IT-SELF Małgorzata Osipczuk, www.it-self.pl, www.terapia-par-wroclaw.com

Portal Pomocy Psychologicznej

E-book
Psychoterapia po ludzku

Stowarzyszenie INTRO

E-book
E-pomoc
Psychologiczna pomoc w Internecie
teoria i praktyka

Stowarzyszenie INTRO

Programy pomocy

Artykuďż˝y

Niedziela 12 stycznia 2020

Stereotypy rozpracowane, czyli nie taki egoizm straszny

ďż˝rďż˝dďż˝o: www.psychotekst.pl

Altruizm jest promowany i medialny. Dobrze oglďż˝da siďż˝ ludzi wyrzekajďż˝cych siďż˝ wygďż˝d, by pomagaďż˝ biedniejszym. Za serce chwytajďż˝ ludzie sypiďż˝cy pieniďż˝dzmi na cele charytatywne. Artyďż˝ci w szpitalach wyciskajďż˝ ďż˝zy nie tylko dzieciom tam przebywajďż˝cym, ale i widzom przed telewizorami. Nie to, co egoiďż˝ci. Czy ktoďż˝ kiedyďż˝ nakrďż˝ciďż˝ reportaďż˝ o osobie, ktďż˝ra dba o siebie? Dorosďż˝e niewdziďż˝czne dzieci, ktďż˝re oddajďż˝ schorowanego ojca do domu opieki spoďż˝ecznej, tďż˝umaczďż˝c siďż˝, ďż˝e nie umiejďż˝ siďż˝ nim zajďż˝ďż˝. Koledzy z roku, ktďż˝rzy nie chcďż˝ poďż˝yczyďż˝ notatek z wykďż˝adďż˝w, na ktďż˝re nikt poza nimi nie chodziďż˝. Znajomi, ktďż˝rzy majďż˝ czelnoďż˝ďż˝ odmawiaďż˝ ukrywania drobnych oszustw. I w koďż˝cu ludzie kultywujďż˝cy wielce egoistyczny "czas dla siebie".

Biaďż˝e i czarne, dobre i zďż˝e. Nieskazitelny altruizm, i wyrachowany egoizm. Czy aby na pewno egoiďż˝ci to pasoďż˝yty, ktďż˝re myďż˝lďż˝ wyďż˝ďż˝cznie o sobie i nie sďż˝ poďż˝yteczne, podczas gdy altruiďż˝ci bohatersko przenoszďż˝ gďż˝ry, za innych?

Problem zaczyna siďż˝ juďż˝ w definicji pojďż˝ďż˝. Egoista to stereotypowy wygodnicki, ktďż˝ry marzy o osiďż˝ganiu swoich celďż˝w przy jak najmniejszym wysiďż˝ku, czďż˝sto kosztem innych; ich pracy, wiedzy, a nawet cierpienia. Ma zadatki na gnďż˝biciela, ktďż˝remu brak skrupuďż˝ďż˝w w wykorzystywaniu innych. Altruista zaďż˝, teďż˝ w kanonie stereotypu, to typ pokorny, nadstawiajďż˝cy drugi policzek w imiďż˝ wyďż˝szych wartoďż˝ci i ďż˝yjďż˝cy dla innych.

Te opisy sďż˝ mocno przerysowane. Jednak rďż˝wnie silnie, jak ich karykatura, zakorzenione sďż˝ w naszych gďż˝owach oceny: pochwalne dla dobroczyďż˝cďż˝w i potďż˝piajďż˝ce dla tych, ktďż˝rzy myďż˝lďż˝ o sobie. A moďż˝e warto przyjrzeďż˝ siďż˝ dokďż˝adniej tym dwďż˝m typom?

Zgodnie z definicjďż˝, nie stereotypowďż˝, ale encyklopedycznďż˝, egoista dba o dobro i interesy wďż˝asne bďż˝dďż˝ osďż˝b najbliďż˝szych oraz przedkďż˝ada dobro swoje i bliskich nad dobro i interes innych. Czy to nie jest logiczne, a nawet sprawiedliwe? W koďż˝cu nikt inny lepiej niďż˝ jak my sami nie zna naszych potrzeb. Bliskie sďż˝ nam rďż˝wnieďż˝ pragnienia rodziny i przyjaciďż˝, ludzi, z ktďż˝rymi dzielimy nasze ďż˝ycie. W oparciu o wiďż˝ z nimi poďż˝wiďż˝camy wiďż˝cej energii na rzecz wspďż˝lnych interesďż˝w niďż˝ w przypadku ludzi, z ktďż˝rymi niewiele nas ďż˝ďż˝czy. Umacniamy relacje z bliskimi, czujemy speďż˝nienie i zadowolenie. Czy taki stan nie jest pobudkďż˝ do dzielenia siďż˝ tďż˝ radoďż˝ciďż˝ z innymi, nawet obcymi? Czy taka kondycja psychiczna nie sprzyja wspieraniu potrzebujďż˝cych bez wielkich wyrzeczeďż˝?

Z kolei altruista definiowany jest na zasadzie przeciwieďż˝stwa wobec egoisty, czyli czďż˝owiek troszczďż˝cy siďż˝ o dobro innych, nie kierujďż˝cy siďż˝ interesem wďż˝asnym. Jednak taka postawa moďż˝e prowadziďż˝ do zatracenia siďż˝ w cudzych problemach. Zaďż˝ zapominanie o swoich potrzebach na rzecz pragnieďż˝ innych szkodzi nie tylko osobie pomagajďż˝cej, ale takďż˝e tej, ktďż˝ra to wsparcie otrzymuje, gdyďż˝ moďż˝e uzaleďż˝niďż˝ siďż˝ od ciďż˝gďż˝ej pomocy i przestaďż˝ wierzyďż˝ we wďż˝asne siďż˝y. Takie zajmowanie siďż˝ ďż˝yciem innych, wbrew pozorom, moďż˝e byďż˝ ďż˝atwiejsze niďż˝ odpowiedzialne kierowanie swoim wďż˝asnym. Do problemďż˝w innych ďż˝atwiej nam siďż˝ zdystansowaďż˝, nastďż˝pnie udzielaďż˝ rad i nie ulegaďż˝ zanadto emocjom. W przypadku prywatnych dylematďż˝w trudniej zastosowaďż˝ siďż˝ do mďż˝droďż˝ci i konsekwentnie trwaďż˝ w pewnych wyborach. Zatem przystďż˝pujďż˝c do pomocy innym, warto zastanowiďż˝ siďż˝, czy jesteďż˝my w stanie wziďż˝ďż˝ na siebie odpowiedzialnoďż˝ďż˝ za wsparcie dla drugiego czďż˝owieka, nie zapominajďż˝c przy tym, ďż˝e i tak dďż˝wigamy odpowiedzialnoďż˝ďż˝ za nas samych; za nasze problemy, decyzje, samopoczucie.

Bycie egoistďż˝ nie jest tak naprawdďż˝ ďż˝atwe. Zdrowy egoista dďż˝ďż˝y do poznania siebie i swoich prawdziwych potrzeb. Nastďż˝pnie stara siďż˝ zaspokajaďż˝ te potrzeby, wcale nie kosztem innych. Taka postawa wymaga odpowiedzialnoďż˝ci za siebie, swoje pragnienia i wybory, takďż˝e za swoje zachowanie wzglďż˝dem innych. Znajomoďż˝ďż˝ siebie, swoich granic i moďż˝liwoďż˝ci, pomaga uniknďż˝ďż˝ dziecinnych roszczeďż˝: „chcďż˝ czegoďż˝ natychmiast, nie obchodzi mnie jak i czy w ogďż˝le jest to moďż˝liwe”. Bycie egoistďż˝ to takďż˝e asertywne zachowania, umiejďż˝tnoďż˝ďż˝ przyznania siďż˝ do sďż˝aboďż˝ci, a nawet nie podejmowanie siďż˝ jakiegoďż˝ trudu. Myďż˝lenie o sobie i wybory zgodne ze sobďż˝ niekoniecznie muszďż˝ oznaczaďż˝ obojďż˝tnoďż˝ďż˝, prďż˝niactwo czy cwaniactwo.

Myďż˝lďż˝, ďż˝e warto zadaďż˝ sobie kilka trudnych pytaďż˝ o nieskazitelnoďż˝ďż˝ altruizmu i zepsucie pďż˝ynďż˝ce z egoizmu. Moďż˝na zanegowaďż˝ poďż˝wiďż˝canie siďż˝ innym wynoszone dotďż˝d na piedestaďż˝y, dostrzec zgubne postawy, ktďż˝re kryjďż˝ siďż˝ czasem za maskďż˝ dobroczyďż˝cy i zdystansowaďż˝ siďż˝ do wielkich bohaterskich wyrzeczeďż˝. Rďż˝wnoczeďż˝nie warto z dozďż˝ zrozumienia spojrzeďż˝ na tych, ktďż˝rzy dbajďż˝ przede wszystkim o siebie, bo wiedzďż˝, iďż˝ bez poczucia bezpieczeďż˝stwa i rozwiďż˝zania swoich spraw ich zrywy ku pomocy bardziej potrzebujďż˝cym mogďż˝ nie przynieďż˝ďż˝ efektďż˝w. Takie przewrotne podejďż˝cie nie ma na celu promowania egoistďż˝w kosztem potďż˝pienia altruistďż˝w, ale pokazania, ďż˝e dbanie o siebie i najbliďż˝szych nie jest wcale mniej wartoďż˝ciowe niďż˝ bezinteresowna pomoc innym.

Niech ďż˝wiat spojrzy ďż˝askawym okiem na mďż˝drych, dojrzaďż˝ych egoistďż˝w. Bo potrafiďż˝ zacisnďż˝ďż˝ zďż˝by i przerwaďż˝ zgubny ďż˝aďż˝cuch wyrďż˝czania kogoďż˝ z jego decyzji i dziaďż˝aďż˝. Bo mierzďż˝ siďż˝ ze swoimi problemami, a dopiero pďż˝niej wykazujďż˝ gotowoďż˝ďż˝ pomocy innym. Bo potrafiďż˝ sami prosiďż˝ o wsparcie i przyznaďż˝ siďż˝ do bezradnoďż˝ci. Bo miďż˝oďż˝ďż˝ bliďż˝niego odmierzajďż˝ miarkďż˝ miďż˝oďż˝ci wzglďż˝dem siebie.