IT-SELF Małgorzata Osipczuk, www.it-self.pl, www.terapia-par-wroclaw.com

Portal Pomocy Psychologicznej

E-book
Psychoterapia po ludzku

Stowarzyszenie INTRO

E-book
E-pomoc
Psychologiczna pomoc w Internecie
teoria i praktyka

Stowarzyszenie INTRO

Programy pomocy

Artykuďż˝y

Niedziela 12 stycznia 2020

Wszystkie artykuďż˝y...

Artykuďż˝y

W niewoli woli?

Autor: Katarzyna Cieďż˝la (Kataryna)

ďż˝rďż˝dďż˝o: www.psychotekst.pl

ďż˝wiadome wybory czy moďż˝e raczej podďż˝ďż˝anie za tďż˝umem? Coraz czďż˝ciej zamiast tego, czego naprawdďż˝ potrzebujemy, wybieramy to co jest modne... A moďż˝e nadszedďż˝ wreszcie czas na chwilďż˝ przerwy i refleksji...

Pan Jan wďż˝aďż˝nie wrďż˝ciďż˝ z zagranicznej wycieczki, poszedďż˝ na zakupy, wymieniďż˝ telewizor i wziďż˝ďż˝ rozwďż˝d.

Aga pďż˝dzi po nowe buty na wieczorne wyjďż˝cie i kupuje przy okazji sukienkďż˝. Szkoda, ďż˝e takďż˝ samďż˝ jak Marta, ale o tym dowie siďż˝ dopiero wieczorem.

Kuba wychodzi ze znajomymi do baru, zamawia sok.
-Nie pijesz?! - sďż˝yszy karcďż˝cy okrzyk znajomych. - To nie wchodzi w grďż˝!

Brzmi znajomo? Nic dziwnego - sytuacje takie skďż˝adajďż˝ siďż˝ na naszďż˝ codziennoďż˝ďż˝. Zatem jak myďż˝licie, co zrobi Kuba? Jak zareaguje Aga i czy pan Jan odkryje wreszcie, co ma prawdziwďż˝ wartoďż˝ďż˝ w jego ďż˝yciu?
No wďż˝aďż˝nie... Smutne, bo ďż˝wiadczy to o tym, iďż˝ coraz bardziej gubimy siďż˝ wďż˝rďż˝d wďż˝asnych ďż˝ďż˝dz i pragnieďż˝...

Wydawaďż˝ by siďż˝ mogďż˝o, ďż˝e ďż˝yjemy w czasach, w ktďż˝rych czďż˝owiek osiďż˝gnďż˝ďż˝ juďż˝ maksymalny poziom wolnoďż˝ci wyborďż˝w, swobody bycia i moďż˝liwoďż˝ci indywidualnego rozwoju.
Tak...Zdecydowanie coraz mniej rzeczy jest nas w stanie zaszokowaďż˝.

Jednak paradoksem naszych czasďż˝w staje siďż˝ fakt, iďż˝ w natďż˝oku tej "wolnoďż˝ci", najchďż˝tniej poddajemy siďż˝ ďż˝lepemu podďż˝ďż˝aniu za tďż˝umem i ulegamy modom. Czy to moďż˝liwe, ďż˝e w szale konsumpcjonizmu, dobrowolnie, a moďż˝e nawet z lekkďż˝ ulgďż˝, zrzekamy siďż˝ naszej wolnoďż˝ci?

Zjawisko to opisaďż˝ juďż˝ Fromm twierdzďż˝c, iďż˝: "dysproporcja miďż˝dzy wolnoďż˝ciďż˝ od wszelkich wiďż˝zďż˝w, a brakiem moďż˝liwoďż˝ci pozytywnej realizacji wolnoďż˝ci i osobowoďż˝ci doprowadziďż˝a w Europie do panicznej ucieczki w nowe kajdany, a przynajmniej w zupeďż˝ne zobojďż˝tnienie"¹.

Z tďż˝ rďż˝nicďż˝, ďż˝e dziďż˝ naszymi „nowymi kajdanami” nie sďż˝ kolejni oprawcy czy wojenne porachunki, lecz reklama, moda, trend, presja otoczenia. Wszystko po to by mieďż˝ wiďż˝cej, lepsze, nowsze.
No wďż˝aďż˝nie, tylko po co?
Wedďż˝ug Fromma wszystko to ze strachu przed osamotnieniem. Struktura spoďż˝eczna oddziaďż˝uje na nas w taki sposďż˝b, ďż˝e choďż˝ z jednej strony pozwala nam byďż˝ bardziej niezaleďż˝nymi, samodzielnymi i krytycznymi, to dzieje siďż˝ to kosztem coraz wiďż˝kszego wyizolowania i samotnoďż˝ci. Stďż˝d teďż˝ nasze wzrastajďż˝ce poczucie znikomoďż˝ci i bezsilnoďż˝ci. Ta negatywna strona wolnoďż˝ci to ryzyko bycia odrzuconym i groďż˝ba wykluczenia spoďż˝ecznego w wyniku podejmowania niewďż˝aďż˝ciwych (czyli sprzecznych z opiniďż˝ publicznďż˝) decyzji.
Zatem czďż˝owiek wspďż˝czesny duďż˝o mniej ryzykuje, bďż˝dďż˝c po prostu taki jak wszyscy, podejmujďż˝c te same decyzje i podporzďż˝dkowujďż˝c siďż˝ modom. Parafrazujďż˝c Fromma: zamieniliďż˝my uzaleďż˝nienie od zewnďż˝trznych przymusďż˝w, jak np. dyktatury, na uzaleďż˝nienie od przymusu konsumpcjonizmu i posiadania tego, co wszyscy. Bo jak powiedziaďż˝ Fromm: "Czďż˝owiek nowoczesny znajduje siďż˝ w sytuacji, w ktďż˝rej wiele z tego co sam myďż˝li i mďż˝wi, myďż˝lďż˝ i mďż˝wiďż˝ wszyscy inni."²

Jeďż˝li wewnďż˝trznie buntujesz siďż˝ przeciwko temu, co tu piszďż˝, to z duďż˝ym prawdopodobieďż˝stwem naleďż˝ysz rďż˝wnieďż˝ do tej znacznej grupy osďż˝b, ktďż˝rym wydaje siďż˝, ďż˝e sďż˝ odporni na reklamďż˝ w wiďż˝kszym stopniu niďż˝ wszyscy inni. Kolejne zďż˝udzenie.

Zatem ďż˝wiadomy wybďż˝r czy podatnoďż˝ďż˝ na wpďż˝yw otoczenia?
Chcďż˝, czy robiďż˝ to, czego chcďż˝ inni?

Niestety, wspďż˝czesna „wolnoďż˝ďż˝” ogranicza siďż˝ czďż˝sto do tego, iďż˝ decydujemy co najwyďż˝ej czy wybraďż˝ towar marki "x" czy "y". Pytanie, czy produkt ďż˝w w ogďż˝le jest potrzebny - jakby przestawaďż˝o istnieďż˝. Czyďż˝by faktycznie trend podďż˝ďż˝ania za modďż˝ byďż˝ prďż˝bďż˝ nawiďż˝zania kontaktďż˝w z innymi ludďż˝mi? Sposobem na wiďż˝ksze poczucie bezpieczeďż˝stwa i speďż˝nianie potrzeby bycia z innymi? Czy racjďż˝ miaďż˝ Fromm, iďż˝ tak panicznie boimy siďż˝ osamotnienia, ďż˝e jesteďż˝my w stanie poďż˝wiďż˝ciďż˝ naszďż˝ wďż˝asnďż˝ wolnoďż˝ďż˝?

„Choďż˝ czďż˝owiek pozbyďż˝ siďż˝ dawnych wrogďż˝w wolnoďż˝ci, to pojawili siďż˝ nowi, innego typu; nie tyle ograniczenia zewnďż˝trzne, ile czynniki wewnďż˝trzne przeszkadzajďż˝ce w peďż˝nym urzeczywistnieniu wolnej osobowoďż˝ci.”³

Wynikaďż˝oby z tego, ďż˝e wolnoďż˝ďż˝, jakiej teraz potrzebujemy, to rďż˝wnieďż˝ wolnoďż˝ďż˝ od nas samych, od wewnďż˝trznych hamulcďż˝w, lďż˝kďż˝w przed odrďż˝bnoďż˝ciďż˝ i samodzielnoďż˝ciďż˝.
Nadal boimy siďż˝ samotnoďż˝ci. Szkoda tylko, ďż˝e tak trudno nam uzmysďż˝owiďż˝ sobie, ďż˝e mieďż˝ coraz wiďż˝cej rzeczy, takich jak majďż˝ inni ludzie, to nie znaczy byďż˝ bliďż˝ej nich. Nie da siďż˝ kupiďż˝ bliskoďż˝ci.

Co w reklamie piszczy...

Tďż˝ naszďż˝ sďż˝aboďż˝ďż˝ do posiadania i potrzebďż˝ ulegania bez skrupuďż˝ďż˝w wykorzystujďż˝ mass media. Badania pokazujďż˝, iďż˝ ponad 90% dzieci w wieku przedszkolnym prosi o zabawki lub produkty ďż˝ywnoďż˝ciowe, ktďż˝rych reklamy widziaďż˝y w telewizji. Aďż˝ chciaďż˝oby siďż˝ powiedzieďż˝: "Tak, bo te dzieci teraz takie sďż˝". Zastanďż˝wmy siďż˝ jednak, jak czďż˝sto sami daliďż˝my siďż˝ nabraďż˝ na "znawstwo" filmowego lekarza, reklamujďż˝cego tabletki przeciwbďż˝lowe, posďż˝uchaliďż˝my rady Pani X (do zďż˝udzenia przypominajďż˝cej nam "kogoďż˝") odnoďż˝nie doboru proszku do prania czy pomysďż˝u na...(oczywiďż˝cie pyszne i bďż˝yskawiczne). Ktďż˝ra kobieta nie wie, ďż˝e aby wyglďż˝daďż˝ jak Penelope Cruz wystarczy uďż˝ywaďż˝...A kaďż˝dy kot kupowaďż˝by...

I moďż˝e popadlibyďż˝my we frustracjďż˝ z tego powodu, iďż˝ prezentowany w TV ďż˝wiat jest dla nas trudno dostďż˝pny, gdyby nie "sprytni producenci", w mig wychwytujďż˝cy najnowsze trendy i gusta sďż˝aw, po to by jak najszybciej sprzedaďż˝ je nam jako nasze wďż˝asne. Wolnoďż˝ďż˝? Moďż˝e i tak, ale dla kogoďż˝ kto utoďż˝samia jďż˝ z moďż˝liwoďż˝ciďż˝ wyboru marki czy grupy ludzi, do ktďż˝rych chce siďż˝ upodobniďż˝...

Dla mnie jest to jednak wciďż˝ďż˝ niepojďż˝te jak to siďż˝ dzieje, ďż˝e w dobie internetu, w czasach nieograniczonych moďż˝liwoďż˝ci wyboru i zdawaďż˝oby siďż˝ nieograniczonej wolnoďż˝ci, w rzeczywistoďż˝ci dajemy siďż˝ tak ograniczyďż˝ i oďż˝lepiďż˝. Przestajemy odrďż˝niaďż˝ to, co chcemy i czego potrzebujemy od tego, co narzucajďż˝ nam mass media. Jakiďż˝ ďż˝lepy pďż˝d skďż˝ania nas do posiadania w tym samym czasie, tego samego co inni. Ucieczkďż˝ od wolnoďż˝ci stanowi przekonanie, ďż˝e jeďż˝li ja czegoďż˝ nie jestem pewny/-a to na pewno ten dylemat ktoďż˝ juďż˝ przede mnďż˝ rozwiďż˝zaďż˝, jacyďż˝ "inni-nieomylni". Pomyďż˝ka wiďż˝kszoďż˝ci wydaje nam siďż˝ mniej prawdopodobna niďż˝ pojedynczej jednostki. W konsekwencji tego zďż˝udzenia powszechnoďż˝ci, zaczynamy utoďż˝samiaďż˝ swoje wolne wybory z wyborami wiďż˝kszoďż˝ci. W koďż˝cu staje siďż˝ to stale wykorzystywanym przez nas mechanizmem - automatyzmem. Takie zachowanie, zwalnia nas z koniecznoďż˝ci zastanawiania siďż˝ nad tym, czego tak naprawdďż˝ JA CHCďż˝?! Jak twierdzi prof. Duncan Watts: "Ludzie prawie nigdy nie podejmujďż˝ decyzji niezaleďż˝nie od siebie, bo po pierwsze muszďż˝ zbyt czďż˝sto wybieraďż˝ i nie majďż˝ czasu zastanawiaďż˝ siďż˝ czego chcďż˝, po drugie nigdy do koďż˝ca nie sďż˝ pewni, czego chcďż˝ i po trzecie wcale nie zaleďż˝y im na posiadaniu rzeczy najlepszych, lecz jedynie tych, ktďż˝re majďż˝ inni (czyli takich, ktďż˝re inni uwaďż˝ajďż˝ za najlepsze) bo w ten sposďż˝b doďż˝wiadczajďż˝ przynaleďż˝noďż˝ci do wspďż˝lnoty"⁴.

Stop! Czyli czas na zastanowienie...

Warto uďż˝wiadomiďż˝ sobie, ďż˝e czasami to wďż˝aďż˝nie rezygnacja z jakiegoďż˝ dobra - sztuka wyrzeczeďż˝ - czyni nas prawdziwie wolnymi w swoich decyzjach. Stawiajďż˝c sobie jakieďż˝ zakazy, (czyli zdawaďż˝ by siďż˝ mogďż˝o, ograniczajďż˝c siebie) paradoksalnie zwiďż˝kszamy swojďż˝ swobodďż˝ i wolnoďż˝ďż˝. Zmuszamy siebie do zastanowienia nad tym, czego naprawdďż˝ chcemy i do czego dďż˝ďż˝ymy. W moim pojďż˝ciu samoograniczenie np. w nadmiernej konsumpcji dďż˝br, nie ma na celu samoumartwiania, nie oznacza teďż˝ ascezy. To stan autokoncentracji, sprzyjajďż˝cy refleksji nad sensem robienia rzeczy, ktďż˝re normalnie zrobilibyďż˝my automatycznie (bo tak robiďż˝ inni). Warto zastanowiďż˝ siďż˝ nad sztukďż˝ dobrowolnej rezygnacji z pewnych dďż˝br na rzecz wiďż˝kszej i prawdziwszej wolnoďż˝ci wyborďż˝w. Moďż˝e przynajmniej do momentu, gdy stanie siďż˝ to jedynie nowďż˝ modďż˝...