IT-SELF Małgorzata Osipczuk, www.it-self.pl, www.terapia-par-wroclaw.com

Portal Pomocy Psychologicznej

E-book
Psychoterapia po ludzku

Stowarzyszenie INTRO

E-book
E-pomoc
Psychologiczna pomoc w Internecie
teoria i praktyka

Stowarzyszenie INTRO

Programy pomocy

Artykuďż˝y

Niedziela 12 stycznia 2020

ChAD - co to jest?!

ďż˝rďż˝dďż˝o: www.psychotekst.pl

">Chciaďż˝abym Anonimowo Donieďż˝ďż˝ albo Chďż˝tnie Anegdotďż˝ Dodam - ChAD jak widaďż˝, moďż˝e wiele znaczyďż˝. Dla tych, ktďż˝rzy nie styknďż˝li siďż˝ wczeďż˝niej z tďż˝ chorobďż˝ rozszyfrowujďż˝: Choroba Afektywna Dwubiegunowa. Brzmi enigmatycznie, bo na jakim biegunie i do kogo ten afekt (dla mďż˝odszych czytelnikďż˝w: uczucie :-)? ďż˝atwiej zrozumieďż˝ o co chodzi, kiedy przytoczy siďż˝ starďż˝ nazwďż˝ schorzenia: "psychoza maniakalno-depresyjna" (w wersji ďż˝agodnej: "mania depresyjna"). Od nazw tych siďż˝ odchodzi, gďż˝ďż˝wnie ďż˝eby nie piďż˝tnowaďż˝ chorych - moďż˝emy sobie wyobraziďż˝ reakcje ludzi na informacjďż˝: "ona ma psychozďż˝". Czym wiďż˝c jest ChAD?

Kaďż˝dy z nas miewa wzloty i upadki. Emocje sďż˝ nieodďż˝ďż˝cznym elementem ďż˝ycia kaďż˝dego czďż˝owieka. Kaďż˝dy z nas wie, czym sďż˝ wahania nastroju. Spowodowane stresem, trudnďż˝ sytuacjďż˝ ďż˝yciowďż˝, ekscytujďż˝cym przeďż˝yciem, brakiem snu, zmďż˝czeniem, pogodďż˝ - ďż˝atwo je wytďż˝umaczyďż˝, trudniej nad nimi zapanowaďż˝. Kiedy jesteďż˝my smutni - nic nas nie cieszy. Kiedy szczďż˝liwi - tryskamy optymizmem. W dobrym humorze, jest nam po prostu dobrze: ze sobďż˝, ze ďż˝wiatem. Kiedy ďż˝le, na smutek pomaga spacer, dobry film, rozmowa z przyjaciďż˝kďż˝. Jedno i drugie przydarza siďż˝ kaďż˝demu od czasu do czasu, w wiďż˝kszoďż˝ci jesteďż˝my gdzieďż˝ poďż˝rodku: ani szczegďż˝lnie nieszczďż˝liwi, ani szczegďż˝lnie zachwyceni.

A teraz przypomnijmy sobie jakiďż˝ moment, kiedy byliďż˝my naprawdďż˝ naprawdďż˝ szczďż˝liwi i drugi, kiedy myďż˝leliďż˝my, ďż˝e juďż˝ gorzej chyba byďż˝ nie moďż˝e i sprďż˝bujmy sobie wyobraziďż˝ te uczucia, tylko kilka razy bardziej intensywne i wyobraďż˝my sobie, ďż˝e zamieniajďż˝ siďż˝ one w nas miejscami bez przerwy. Czasem co kilka dni, czasem co kilka miesiďż˝cy, a czasem co kilka godzin. I nie istnieje wďż˝aďż˝ciwie ďż˝adne neutralne uczucie, tylko bezdenna rozpacz lub ekstaza. Jedno i drugie tak intensywne, ďż˝e wycieďż˝cza organizm, targany raz w jednďż˝, raz w drugďż˝ stronďż˝ siďż˝ami, nad ktďż˝rymi nie moďż˝na zapanowaďż˝.

Intensywne odczuwanie ďż˝wiata to dar i przekleďż˝stwo jednoczeďż˝nie. Choroba afektywna dwubiegunowa (maniakalno-depresyjna) jest zaburzeniem emocji. Dla chorego ďż˝ycie nigdy nie jest monotonne ani jednostajne, jest ciďż˝gďż˝ďż˝, niekoďż˝czďż˝cďż˝ siďż˝ przejaďż˝dďż˝kďż˝ na kolejce gďż˝rskiej w wesoďż˝ym miasteczku: gďż˝ra dďż˝ gďż˝ra dďż˝, itd. Nawet jeďż˝li jazda Ci siďż˝ naprawdďż˝ podoba, masz doďż˝ďż˝ po kilku przejaďż˝dďż˝kach - teraz sobie wyobraďż˝, ďż˝e nie moďż˝esz wysiďż˝ďż˝ďż˝, tylko musisz jechaďż˝ dalej. Czy zawsze jest tak strasznie?

Oczywiďż˝cie nie. Wiďż˝kszoďż˝ďż˝ chorych czasem ďż˝wietnie siďż˝ bawi, no bo kto by narzekaďż˝, kiedy jest radosny i podekscytowany? Kiedy ma tysiďż˝c nowych pomysďż˝ďż˝w na minutďż˝, jest duszďż˝ towarzystwa, podbija ďż˝wiat?! Nic, tylko wiecznie trwaďż˝ w tym stanie. Niestety, kiedy wahadďż˝o wychyla siďż˝ w jednďż˝ stronďż˝, musi wychyliďż˝ siďż˝ i w drugďż˝. Po drugiej stronie jest juďż˝ mniej zabawnie. Sami w przepastnej, czarnej dziurze, przeraďż˝eni tym, ďż˝e ďż˝ycie jest idiotyczne, stracone i ďż˝e kaďż˝dy tylko na nas patrzy, ale nikt nie pomoďż˝e. Aďż˝ do kolejnego wzlotu!

W chorobie afektywnej dwubiegunowej, mania lub hipomania wystďż˝pujďż˝ naprzemiennie z depresjďż˝, a czasem nawet rďż˝wnoczeďż˝nie (tzw. epizod mieszany). Mania to coďż˝ wiďż˝cej niďż˝ ďż˝wietny nastrďż˝j. Chorzy majďż˝ zawyďż˝onďż˝ samoocenďż˝, podejmujďż˝ nieprzemyďż˝lane ryzyko i nie potrafiďż˝ nadďż˝ďż˝yďż˝ za gonitwďż˝ wďż˝asnych myďż˝li. Czďż˝sto angaďż˝ujďż˝ siďż˝ w niebezpieczne zachowania, ktďż˝re wiďż˝ďż˝ďż˝ siďż˝ z powaďż˝nymi konsekwencjami. W skrajnej formie mania moďż˝e zamieniďż˝ siďż˝ w psychozďż˝. ďż˝agodniejszym stanem manii jest hipomania. W depresji chorzy odczuwajďż˝ gďż˝ďż˝boki smutek, pustkďż˝, pďż˝aczďż˝. Odczuwajďż˝ brak emocji i obojďż˝tnoďż˝ďż˝ lub draďż˝liwoďż˝ďż˝, zďż˝oďż˝ďż˝ lub lďż˝k. Niektďż˝rzy czujďż˝ siďż˝ bezuďż˝yteczni, obwiniajďż˝ siebie za wszystko i tracďż˝ poczucie sensu ďż˝ycia i wďż˝asnej wartoďż˝ci. Stďż˝d juďż˝ niedaleko do rozwaďż˝ania moďż˝liwoďż˝ci odebrania sobie ďż˝ycia. Chory odczuwa gďż˝ďż˝boki bďż˝l emocjonalny i uwaďż˝a, ďż˝e jedynym sposobem na jego uďż˝mierzenie jest ďż˝mierďż˝. W chorobie afektywnej dwubiegunowej zagroďż˝enie samobďż˝jstwem jest tym wiďż˝ksze, ďż˝e silna depresja wystďż˝puje nagle po epizodzie maniakalnym, wiďż˝c wydaje siďż˝ choremu duďż˝o gorsza i bardziej nieuleczalna.

Skďż˝d bierze siďż˝ ta choroba? Choroba afektywna dwubiegunowa zostaje czďż˝sto zdiagnozowana doďż˝ďż˝ poďż˝no, ďż˝rednio okoďż˝o 20-30 roku ďż˝ycia. Czďż˝sto dopiero wtedy siďż˝ manifestuje, bo chorzy byli wczeďż˝niej leczeni tylko na depresjďż˝ lub w ogďż˝le, gdyďż˝ uwaďż˝ali, ďż˝e "muszďż˝ po prostu wziďż˝ďż˝ďż˝ siďż˝ w garďż˝ďż˝" i poczekaďż˝ na poprawďż˝ nastroju - przewaďż˝nie tak siďż˝ dziaďż˝o. W pewnym momencie jednak choroba wymyka siďż˝ spod kontroli i chorzy czďż˝sto winiďż˝ siebie lub swoje otoczenie. Choroba afektywna dwubiegunowa nie jest niczyjďż˝ winďż˝. Jest chorobďż˝, tak jak wszystkie inne. Nikt nie wini chorego na serce, grypďż˝, czy raka - kaďż˝dy mu wspďż˝czuje i wspiera w leczeniu.

W kaďż˝dej chorobie naleďż˝y skupiďż˝ siďż˝ na tym, jak siďż˝ zachowywaďż˝, aby zmniejszyďż˝ jej negatywne skutki i unikaďż˝ jej pogarszania siďż˝. Trzeba szukaďż˝ skutecznej pomocy, stosowaďż˝ siďż˝ do zaleceďż˝ lekarza, poznaďż˝ zagroďż˝enia zwiďż˝zane z chorobďż˝ i nauczyďż˝ siďż˝ z niďż˝ ďż˝yďż˝. Kaďż˝dy z nas najlepiej zna samego siebie. Obserwujďż˝c swoje reakcje w okreďż˝lonych sytuacjach, moďż˝emy dostrzec pewnien "wzďż˝r" w przebiegu choroby i odpowiednio reagowaďż˝, aby zminimalizowaďż˝ jej negatywne skutki. Chory musi byďż˝ za siebie odpowiedzialny i musi nauczyďż˝ siďż˝ prosiďż˝ o pomoc, kiedy czuje, ďż˝e sobie nie radzi. Czasem jest to bardzo trudne. Chory wstydzi siďż˝ swojej choroby, jego otoczenie teďż˝ nie chce przyznaďż˝, ďż˝e ktoďż˝ z bliskich cierpi na "chorobďż˝ psychicznďż˝".

Temat choroby afektywnej dwubiegunowej bďż˝dzie kontynuowany w kolejnych artykuďż˝ach, aby umoďż˝liwiďż˝ bliďż˝sze spojrzenie na rďż˝ne aspekty tej choroby, ludzi, ktďż˝rzy na niďż˝ chorujďż˝ i sposoby jej leczenia. Proszďż˝, aby nikt nie sugerowaďż˝ siďż˝ w stu procentach informacjami tu zawartymi, majďż˝ one tylko pomďż˝c w zrozumieniu tej choroby i wskazaďż˝ ewentualne sposoby pogďż˝ďż˝biania wiedzy na jej temat. Jeďż˝li czytelnik lub czytelniczka ma wďż˝tpliwoďż˝ci, czy on lub ktoďż˝ z jego najbliďż˝szego otoczenia cierpi na tďż˝ chorobďż˝, powinien skonsultowaďż˝ siďż˝ z lekarzem psychiatrďż˝. Nie ma niczego wstydliwego w wizycie u psychiatry, nierozsďż˝dne jest unikanie porady w przypadku jakiegokolwiek problemu.

Poniďż˝ej czytelnik znajdzie listďż˝ lektur, z ktďż˝rych korzystam i bďż˝dďż˝ korzystaďż˝a w pracy nad artykuďż˝ami, a ktďż˝re mogďż˝ byďż˝ ciekawďż˝ lekturďż˝ dla zainteresowanych tďż˝ chorobďż˝. Podajďż˝ tutaj tylko ďż˝rďż˝dďż˝a w jďż˝zyku polskim. Lista jest oczywiďż˝cie otwarta i moďż˝na dodawaďż˝ do niej kolejne pozycje, wiďż˝c zapraszam do dzielenia siďż˝ informacjami.

"Oblicza choroby maniakalno-depresyjnej" Prof. Janusz Rybakowski Termedia Wydawnictwa Medyczne (najwiďż˝kszy autorytet od choroby afektywnej dwubiegunowej w Polsce i znany na ďż˝wiecie specjalista, pracuje w Klinice Psychiatrii Szpitala Klinicznego w Poznaniu)
·"Czas wzlotďż˝w i upadkďż˝w. Zaburzenia afektywne dwubiegunowe." Dr n. med. Sďż˝awomir Murawiec, dr n. med. Dariusz Wasilewski (PDF do ďż˝ciďż˝gniďż˝cia za darmo z Internetu za peďż˝nďż˝ zgodďż˝ autorďż˝w, np. z portalu www.psychiatria.pl)
"Zaburzenia afektywne dwubiegunowe. Podrďż˝cznik pacjenta. Jak opanowaďż˝ wahania nastroju?" Monica Ramirez Basco Wydawnictwo Uniwersytetu Jagielloďż˝skiego (przystďż˝pnie napisany i bardzo uďż˝yteczny poradnik, zawierajďż˝cy wiele ďż˝wiczeďż˝ i praktycznych wskazďż˝wek dla cierpiďż˝cych na ChAD)
"Zaburzenia afektywne dwubiegunowe. Terapia poznawczo-behawioralna." Monica Ramirez Basco Wydawnictwo Uniwersytetu Jagielloďż˝skiego (lektura dla specjalistďż˝w)
"Poradnik dla cierpiďż˝cych na chorobďż˝ afektywnďż˝ dwubiegunowďż˝ i ich rodzin" dr n. med. Maciej ďż˝erdziďż˝ski , Wydawnictwo Ewopharma AG Sp. z.o.o.
Wszystkie ksiďż˝ďż˝ki napisane przez Kay Redfield Jamison (Prof. psychiatrii, ktďż˝ra sama cierpi na chorobďż˝ afektywnďż˝ dwubiegunowďż˝ i od dawna jest adwokatem i najbardziej znanym autorytetem tej choroby na ďż˝wiecie). "Manic-Depressive Illness" Wydawnictwo Oxford University Press (ksiďż˝ďż˝ka uznana za "bibliďż˝" choroby maniakalno-depresyjnej); "Exuberance. The Passion for Life" Wydawnictwo Knopf, New York; "Touched with Fire: Manic-Depressive Illness and the Artistic Temperament"; "Nothing Was the Same. A Memoir" Wydawnictwo Knopf. W Polsce na pewno przetďż˝umaczono: "Niespokojny umysďż˝. Pamiďż˝tnik nastrojďż˝w i szaleďż˝stwa." ("An Unquiet Mind. A Memoir of Moods and Madness") Wydawnictwo Zysk i S-ka; "Noc szybko nadchodzi. Zrozumieďż˝ samobďż˝jstwo, by mu zapobiec" ("Night Falls Fast. Understanding Suicide") Wydawnictwo Zysk i S-ka; Moďż˝na rďż˝wnieďż˝ posďż˝uchaďż˝ jej wykďż˝adu na youtube.com, niestety tylko po angielsku.
Zachďż˝cam takďż˝e do szukania wiadomoďż˝ci w Intenecie, wiďż˝kszoďż˝ďż˝ jest niestety w jďż˝zyku angielskim (Bipolar Disorder), ale powstajďż˝ juďż˝ polskie portale, fora i blogi poďż˝wiďż˝cone tej chorobie np. www.afektywni.pl