IT-SELF Małgorzata Osipczuk, www.it-self.pl, www.terapia-par-wroclaw.com

Portal Pomocy Psychologicznej

E-book
Psychoterapia po ludzku

Stowarzyszenie INTRO

E-book
E-pomoc
Psychologiczna pomoc w Internecie
teoria i praktyka

Stowarzyszenie INTRO

Programy pomocy

Artykuďż˝y

Niedziela 12 stycznia 2020

Wsparcie spoďż˝eczne dla osďż˝b chorujďż˝cych na raka: jak pomagaďż˝? Czďż˝ďż˝ 1

ďż˝rďż˝dďż˝o: www.psychotekst.pl

"Czďż˝owiek czďż˝owiekowi bliďż˝nim z nim moďż˝esz siďż˝ zabliďż˝niďż˝" Edward Stachura

"Nadzieja przychodzi do czďż˝owieka wraz z drugim czďż˝owiekiem" Dante Alighieri

W powyďż˝szych sďż˝owach poeci zawarli piďż˝kny przekaz, ktďż˝rego esencjďż˝ jest wiara w potencjaďż˝ drzemiďż˝cy w kaďż˝dym z nas. Otďż˝ moďż˝emy pomagaďż˝ drugiemu czďż˝owiekowi. Rďż˝wnieďż˝ wiedza potoczna podkreďż˝la dobroczynny wpďż˝yw wsparcia dla osďż˝b bďż˝dďż˝cych w potrzebie. Taka grupďż˝ z pewnoďż˝ciďż˝ stanowiďż˝ osoby chorujďż˝ce na raka.

Zgodnie z raportem Centrum Onkologii w 2007 roku na nowotwory zachorowaďż˝o w przybliďż˝eniu 129 000 Polakďż˝w. Czy to duďż˝o? Jest to liczba porďż˝wnywalna, wedďż˝ug danych Gďż˝ďż˝wnego Urzďż˝du Statystycznego, z populacjďż˝ Opola (ok. 126 000) albo Waďż˝brzycha (ok. 122 000). Jeďż˝eli do kogoďż˝ nie przemawiajďż˝ dane statystyczne, warto odwoďż˝aďż˝ siďż˝ do wďż˝asnego doďż˝wiadczenia. Prawie kaďż˝dy moďż˝e przywoďż˝aďż˝ z pamiďż˝ci osobďż˝ z bliďż˝szego lub dalszego otoczenia, ktďż˝ra zmagaďż˝a siďż˝ z rakiem.

Choroba onkologiczna, dotykajďż˝c pacjenta, uderza rďż˝wnieďż˝ bezpoďż˝rednio w jego otoczenie. Bliscy osoby chorujďż˝cej czďż˝sto zadajďż˝ sobie pytanie: jak pomagaďż˝? Powszechnoďż˝ďż˝ wystďż˝powania nowotworďż˝w sprawiďż˝a, iďż˝ zagadnieniem tym zainteresowali siďż˝ rďż˝wnieďż˝ naukowcy. W ten sposďż˝b problematyka roli wsparcia dla pacjentďż˝w onkologicznych zainspirowaďż˝a liczne badania.

Teoria i badania

Potoczne okreďż˝lenie pomagania w psychologii nosi nazwďż˝ wsparcia spoďż˝ecznego. Nie wchodzďż˝c w zawiďż˝oďż˝ci teoretyczne, badacze najczďż˝ciej wyrďż˝niajďż˝ trzy rodzaje wsparcia: emocjonalne, informacyjne i instrumentalne. Zostaďż˝y one opisane w poniďż˝szej tabeli wraz z przykďż˝adami.

RODZAJ WSPARCIA	NA CZYM POLEGA?(zachowanie pomagajďż˝cego)	PRZYKďż˝ADY POMOCY PACJENTOM ONKOLOGICZNYM
Wsparcie emocjonalne	- dawanie osobie potrzebujďż˝cej okazji do wyraďż˝ania emocji i cierpienia - dodawanie otuchy - wysďż˝uchiwanie problemďż˝w - wyraďż˝anie zainteresowania, troski o drugďż˝ osobďż˝	- zadawanie pytaďż˝: "Jak siďż˝ czujesz?"; "Jak sobie radzisz z diagnozďż˝?"; "Czy mogďż˝ Ci jakoďż˝ pomďż˝c?" - przytulenie, potrzymanie za rďż˝kďż˝ - komunikaty "Jestem z Tobďż˝"; "Nie opuszczďż˝ Ciďż˝"; "Widzďż˝, ďż˝e cierpisz"
Wsparcie informacyjne	- dostarczanie informacji pokazujďż˝cych sposoby dziaďż˝ania w danej sytuacji - udzielanie porad - umoďż˝liwianie innego spojrzenia na problem	- wyjaďż˝nienie, jakie sďż˝ skutki uboczne leczenia, jak moďż˝na sobie z nimi radziďż˝ - polecenie rzetelnych onkologďż˝w - opowiadanie, jak inne osoby chorujďż˝ce radzďż˝ sobie z danym problemem - dokďż˝adne przedstawienie opcji leczenia i zwiďż˝zanego z nimi ryzyka
Wsparcie instrumentalne	- bezpoďż˝rednie dziaďż˝ania zapewniajďż˝ce pomoc lub dostarczenie narzďż˝dzi niezbďż˝dnych do poradzenie sobie - wystďż˝puje w formie: finansowej, rzeczowej lub pomocy przy codziennych obowiďż˝zkach - dziaďż˝ania, dajďż˝ce osobie chorej dodatkowy czas na wypoczynek i przyjemnoďż˝ci	- podwiezienie do szpitala na leczenie - poďż˝yczenie peruki na czas chemioterapii - zrobienie zakupďż˝w - poďż˝yczenie pieniďż˝dzy na rehabilitacjďż˝ - wysprzďż˝tanie domu - pomoc w opiece nad dzieďż˝mi osoby chorujďż˝cej - przygotowanie jedzenia

Krytycy uznajďż˝ wyďż˝ej opisany podziaďż˝ za sztuczny. Pomagajďż˝c komuďż˝, moďż˝emy jednoczeďż˝nie udzielaďż˝ mu rďż˝nych form wsparcia np. informacyjnego i emocjonalnego. Dlatego czasami trudno jednoznacznie zaklasyfikowaďż˝ dany akt pomocy. Sami psychologowie zdajďż˝ sobie sprawďż˝, iďż˝ wyrďż˝nianie poszczegďż˝lnych typďż˝w wsparcia, jakkolwiek uďż˝yteczne z punktu widzenia prowadzenia badaďż˝, jest pewnym uproszczeniem rzeczywistoďż˝ci.

Kolejnďż˝, waďż˝nďż˝ kwestiďż˝ jest ustalenie tzw. ďż˝rďż˝deďż˝ wsparcia spoďż˝ecznego, czyli kto go udziela. Mogďż˝ to byďż˝: osoby bliskie (partner, rodzina, przyjaciele), pracownicy sďż˝uďż˝by zdrowia, czďż˝onkowie grup wsparcia dla osďż˝b chorujďż˝cych na raka (na przykďż˝ad kobiety po mastektomii zrzeszone w klubach Amazonek). Warto dodaďż˝, iďż˝ grupy samopomocowe prďż˝nie rozwijajďż˝ siďż˝ w Internecie (na specjalnych forach), tworzďż˝c alternatywďż˝ dla osďż˝b nieďż˝miaďż˝ych lub mieszkajďż˝cych w maďż˝ych miejscowoďż˝ciach. W jednym z badaďż˝, uzyskano wyniki ďż˝wiadczďż˝ce o rďż˝nych ďż˝rďż˝dďż˝ach poszczegďż˝lnych rodzajďż˝w wsparcia spoďż˝ecznego. Okazaďż˝o siďż˝, ďż˝e najczďż˝ciej wsparcia informacyjnego i instrumentalnego udzielali pracownicy sďż˝uďż˝by zdrowia. Natomiast rodzina, a zaraz po niej przyjaciele, dostarczali najwiďż˝cej wsparcia emocjonalnego.

Naukowcy prďż˝bowali ustaliďż˝, czy wsparcie spoďż˝eczne ma dobroczynny wpďż˝yw na stan zdrowia pacjentďż˝w onkologicznych. Dotychczas nie udzielono jednoznacznej odpowiedzi na to pytanie. Wedďż˝ug czďż˝ci badaďż˝ wsparcie spoďż˝eczne wpďż˝ywa na dďż˝ugoďż˝ďż˝ ďż˝ycia pacjentďż˝w. Inne doniesienia nie sďż˝ tak optymistyczne. Bardziej prawdopodobne wydaje siďż˝ byďż˝, iďż˝ dobroczynny wpďż˝yw wsparcia spoďż˝ecznego jest poďż˝redni: obniďż˝a poziom odczuwanego dystresu, uďż˝atwia przystosowanie siďż˝. Hipotezy te zostaďż˝y potwierdzone w badaniach. Przykďż˝adowo, zadowolenie ze wsparcia spoďż˝ecznego wpďż˝ywaďż˝o na polepszenie jakoďż˝ci ďż˝ycia osďż˝b chorujďż˝cych na raka. Podobne wyniki uzyskaďż˝am we wďż˝asnych badaniach: otrzymywanie wsparcia spoďż˝ecznego byďż˝o zwiďż˝zane z lepszďż˝ jakoďż˝ciďż˝ ďż˝ycia i niďż˝szym poziomem symptomďż˝w depresji u Amazonek.

Niestety wsparcie spoďż˝eczne miewa rďż˝wnieďż˝ "drugďż˝ twarz" - moďż˝e szkodziďż˝. Bowiem to, co wydaje siďż˝ byďż˝ optymalnďż˝ formďż˝ pomocy, niekoniecznie musi byďż˝ tak odbieranie przez osobďż˝ potrzebujďż˝cďż˝. Dobre intencje to za maďż˝o. Jeďż˝li chcemy, by wsparcie spoďż˝eczne miaďż˝o pozytywny wpďż˝yw, warto skorzystaďż˝ z wiedzy dostarczanej przez teoretykďż˝w i badaczy. Wsparcie spoďż˝eczne jest najbardziej skuteczne, jeďż˝li jest dopasowane do potrzeb jego odbiorcy i przynosi mu zadowolenie. Przede wszystkim powinniďż˝my pozostawiaďż˝ osobie chorujďż˝cej moďż˝liwoďż˝ďż˝ stanowienia o sobie oraz traktowaďż˝ jďż˝ tak, by nie czuďż˝a siďż˝ gorsza. Naleďż˝y szczegďż˝lnie uwaďż˝aďż˝ w przypadku bezpoďż˝rednich dziaďż˝aďż˝ na rzecz osďż˝b potrzebujďż˝cych (wsparcie instrumentalne). Czďż˝sto zbyt wiele rzeczy robi siďż˝ za osobďż˝ chorujďż˝cďż˝, na przykďż˝ad nie pozwala siďż˝ jej wďż˝ďż˝czaďż˝ w obowiďż˝zki domowe, nawet jeďż˝li nie ma ku temu medycznych przeciwwskazaďż˝. Takie wyrďż˝czanie moďż˝e pogďż˝ďż˝biaďż˝ poczucie zaleďż˝noďż˝ci, bezwartoďż˝ciowoďż˝ci oraz przyczyniaďż˝ siďż˝ do inwalidyzacji osoby zmagajďż˝cej siďż˝ z rakiem.

Podsumowanie

Wsparcie spoďż˝eczne ma dobroczynny wpďż˝yw na osoby zmagajďż˝ce siďż˝ z rakiem. Z perspektywy osoby pomagajďż˝cej nie ma znaczenia naukowa nazwa danego rodzaju wsparcia (emocjonalne, informacyjne czy instrumentalne), lecz fakt, iďż˝ kaďż˝dy moďż˝e go udzielaďż˝. Poczynajďż˝c chociaďż˝by od zmiany wďż˝asnego podejďż˝cia. Kluczowe jest wykraczanie poza patrzenie na osobďż˝ wyďż˝ďż˝cznie przez pryzmat jej choroby i nie traktowanie jej jak "trďż˝dowatej".

Kolejnďż˝ kwestiďż˝, istotnďż˝ z praktycznego punktu widzenia, jest dostosowanie udzielanego wsparcia do potrzeb danej osoby. ďż˝adne badania czy teorie nie udzielďż˝ ostatecznej odpowiedzi na pytanie: jak pomagaďż˝ Twojemu bliskiemu? Z tych ďż˝rďż˝deďż˝ moďż˝na czerpaďż˝ jedynie pewne wskazďż˝wki, poniewaďż˝ zapotrzebowanie na wsparcie jest indywidualnie zrďż˝nicowane. Pewniejszďż˝ odpowiedďż˝ moďż˝na uzyskaďż˝ od osoby zmagajďż˝cej siďż˝ z rakiem. Dlatego tak waďż˝na jest komunikacja - pytanie wprost, jaki sposďż˝b pomagania jest najbardziej poďż˝ďż˝dany oraz uwaďż˝na obserwacja reakcji chorujďż˝cego. U podstaw kaďż˝dej formy wsparcia leďż˝ďż˝ chďż˝ci oraz gotowoďż˝ďż˝ poďż˝wiďż˝cenia swojego czasu i uwagi.