďż˝ci sprawcze - np. kryzys w kontakcie z rodzicami, odrzucenie (np. zerwanie z dziewczynďż˝/chďż˝opakiem), upokorzenie (np. oďż˝mieszenie na forum klasy), poraďż˝ka w jakiejďż˝ waďż˝nej dziedzinie.

(2) odmienny stan umysďż˝u - np. poczucie bezradnoďż˝ci, brak pohamowania po alkoholu, wďż˝ciekďż˝oďż˝ďż˝, stany osiďż˝gane wskutek zaďż˝ycia narkotykďż˝w lub innych ďż˝rodkďż˝w psychoaktywnych.

(3) sprzyjajďż˝ce okolicznoďż˝ci - np. naďż˝adowany pistolet przechowywany w domu, peďż˝na buteleczka tabletek nasennych w szafce z lekarstwami rodzicďż˝w, ostre narzďż˝dzia, puste mieszkanie, sďż˝siedzi w pracy, itp.

Mechanizmy spoďż˝eczne

Wobec powyďż˝szego, wpďż˝yw na tendencje samobďż˝jcze mďż˝odzieďż˝y majďż˝ rďż˝wnieďż˝ okolicznoďż˝ci spoďż˝eczne. Mam na myďż˝li tzw. efekt Wertera, bďż˝dďż˝ mechanizm zwany spoďż˝ecznym dowodem sďż˝usznoďż˝ci.

Efekt Wertera to tzw. zaraďż˝liwoďż˝ďż˝ samobďż˝jstw czyli znaczďż˝cy ich wzrost spowodowany nagďż˝oďż˝nieniem w mediach samobďż˝jstwa znanej osoby. Zjawisko to miaďż˝o miejsce w roku 1744 tuďż˝ po opublikowaniu przez Goethego jego sďż˝ynnego dzieďż˝a i powraca w sytuacji nagďż˝oďż˝nienia samobďż˝jstw nastolatkďż˝w w mediach w naszej erze. Tak siďż˝ staďż˝o w czasie, w ktďż˝rym w mediach huczaďż˝o o Ani z Gdaďż˝ska poniďż˝onej na oczach kolegďż˝w i koleďż˝anek w klasie. Mďż˝odzieďż˝ w caďż˝ej Polsce po ogďż˝oszeniu, ďż˝e Ania popeďż˝niďż˝a samobďż˝jstwo podejmowaďż˝a takie prďż˝by, niekiedy, co gorsza, dokonane.

Zgodnie ze spoďż˝ecznym dowodem sďż˝usznoďż˝ci nastolatek, ktďż˝ry systematycznie styka siďż˝ z tematem samobďż˝jstwa nagďż˝aďż˝nianym w mass-mediach: czyta o tym, sďż˝ucha, oglďż˝da relacje, reportaďż˝e na temat rďż˝nej iloďż˝ci aktďż˝w samobďż˝jczych - nabiera nieuchronnie przekonania, ďż˝e tego typu zachowania naleďż˝ďż˝ do normalnego sposobu ďż˝ycia spoďż˝ecznego. Taki mďż˝ody czďż˝owiek patrzďż˝c na swoje problemy, okolicznoďż˝ci, w jakich zachodzďż˝, na swojďż˝ sytuacjďż˝ ďż˝yciowďż˝, na swojďż˝ trudnďż˝ rodzinďż˝, na problemy w szkole - stwierdza, ďż˝e jest to popularny i skuteczny sposďż˝b rozwiďż˝zywania problemďż˝w wďż˝rďż˝d mďż˝odzieďż˝y. Nastolatki nabierajďż˝ zďż˝udnego przekonania, ďż˝e skoro wszyscy tak robiďż˝, to pewnie tak naleďż˝y rozwiďż˝zywaďż˝ trudnoďż˝ci, z ktďż˝rymi siďż˝ borykajďż˝.

Oczywiďż˝cie przedstawiďż˝em tylko wybrane zagadnienia z tematu tendencji samobďż˝jczych mďż˝odzieďż˝y. Zjawisko to jest wielopoziomowe i wiele kwestii wpďż˝ywa na to, ďż˝e mďż˝ody czďż˝owiek myďż˝li o samobďż˝jstwie, czy dokonuje takiej prďż˝by. Tendencje te nie biorďż˝ siďż˝ jedynie z niedojrzaďż˝oďż˝ci emocjonalnej. Bardzo silny wpďż˝yw na takie zachowania ma ďż˝rodowisko, w ktďż˝rym ďż˝yje i wychowuje siďż˝ mďż˝ody czďż˝owiek.

Warto wiďż˝c uwzglďż˝dniaďż˝ wieloaspektowoďż˝ďż˝ zjawiska i rozmawiaďż˝ z mďż˝odzieďż˝ďż˝ na temat ďż˝mierci i chďż˝ci ďż˝mierci oraz podejmowaďż˝ dziaďż˝ania prewencyjne. Ale to juďż˝ temat na inny artykuďż˝...