IT-SELF Ma³gorzata Osipczuk, www.it-self.pl, www.terapia-par-wroclaw.com
Forum Reklama Kontakt

Portal Pomocy Psychologicznej

Niedziela 12 stycznia 2020

Szukaj w artyku�ach

Wszystkie artyku�y...

Artyku�y

Depresja u dzieci

Autor: Joanna Krawczyk

�r�d�o: www.psychotekst.pl

Depresj� dzieci�c� niekt�rzy specjali�ci diagnozuj� ju� nawet u niemowl�t, cho� jest ona stwierdzana raczej rzadko. Tak samo jak osoby doros�e, dzieci r�wnie� cierpi� z powodu tej choroby, lecz mo�e si� ona przejawia� u nich w nieco inny spos�b.

Ka�de dziecko bywa czasem smutne, rozdra�nione, chodz�c do szko�y osi�ga ni�sze ni� przeci�tnie wyniki. Jednak czasem mog� to by� objawy pogarszaj�cego si� nastroju. Dziecko nie powie nam wprost „mamo, mam depresj�”, "pom� mamo, bo cierpi� i smutno mi". Jak wi�c rozpozna�, �e z nasz� pociech� dzieje si� co� z�ego? Jakie czynniki sprzyjaj� rozwojowi depresji?

Depresja dzieci�ca podobna jest w du�ej mierze do depresji prze�ywanej przez osoby doros�e. R�nic� jest jednak jej pod�o�e. W obecnych czasach, przy zwi�kszaj�cym si� tempie �ycia oraz pogoni� za pieni�dzem, coraz cz�ciej i bole�niej zmiany te odczuwaj� dzieci. Coraz wi�cej rodzic�w zostawia swoje pociechy w domu na ca�y dzie�, wynajmuj�c opiekunki i ograniczaj�c sw�j bliski kontakt z dzieckiem, b�d� zostawiaj�c je u r�nych znajomych i rodziny. W zamian za to kupuj� prezenty, zabawki, aby dziecku si� nie nudzi�o i by mu wynagrodzi� swoj� nieobecno�� i brak czasu dla niego. Ono natomiast potrzebuje rodzicielskiej mi�o�ci, blisko�ci, obecno�ci. Niepokoj�cym faktem jest te� wyjazd rodzic�w zagranic� w celach zarobkowych i pozostawienie dziecka w kraju pod czyj�� opiek�. Rozmowa przez telefon czy do�� rzadki kontakt nie zast�pi rodzicielskiej opieki i sprzyja rozwini�ciu si� depresji dzieci�cej, je�eli dziecko czuje si� bardzo przywi�zane do rodzic�w. Zdarzy� si� jednak mo�e, i� dziecko ma na tyle dobry kontakt z opiekunem, czy dziadkami (lub lepszy z nimi, ni� z rodzicami), �e roz��ka nie wp�ynie znacz�co na jego samopoczucie. Najwa�niejszym jest nie dopuszczenie do poczucia samotno�ci u malucha, jak r�wnie� zainteresowanie dzieckiem i cz�ste wyra�anie czu�o�ci (np. poprzez przytulanie).

Rodzice, dziadkowie, opiekunki - kto jest najbli�szy dziecku i dlaczego?

Rodzice cz�sto nie zdaj� sobie sprawy z tego, �e kiedy wyje�d�aj� z domu (np. za granic� lub ca�ymi dniami pracuj�) i zostawiaj� dziecko z dziadkami, czy opiekunk�, to w�a�nie te osoby staj� si� dla dziecka bardzo wa�ne. Do�wiadczaj�c opieki, wsp�lnego sp�dzania czasu, zabawy, czy nawet pozornie ma�o istotnych rzeczy typu usypianie, czytanie bajki, nauka mycia r�k lub z�b�w, dziecko bardzo si� przywi�zuje do opiekuna i z nim czuje si� bezpiecznie. Kiedy rodzic przyje�d�a po d�ugiej nieobecno�ci albo zwalnia opiekunk�, w spos�b niezamierzony mo�e pozbawi� dziecka poczucia bezpiecze�stwa, zabieraj�c go np. od dziadk�w, kt�rych dom uwa�a ju� za sw�j dom, do siebie - bardziej obcego domu w rozumieniu dziecka. Dobrze jest uwzgl�dni� potrzeby dziecka i nie izolowa� go nagle od os�b, z kt�rymi czuje si� dobrze. Niestety dla rodzica bolesna mo�e by� �wiadomo��, �e jego dziecko lepiej si� czuje np. z dziadkami ni� z nim. Jednak dla dziecka najwa�niejszy jest kontakt i wsp�lne przebywanie, kt�rego nie zapewni "mi�o�� na odleg�o��". Optymistycznym w tym jednak jest, �e mo�na odzyska� dobry kontakt z dzieckiem, ale wymaga to w�wczas d�u�szego czasu i osobistego zaanga�owania rodzica.

Poza nieobecno�ci� fizyczn� rodzica i brakiem czasu na zainteresowanie dzieckiem, na rozw�j zaburze� depresyjnych u dzieci mog� mie� wp�yw r�wnie�1,2:

Depresja rodzica

Aktualnie prze�ywana przez rodzica depresja nie pozostaje bez wp�ywu na dziecko. Szybko bowiem odczuwa ono jego smutek, wycofanie emocjonalne, mo�e czu� si� opuszczone, zaniepokojone tym, co si� dzieje (a czego cz�sto nie rozumie). Mo�e obwinia� si� za to, �e "mama jest smutna, wi�c pewnie przeze mnie".

Inn� kwesti� jest tak�e mo�liwo�� odziedziczenia przez dziecko po rodzicach pewnych tendencji do reagowania i prze�ywania r�nych sytuacji w taki spos�b, kt�ry sprzyja w okresie trudno�ci, kryzys�w, czy silnych l�k�w "wykluciu si�" depresji.

Konflikty i trudno�ci pomi�dzy rodzicami

Im m�odsze dziecko, tym silniejsza jest jego zale�no�� emocjonalna i fizyczna od rodzica. Wszelkiego rodzaju nieporozumienia pomi�dzy ma��onkami (k��tnie, krzyk, separacja, rozw�d) mog� mie� bardzo negatywny wp�yw na ich pociech� i sprzyja� narastaj�cemu u niej poczuciu l�ku przed utrat� rodzica, obwinianiu si� za zaistnia�� sytuacj� ("by�em niegrzeczny i rodzice teraz na siebie krzycz�"). Dziecko, zw�aszcza ma�e, du�o rzeczy i sytuacji odnosi do siebie. Mo�e mu si� wydawa�, �e skoro rodzic jest zdenerwowany lub smutny to przez niego, bo co� �le zrobi�o, �le si� zachowa�o. Nie rozumie jeszcze �wiata i problem�w doros�ych, jak r�wnie� tego, jak jego kochaj�cy si� rodzice mog� by� zdenerwowani na siebie, i �e nie ma w tym jego winy.

Takie odbieranie przez dziecko r�norodnych konflikt�w rodzinnych jako powsta�ych przez niego jest do�� cz�stym sposobem reagowania, co z kolei prowadzi� mo�e do utraty szacunku do siebie i zani�enia kszta�tuj�cej si� samooceny.

Nadmierne wymagania i obci��anie zaj�ciami pozaszkolnymi

Obecnie modnym staje si�, i� ju� kilkuletnie dzieci ucz�szczaj� na ilo�� zaj�� przekraczaj�c� ich mo�liwo�ci rozwojowe: fizyczne i psychiczne. Lekcje nauki j�zyka, muzyki, plastyki, ta�ca, zaj�� sportowych itp. powoduj�, i� dziecko nie ma czasu na „wyszalenie si�”, zabaw� z r�wie�nikami, na w�asn�, spontaniczn� aktywno��, na bycie beztroskim dzieckiem. Konieczno�� d�ugotrwa�ego skupienia uwagi, presja rodzic�w wobec dziecka do bycia wszechstronnym i maj�cym wiele zaj�� (nieraz wbrew woli dziecka), do bycia najlepszym na tle innych dzieci wywo�uje cz�sto z�o��, frustracj�, niech�� do nauki, jak r�wnie� mo�e wp�yn�� na jego nastr�j, zachowanie, poczucie bycia kim� gorszym, nie umiej�cym sprosta� postawionym wymaganiom.

Najcz�stszymi objawami depresji u dzieci s� (w wieku do ok. 12 lat)3:
  • smutek, sk�onno�� do p�aczu
  • brak ch�ci do zabawy, izolacja i niech�� do kontaktu z innymi dzie�mi
  • utrata energii (nag�a m�czliwo��), czasem pobudzenie i nadmierna aktywno��, kt�rej wcze�niej rodzic nie obserwowa�
  • poczucie nieobecno�ci dziecka, zmniejszonego kontaktu z dzieckiem
  • dra�liwo��, napady z�o�ci (czasem autoagresja, np. uderzanie g�ow� w �cian�), dokuczanie innym dzieciom, rodze�stwu
  • nie�mia�o��, boja�liwo��
  • cz�ste objawy somatyczne (cielesne): b�le brzucha, g�owy, trudno�ci ze snem i jedzeniem (zwykle niejedzenie), biegunki, choroby dr�g oddechowych, moczenie nocne
  • trudno�� w koncentrowaniu si�, niepowodzenia w szkole, nag�e pogorszenie wynik�w szkolnych (dzieci starsze)
  • zmniejszona ch�� do m�wienia i rozmowy
  • my�li o �mierci i ch�ci zrobienia sobie krzywdy, pr�by samob�jcze

Cho� w�r�d dzieci wsp�czynnik pope�nianych samob�jstw jest stosunkowo niski, niepokoj�cym jest jednak fakt, i� coraz wi�cej dzieci w wieku do 12 lat m�wi o pragnieniu �mierci4. St�d wa�ne jest, by uwa�nie obserwowa� dziecko i by� czujnym na wypowiadane przez nie tre�ci, zwi�zane z tematyk� �mierci, ch�ci umierania, samob�jstwa (np. "chc� umrze�, bo mi �le", "lepiej wam b�dzie jak umr�"). Warto tu odr�ni� naturalne zainteresowanie dziecka tematyk� �mierci, kiedy dowiaduj�c si�, �e cz�owiek umiera, mo�e o �mier� pyta� (co to jest, dlaczego cz�owiek umiera itp.) i o �mierci m�wi�, co wie. Takie zachowanie nie �wiadczy o tym, �e nasza pociecha chce odebra� sobie �ycie.

Co zrobi�, by zapobiec rozwini�ciu si� zaburze� depresyjnych u dziecka?3:
  • pozwala� mu na zabaw�, beztrosk�, bez nadmiernego obci��ania zaj�ciami
  • sp�dza� wsp�lnie z nim czas (np. wsp�lne gry, zabawy, wyjazdy, wyj�cia do kina)
  • interesowa� si� nim, jego rado�ciami, trudno�ciami, prze�yciami, smutkami
  • okazywa� trosk� i mi�o��, przytula�
  • podkre�la� dziecku, i� jest dla nas wa�ne (nie tylko poprzez kupowanie zabawek i inne nagrody) i warto�ciowe
  • docenia� post�py szkolne, chwali�
  • du�o s�ucha� i rozmawia� z dzieckiem

Zw�aszcza kiedy w rodzinie cz�sto bywaj� k��tnie lub rodzice zamierzaj� wzi�� rozw�d, wa�na jest rozmowa z dzieckiem, wyja�nianie sytuacji (na miar� mo�liwo�ci jego rozumienia), pozwalanie na okazanie dr�cz�cych je emocji i uwolnienie go od poczucia winy za sytuacj�.

Nie zawsze da si� unikn�� sytuacji, w kt�rej nastr�j naszej pociechy zaczyna si� niepokoj�co i d�ugotrwale zmienia�. Warto wi�c wiedzie�, co mo�na zrobi�, by pom�c dziecku i zapewni� mu mo�liwie najlepsz� form� opieki i wsparcia, zmniejszaj�c jego cierpienie.

Poradnia psychologiczno - pedagogiczna (psychologiczno - rodzinna)

Kiedy zauwa�amy, i� co� niedobrego zaczyna si� dzia� z dzieckiem, mo�na um�wi� si� na konsultacj� z pedagogiem, czy psychologiem. Zaniepokojony rodzic mo�e porozmawia� sam ze specjalist� i w razie potrzeby zaproponowa� rozmow� dziecku. Nie ka�da zmiana zachowania, pogorszenie nastroju czy ataki z�o�ci musz� �wiadczy� o depresji, natomiast w sytuacji w�tpliwo�ci warto porozmawia� na ten temat ze specjalist�.

Interwencja w szkole i wsp�praca z nauczycielami

Poinformowanie wychowawcy, b�d� nauczycieli o aktualnych trudno�ciach (i ewentualnym leczeniu) dziecka mo�e przynie�� mu ulg� i zmniejszy� oczekiwania aktywno�ci ze strony nauczycieli, komentarzy dotycz�cych np. jego zachowania, wynik�w szkolnych. Pewnego rodzaju "taryfa ulgowa" mo�e u�atwi� mu powr�t do normalnego funkcjonowania. R�wnocze�nie nauczyciel, z kt�rym dziecko sp�dza w szkole do�� du�o czasu mo�e by� �r�d�em cennych informacji dotycz�cych dziecka (pogarszania si� lub poprawy samopoczucia, aktywno�ci).

Terapia rodzinna

Poniewa� dziecko �yje i funkcjonuje jako cz�onek ca�ego systemu rodzinnego, trudno�ci i problemy rodzinne maj� du�y wp�yw na pojawienie si� u niego objaw�w (np. depresji). St�d te� potrzeba leczenia i udzia�u w jego zdrowieniu ca�ej rodziny. Jest to zwykle do�� trudna sytuacja dla rodzic�w, kt�rzy widz�, i� co� niedobrego dzieje si� z ich pociech�, natomiast nie zauwa�aj� (nieraz nie chc� zauwa�a�) konieczno�ci ingerowania w ich w�asne sprawy ma��e�skie, partnerskie, czy te� zmiany sposob�w wychowywania i reagowania. Terapia rodzinna pomaga przyjrze� si� temu, co takiego dzieje si� w rodzinie, �e dziecko cierpi, zauwa�y� potencjalnie niekorzystne zwi�zki i interakcje pomi�dzy cz�onkami, jak r�wnie� szuka� konstruktywnych sposob�w zmiany, by ca�a rodzina, a przede wszystkim dziecko czu�o si� dobrze.

Bibliografia:
1. Zorraquino J., C. (2002). Depresja u dzieci i m�odzie�y. Krak�w, wyd. ESPE
2. Seligman, M.E.P., Walker, E.F. i Rosenhan, D.L. (2003). Psychopatologia. Pozna�, wyd. Zysk i S- ka.
3. Na podstawie wyk�adu „Zaburzenia dzieci i m�odzie�y” dr Grzegorza Iniewicza
4. Stukan, J. (2008). Diagnoza ryzyka samob�jstwa. Wydanie autorskie. Opole, wyd. Prometeusz.

�r�d�o: www.psychotekst.pl

(publikacja: 2010-10-13)

<< powr�t

Wszystkie artyku�y...

Wolni od Przemocy

Ksi��ki

DogoterapiaDogoterapia

Kasper Sipowicz, Tadeusz Pietras, Edyta Najbert
Wydawnictwo Naukowe PWN

Zawód psycholog. Regulacje prawne i etyka zawodowaZaw�d psycholog. Regulacje prawne i etyka zawodowa

Dorota Bednarek
Wydawnictwo Naukowe PWN

Profilowanie kryminalneProfilowanie kryminalne

Scotia J. Hicks, Bruce D. Sales
Wydawnictwo Naukowe PWN

Przekleñstwo perfekcjonizmu. Dlaczego idealnie nie zawsze oznacza najlepiejPrzekle�stwo perfekcjonizmu. Dlaczego idealnie nie zawsze oznacza najlepiej

Malwina Hu�czak
Wydawnictwo Samo Sedno

Komunikacja niewerbalna. Autoprezentacja, relacje, mowa cia³aKomunikacja niewerbalna. Autoprezentacja, relacje, mowa cia�a

Monika Maj-Osytek
Wydawnictwo Samo Sedno

Najwybitniejsze kobiety w psychologii XX wiekuNajwybitniejsze kobiety w psychologii XX wieku

Sibylle Volkmann-Raue, Helmut E. L�ck
Gda�skie Wydawnictwo Psychologiczne

Zrozumieæ dziecko wykorzystywane seksualnieZrozumie� dziecko wykorzystywane seksualnie

Magdalena Czub
Gda�skie Wydawnictwo Psychologiczne

B¡D¬ NAJLEPSZ¡ WERSJ¡ SIEBIEB�D� NAJLEPSZ� WERSJ� SIEBIE

Adams Linda
Gda�skie Wydawnictwo Psychologiczne

I ¯YLI D£UGO I SZCZʦLIWIE. Jak zbudowaæ zwi±zek idealny?I �YLI D�UGO I SZCZʦLIWIE. Jak zbudowa� zwi�zek idealny?

Willard F. Harley jr
Gda�skie Wydawnictwo Psychologiczne

DIAGNOZA W SOCJOTERAPII. Ujêcie psychodynamiczneDIAGNOZA W SOCJOTERAPII. Uj�cie psychodynamiczne

Wilk Maciej
Gda�skie Wydawnictwo Psychologiczne

PEDOFILIA. 30 wywiadów z pedofilamiPEDOFILIA. 30 wywiad�w z pedofilami

Douglas W. Pryor
Gda�skie Wydawnictwo Psychologiczne

W PU£APCE MY¦LI Jak skutecznie poradziæ sobie z depresj±, stresem i lêkiemW PU�APCE MY�LI Jak skutecznie poradzi� sobie z depresj�, stresem i l�kiem

Steven C. Hayes, Spencer Smith
Gda�skie Wydawnictwo Psychologiczne

Nie¶mia³o¶æ. Zmieñ my¶lenie i odwa¿ siê byæ sob±Nie�mia�o��. Zmie� my�lenie i odwa� si� by� sob�

Magdalena Staniek
Wydawnictwo Samo Sedno

Zaburzenia psychosomatyczne w ujêciu terapeutycznymZaburzenia psychosomatyczne w uj�ciu terapeutycznym

Agata Orzechowska, Piotr Ga�ecki
Wydawnictwo Continuo

TEST DO BADANIA ROZUMIENIA MOWY U DZIECI I DOROS£YCHTEST DO BADANIA ROZUMIENIA MOWY U DZIECI I DOROS�YCH

El�bieta Szel�g, Aneta Szymaszek
Gda�skie Wydawnictwo Psychologiczne

Wszelkie prawa zastrze�one © Copyright 2001/2020 Psychotekst.pl - Psychotekst.com