IT-SELF Ma³gorzata Osipczuk, www.it-self.pl, www.terapia-par-wroclaw.com
Forum Reklama Kontakt

Portal Pomocy Psychologicznej

Niedziela 12 stycznia 2020

Szukaj w artyku�ach

Wszystkie artyku�y...

Artyku�y

Bij� Ci� dla Twojego dobra, Bije mnie, ale przecie� nic si� nie dzieje - mechanizmy przemocy fizycznej w rodzinie

Autor: Joanna Krawczyk

�r�d�o: www.psychotekst.pl

Przemoc fizyczna w rodzinie nierzadko ukrywa si� za racjonalizacjami i za dobrze wypracowanym pozytywnym wizerunkiem rodziny i sprawcy w �rodowisku lokalnym. Jednak mechanizmy przemocy s� takie same w przypadku sprawc�w, kt�rzy s� szanowanymi cz�onkami spo�eczno�ci, ciesz�cymi si� nieposzlakowan� opini�, jak i w przypadku tych sprawc�w, kt�rzy nie przywdziewaj� maski i mo�na si� po nich spodziewa� patologicznych zachowa�.

Wed�ug statystyk Komendy G��wnej Policji, w 2006 roku przeprowadzono ponad 96 tys. interwencji dotycz�cych przemocy w rodzinie. W Wielkiej Brytanii, ka�dego tygodnia w wyniku przemocy, 2 kobiety zostaj� zabite przez swoich by�ych lub obecnych partner�w1. Przemoc fizyczna jest ci�gle tematem wstydliwym i cz�sto rozgrywa si� za zamkni�tymi drzwiami. Mo�e zacz�� si� ca�kiem niewinnie, natomiast sko�czy� tragicznie. Warto jest wi�c nag�a�nia� problem krzywdzenia drugiego cz�owieka oraz zach�ca� do interwencji i zmiany sytuacji.

Pocz�tki przemocy

Kiedy zwi�zujemy si� z kim�, nie zawsze jeste�my w stanie zauwa�y�, �e ta druga, bliska osoba (najcz�ciej m�czyzna, cho� czasem i kobieta) mo�e mie� sk�onno�ci do stosowania fizycznej przemocy. Wiedz�c, �e w rodzinie partnera (z rozmowy, czy obserwacji) nadu�ywano si�y, mo�na spodziewa� si� (istnieje du�e prawdopodobie�stwo), �e r�wnie� wobec swojej rodziny i partnera b�dzie u�ywa� on si�y2. Wielka mi�o�� i zauroczenie mog� powodowa� tak�e, i� lekcewa�y si� mniej lub bardziej drobne zachowania agresywne. Pocz�tki mog� by� ca�kiem niewinne: popchni�cie, lekkie uderzenie, zamachni�cie si� na partnera bez uderzenia, gro�ba zrobienia krzywdy "na �arty" itp. "Raz mu si� zdarzy�o, ale przeprosi�" nie oznacza, �e by� to ostatni raz. Mo�e si� te� zdarzy�, �e osoba przed ma��e�stwem nie przejawia �adnych tendencji do przemocy (np. dobrze je ukrywa), a dopiero po �lubie sytuacja si� zmienia3. Sprawc� przemocy mo�e by� zar�wno m�czyzna, jak i kobieta, ale r�wnie� dziecko wobec rodzica, doros�y wobec starszego, rodzic wobec dziecka (szczeg�lnie matka wobec dziecka)2.

Rodzaje przemocy fizycznej3

Przemoc fizyczn� mo�na podzieli� czynn� i biern�. Czynna przemoc polega na stosowaniu si�y przez sprawc� w postaci bicia (klapsy, bicie r�k�, kablem, pasem). Do niej r�wnie� nale�y duszenie i podduszanie, przypalanie, potrz�sanie, szarpanie, gryzienie, kopanie, czyli dzia�ania, kt�re naruszaj� fizyczne granice cz�owieka. Przemoc bierna natomiast przejawia si� poprzez konieczno�� obserwowania przez partnera, dziecko, ma��onka itd. agresywnego zachowania sprawcy w postaci np. niszczenia, demolowania mieszkania, rzucania r�nymi przedmiotami, meblami, chodzenia po mieszkaniu z ostrymi, niebezpiecznymi przedmiotami, gdzie istnieje zagro�enie, i� osoba mo�e ich u�y� i powa�nie zrani�, b�d� zabi� kogo�. Takie zachowanie budzi w osobie, b�d�cej tego �wiadkiem l�k i obawy, �e ona mo�e r�wnie� powa�nie ucierpie�. Przejawem biernej przemocy jest tak�e zakaz m�wienia, wychodzenia z domu, „areszt domowy” (np. zamykanie w ciemnej piwnicy), zakaz zaspokajania potrzeb fizjologicznych.

Innym podzia�em odnosz�cym si� do przemocy jest podzia� na przemoc po�redni� i bezpo�redni�. Dotyczy on stopnia, w jakim ofiara uczestniczy w czyim� agresywnym zachowaniu. Je�li osobi�cie do�wiadcza krzywdy, jest raniona, duszona, bita albo przez ni� (wg sprawcy) niszczone s� jej rzeczy lub sprawca demoluje mieszkanie - w�wczas m�wi si� o przemocy bezpo�redniej. Gdy m�wimy o po�rednich przejawach przemocy, chodzi o obserwacj� agresywnego zachowania wobec kogo� innego: bicia, maltretowania rodzica, rodze�stwa. Ten rodzaj przemocy, pomimo i� nie dotyczy bezpo�rednio �wiadka, jest tak samo trudny w prze�yciach, jak osobiste doznawanie krzywdy. Czasem bywa nawet trudniejszy, gdy� mo�e wzbudza� w �wiadku (najcz�ciej dziecku) poczucie winy, �e nic nie mo�e zrobi�, �e nie broni matki, czy rodze�stwa, �e przez niego kto� jest bity.

B��dne ko�o przemocy1

Fizyczna przemoc zazwyczaj jest poprzedzona inn� odmian� przemocy, najcz�ciej emocjonalnej, dlatego wa�nym jest reagowanie ju� na pocz�tku jej przejaw�w i wyra�ne stawianie granic. Niejednokrotnie sprawc� siniak�w i ran jest cz�onek rodziny, kt�ry pozornie, publicznie, jest cz�owiekiem szanowanym, lubianym, na stanowisku. Przyk�adny m�� i ojciec. Fakt ten oraz trudno�� przyznania przed sob� i �rodowiskiem spo�ecznym, �e bliska osoba, kt�r� si� kocha, czy kocha�o, wyrz�dza tyle krzywdy, utrudnia ofierze zwracanie si� po pomoc. Kobiety maj� zwykle poczucie, �e nikt im nie uwierzy, �e to normalne zachowanie i m�czy�ni tacy s�. M�czyznami natomiast cz�sto kieruje uczucie wstydu. Pomieszanie zazwyczaj przemocy fizycznej z psychiczn� powoduje, �e stopniowo zmniejsza si� pewno�� siebie ofiary przemocy oraz jej wiara we w�asne mo�liwo�ci zmiany sytuacji, ro�nie tendencja do brania winy na siebie, a tak�e trudno�� sprzeciwiania si�, stawiania granic. Stopniowo osoba zaczyna traktowa� bicie, zastraszanie, czy np. pozbawianie wolno�ci jako co� naturalnego, co�, co jest i si� nie zmieni. Tworzy si� zamkni�ty kr�g przemocy i przyzwalania na ni�, kt�ry ci�ko przerwa� samemu, kiedy jest si� mocno zaanga�owanym w relacj�.

Czemu przemoc trwa?

Ka�dy rodzaj przemocy ma swoje charakterystyczne fazy, w kt�rych istotn� rol� odgrywaj� wzajemne zachowania sprawcy i cz�onk�w rodziny. Powoduj� one naprzemienne narastanie i wyciszanie agresywnych zachowa�, ale i tworz� dzi�ki temu rodzaj b��dnego ko�a, przez kt�re trudno jest zwr�ci� si� o pomoc.

    Fazy przemocy fizycznej3:
  1. Narastanie napi�cia - sprawca zaczyna odczuwa� narastaj�ce napi�cie, zdenerwowanie, pobudzenie, z kt�rym nie wie zwykle jak sobie poradzi� w spos�b inny ni� agresywny. Partner widz�c lub czuj�c poddenerwowanie staje si� bierny, wycofany ("lepiej zej�� z drogi"), udaje, �e nie ma problemu, �e nic nie widzi. Staje si� bardziej uleg�y, ucisza dzieci, ka�e im podporz�dkowywa� si� sprawcy, nie denerwowa� go. Tym sposobem sam staje si� biernym sprawc� wobec dzieci, ucz�c ich uleg�o�ci, bezsilno�ci, zakazuj�c spontanicznego, zachowania, zapraszania koleg�w i g�o�nej zabawy. Robi to zwykle, by op�ni� wybuch przemocy, natomiast sprawca odczuwa r�wnolegle coraz wi�ksz� frustracj�.
  2. Ostra faza - dochodzi do wybuchu przemocy, pobicia, duszenia, itp. Tu cz�sto obserwatorem jest dziecko, kt�re czasem pr�buje zosta� "bohaterem rodziny" i obroni� bezsilnego rodzica, co niekorzystnie wp�ywa na jego p�niejszy rozw�j. W tej fazie najcz�stszymi strategiami zaradczymi s�: ucieczka z domu, chowanie si� przed sprawc�, b�aganie o lito��, czy bezsilne poddanie si� i czekanie, a� sytuacja minie.
  3. Faza "miodowego miesi�ca" - sprawca do�wiadcza poczucia winy i obaw przed kar� za swoje zachowanie. W reakcji na to partner mo�e reagowa� na r�ne sposoby: wybacza mu krzywd�, wzbudza poczucie winy ("zobacz co mi zrobi�e�"), straszy, �e zg�osi przemoc na policj�, milczy, udaje, �e nic si� nie sta�o, prosi o nie robienie tego wi�cej. Sprawca za to staje si� mi�y, dba o rodzin�, troszczy si�, pomaga, co sprawia wra�enie, �e przemoc min�a. W nim natomiast ponownie narasta napi�cie, gdy� nadal nie poradzi� sobie z w�asnymi trudno�ciami. Cykl przemocy si� zamyka, zatacza ko�o wracaj�c do fazy I.
    Cz�stym b��dem jest przekonywanie dziecka w tej fazie, �e nic si� nie dzieje, �e "tato mia� tylko z�y humor". W�wczas dziecko przestaje ufa� sobie, temu co do�wiadcza i widzi, swoim emocjom (uczy si� je "blokowa�", nie prze�ywa�). Efektem tego mo�e by� te� brak zaufania dziecka do siebie oraz p�niejsze trudno�ci w nawi�zywaniu dobrych relacji z lud�mi.
Mo�liwe przejawy i skutki doznawania fizycznej przemocy w r�nych sferach i okresach �ycia:
Sfera �ycia Dzieci M�odzie� Doro�li
Emocjonalna (emocje, spos�b prze�ywania) Poczucie winy, krzywdy, brak poczucia przywi�zania do bliskich os�b, l�kliwo��, trudno�ci w empatii i odczuwaniu sympatii Poczucie winy, z�o��, depresja, poczucie niesprawiedliwo�ci L�kliwo��, depresja, u kobiet poczucie winy, strach i z�o��, natomiast u m�czyzn cz�sto poczucie wstydu5
Poznawcza (my�lenie, uwaga) Trudno�ci w koncentracji i zapami�tywaniu, zaprzeczanie przemocy, obni�enie samooceny, poczucie bezsensu i bycia niepotrzebnym, brak samoakceptacji i poczucia bezpiecze�stwa Zaprzeczanie przemocy, problemy w nauce, fantazjowanie na temat �ycia w innych warunkach, w innej rzeczywisto�ci, (te� agresywne wyobra�anie sobie "co bym zrobi� sprawcy") Zani�enie samooceny, brak szacunku do w�asnej osoby, wzmo�ona czujno�� i nadwra�liwo�� na bod�ce, akceptacja przemocy z r�wnoczesnym z�ym samopoczuciem, tendencja do t�umaczenia i umniejszania czyn�w sprawcy
Behawioralna (zachowanie) Brak reakcji na b�l w postaci p�aczu, a tak�e brak reakcji na p�acz innych dzieci, unikanie kontakt�w fizycznych z doros�ymi, niech�� wracania do domu, wybuchy agresji lub izolacja od r�wie�nik�w, doros�ych, koszmary nocne, noszenie ubra� zakrywaj�cych r�ce i nogi nawet latem Ucieczki z domu lub unikanie przebywania w nim, spo�ywanie substancji psychoaktywnych a� do uzale�nienia (narkotyki, alkohol), podejmowanie pr�b samob�jczych, silna potrzeba kontroli, nerwice Stosowanie przemocy wobec w�asnych dzieci6, uzale�nienia, nerwice, pr�by samob�jcze, syndrom wyuczonej bezradno�ci5, potrzeba kontrolowania
Spo�eczna (relacje, kontakty z lud�mi) Trudno�ci lub brak inicjatywy w nawi�zywaniu kontakt�w i relacji, apatia, czasem os�abiony kontakt z otoczeniem Wycofywanie si� z relacji, unikanie kontakt�w i bycia zale�nym7 Wycofanie z kontakt�w, izolowanie si�, trudno�ci w nawi�zywaniu relacji z m�czyznami, tendencje do ukrywania przed bliskimi i znajomymi doznawania przemocy5
Somatyczna (objawy cielesne) Zm�czenie, moczenie nocne i brudzenie ka�em, �lady przemocy na ciele, Chwiejno�� nastroju, trudno�ci ze snem (np. czujno�� i p�ytko��), niepok�j, zaburzenia jedzenia, mo�liwo�� moczenia nocnego Pobudzenie organizmu, napi�cie, nadci�nienie, b�le g�owy, serca, chroniczne zm�czenie, nadmierne napi�cie mi�ni, zaburzenia snu i jedzenia, koszmary nocne

Co si� dzieje w umys�ach ofiary i sprawcy3

Osoba b�d�ca ofiar� przemocy najcz�ciej ma trudno�ci w rozpoznawaniu swoich potrzeb, swoich emocji, ale tak�e emocji innych os�b. Cz�stym jest te� b��dne, zniekszta�cone spostrzeganie i t�umaczenie istniej�cej sytuacji jako "bije, bo ma z�y humor", "bije, ale jest og�lnie dobrym cz�owiekiem", "bije, bo kocha a ja robi� co� nie tak", "jakbym by�a grzeczna/ spokojna to by mnie nie skrzywdzi�". Z czasem przestaj� liczy� si� potrzeby, znajomi, marzenia, prze�ycia, a �ycie rodzinne i osobiste podporz�dkowuje si� sprawcy, zdominowane przez strach i poczucie winy. Zdarza si� te�, �e kobiety, kt�re w dzieci�stwie w domu rodzinnym prze�ywa�y napady agresji ze strony m�czyzny - ojca, czasem brata, w przysz�o�ci wi��� si� z partnerami, kt�rzy r�wnie� post�puj� w ten sam, b�d� podobny spos�b. Powodem tego mo�e by� np. nie�wiadoma tendencja do wchodzenia w relacje, kt�re przypominaj� te wyniesione z m�odo�ci, gdzie osoba naby�a umiej�tno�� zachowywania si� (zwykle niekonstruktywnego) w sytuacji "naturalnej" dla niej - w sytuacji przemocy i w niej paradoksalnie czuje si� "dobrze", bo jest to sytuacja znana i wie w�wczas, co robi�.

Sprawca przemocy to cz�sto osoba, kt�ra w dzieci�stwie sama doznawa�a krzywdy wyrz�dzanej w podobny spos�b. Czu�a si� w�wczas bezradna, zawstydzona, bezsilna. Taka osoba kiedy dorasta, mo�e bi� m�odszych, s�abszych koleg�w, a w doros�o�ci odzyskuje w�adz� (np. nad dzieckiem, czy bardziej uleg�ym partnerem), sprawuje kontrol� i czuje si� silna, kiedy sama bije, czego w dzieci�stwie jej brakowa�o. Odczuwa zwykle poczucie winy i pami�ta, co robi i robi�, ale potrzebuje bicia i zn�cania si�, by kontrolowa� i nie by� bezradnym. Sprawca potrafi �wietnie wyczuwa� s�abo�ci i emocje drugiej osoby, manipulowa� (czego uczy� si� zwykle ju� jako dziecko) i kontrolowa� swoje zachowanie. St�d cz�sto publicznie sprawia wra�enie dobrego i przyk�adnego partnera czy rodzica.

Zjawisko przemocy nie zniknie samo z siebie. Zwykle zaczyna si� od krzywd emocjonalnych i narasta do ran fizycznych (te� seksualnych). Po pozornym, nawet kilkuletnim spokoju, gdzie wydaje si�, �e wszystko "samo" wr�ci�o szcz�liwie do normy, przemoc mo�e wybuchn�� z jeszcze wi�ksz� si��, a� do bezpo�redniego zagro�enia �ycia drugiej osoby, czy rodziny. St�d istotnym jest, aby najszybciej, jak to mo�liwe, reagowa� na przejawy nadu�y� oraz przemocy i nie czeka�, a� wydarzy si� tragedia.

Bibliografia:
1. Elliot- Wright, S. (2008). Jak poradzi� sobie z przemoc� emocjonaln�. Przetrwa� i wyzdrowie�. Kielce, wyd. Jedno��
2. Orwid, M. (2009). Trauma. Krak�w, wyd. Literackie
3. Materia�y z wyk�adu "Interpersonalna trauma jako pod�o�e z�o�onego PTSD" dr. A. Widery- Wysocza�skiej
4. Kmiecik- Baran, K. (2000). M�odzie� i przemoc, mechanizmy socjologiczno- psychologiczne. Warszawa, wyd. PWN
5. Gruszczy�ska, B. (2007). Przemoc wobec kobiet w Polsce. Aspekty prawno- kryminologiczne. Wyd. Wolters Kluwer Polska
6. Kubacka- Jasiecka, D. (2006). Agresja i autodestrukcja z perspektywy obronno- adaptacyjnych d��e� Ja. Krak�w, wyd. UJ
7. Makara- Studzi�ska, M. i Morylowska, J. (2006). Zachowania samob�jcze u os�b z do�wiadczeniem przemocy fizycznej i seksualnej w dzieci�stwie. Suicydologia, t. 1, nr 2, Warszawa, Polskie Towarzystwo Suicydologiczne

�r�d�o: www.psychotekst.pl

(publikacja: 2010-12-15)

<< powr�t

Wszystkie artyku�y...

Wolni od Przemocy

Ksi��ki

DogoterapiaDogoterapia

Kasper Sipowicz, Tadeusz Pietras, Edyta Najbert
Wydawnictwo Naukowe PWN

Zawód psycholog. Regulacje prawne i etyka zawodowaZaw�d psycholog. Regulacje prawne i etyka zawodowa

Dorota Bednarek
Wydawnictwo Naukowe PWN

Profilowanie kryminalneProfilowanie kryminalne

Scotia J. Hicks, Bruce D. Sales
Wydawnictwo Naukowe PWN

Przekleñstwo perfekcjonizmu. Dlaczego idealnie nie zawsze oznacza najlepiejPrzekle�stwo perfekcjonizmu. Dlaczego idealnie nie zawsze oznacza najlepiej

Malwina Hu�czak
Wydawnictwo Samo Sedno

Komunikacja niewerbalna. Autoprezentacja, relacje, mowa cia³aKomunikacja niewerbalna. Autoprezentacja, relacje, mowa cia�a

Monika Maj-Osytek
Wydawnictwo Samo Sedno

Najwybitniejsze kobiety w psychologii XX wiekuNajwybitniejsze kobiety w psychologii XX wieku

Sibylle Volkmann-Raue, Helmut E. L�ck
Gda�skie Wydawnictwo Psychologiczne

Zrozumieæ dziecko wykorzystywane seksualnieZrozumie� dziecko wykorzystywane seksualnie

Magdalena Czub
Gda�skie Wydawnictwo Psychologiczne

B¡D¬ NAJLEPSZ¡ WERSJ¡ SIEBIEB�D� NAJLEPSZ� WERSJ� SIEBIE

Adams Linda
Gda�skie Wydawnictwo Psychologiczne

I ¯YLI D£UGO I SZCZʦLIWIE. Jak zbudowaæ zwi±zek idealny?I �YLI D�UGO I SZCZʦLIWIE. Jak zbudowa� zwi�zek idealny?

Willard F. Harley jr
Gda�skie Wydawnictwo Psychologiczne

DIAGNOZA W SOCJOTERAPII. Ujêcie psychodynamiczneDIAGNOZA W SOCJOTERAPII. Uj�cie psychodynamiczne

Wilk Maciej
Gda�skie Wydawnictwo Psychologiczne

PEDOFILIA. 30 wywiadów z pedofilamiPEDOFILIA. 30 wywiad�w z pedofilami

Douglas W. Pryor
Gda�skie Wydawnictwo Psychologiczne

W PU£APCE MY¦LI Jak skutecznie poradziæ sobie z depresj±, stresem i lêkiemW PU�APCE MY�LI Jak skutecznie poradzi� sobie z depresj�, stresem i l�kiem

Steven C. Hayes, Spencer Smith
Gda�skie Wydawnictwo Psychologiczne

Nie¶mia³o¶æ. Zmieñ my¶lenie i odwa¿ siê byæ sob±Nie�mia�o��. Zmie� my�lenie i odwa� si� by� sob�

Magdalena Staniek
Wydawnictwo Samo Sedno

Zaburzenia psychosomatyczne w ujêciu terapeutycznymZaburzenia psychosomatyczne w uj�ciu terapeutycznym

Agata Orzechowska, Piotr Ga�ecki
Wydawnictwo Continuo

TEST DO BADANIA ROZUMIENIA MOWY U DZIECI I DOROS£YCHTEST DO BADANIA ROZUMIENIA MOWY U DZIECI I DOROS�YCH

El�bieta Szel�g, Aneta Szymaszek
Gda�skie Wydawnictwo Psychologiczne

Wszelkie prawa zastrze�one © Copyright 2001/2020 Psychotekst.pl - Psychotekst.com