IT-SELF Małgorzata Osipczuk, www.it-self.pl, www.terapia-par-wroclaw.com

Portal Pomocy Psychologicznej

E-book
Psychoterapia po ludzku

Stowarzyszenie INTRO

E-book
E-pomoc
Psychologiczna pomoc w Internecie
teoria i praktyka

Stowarzyszenie INTRO

Programy pomocy

Artykuďż˝y

Niedziela 12 stycznia 2020

Psycholog na tropie zbrodni

ďż˝rďż˝dďż˝o: www.psychotekst.pl

Jeďż˝eli potraktujemy rolďż˝ psychologa w policji na rďż˝wni z pracďż˝ detektywa czy kryminologa, to moďż˝emy uzyskaďż˝ znaczďż˝cy postďż˝p w walce z przestďż˝pczoďż˝ciďż˝. Jednďż˝ z "psychologiczno-policyjnych" metod, ktďż˝ra potrafi przynieďż˝ďż˝ zaskakujďż˝ce efekty jest portret psychologiczny

Pierwszy portret psychologiczny dla celďż˝w kryminalistycznych wykonano w Stanach Zjednoczonych w 1957r. Wtedy to FBI zwrďż˝ciďż˝a siďż˝ do psychiatry James'a Brussel'a z proďż˝bďż˝ o scharakteryzowanie przestďż˝pcy, ktďż˝ry od 17 lat podkďż˝adaďż˝ bomby na terenie caďż˝ych Stanďż˝w Zjednoczonych. Brussel'owi oddano do dyspozycji akta ďż˝ledztw, dokumentacjďż˝ zdjďż˝ciowďż˝, oraz korespondencjďż˝ kierowanďż˝ do wďż˝adz po wybuchach. Ustalenie personaliďż˝w "Szalonego Bombowca"- bo tak nazywano przestďż˝pcďż˝ - byďż˝o moďż˝liwe, dziďż˝ki zawďż˝eniu ďż˝ledztwa do grupy osďż˝b odpowiadajďż˝cych portretowi psychologicznemu przestďż˝pcy, wobec ktďż˝rej moďż˝liwe siďż˝ staďż˝o zastosowanie szczegďż˝lnie wnikliwej obserwacji.

Z biegiem lat w USA coraz czďż˝ciej uciekano siďż˝ do pomocy psychologďż˝w, zwďż˝aszcza przy tropieniu sprawcďż˝w seryjnych zabďż˝jstw i gwaďż˝tďż˝w. W latach 70-tych zaczďż˝to opracowywaďż˝ programy profilowania psychologicznego, a niedďż˝ugo potem powoďż˝ano Narodowe Centrum Analiz Przestďż˝pstw Brutalnych. Niewďż˝tpliwie ďż˝wiadczy o randze jakďż˝ zyskaďż˝a dla organďż˝w ďż˝ledczych wspďż˝praca z psychologami. Dla potrzeb Centrum psychologowie i psychiatrzy, na podstawie rozmďż˝w z wiďż˝niami osadzonymi za najgroďż˝niejsze przestďż˝pstwa, tworzďż˝ komputerowďż˝ bazďż˝ danych o motywacjach i przestďż˝pczych sposobach dziaďż˝ania.

Obecnie w krajach o rozwiniďż˝tych metodach ďż˝ledczych, m.in. w Stanach Zjednoczonych, w ekipie policyjnej zjawiajďż˝cej siďż˝ na miejscu zbrodni znajduje siďż˝ psycholog, ktďż˝ry analizuje ďż˝lady zwiďż˝zane z zachowaniem siďż˝ przestďż˝pcy. Za ich pomocďż˝ opracowuje profil psychologiczny, ktďż˝ry policja wprowadza do komputera, a szczegďż˝y zbrodni i przypuszczalne motywacje sprawdza w bazie danych Narodowego Centrum Analiz Brutalnych Przestďż˝pstw.

W Polsce portrety psychologiczne sprawcy zbrodni sporzďż˝dzane sďż˝ dopiero po wielu miesiďż˝cach, a nawet po latach, przy czym traktowane sďż˝ najczďż˝ciej jako ostatnia deska ratunku przed umorzeniem ďż˝ledztwa z powodu niewykrycia sprawcy. A przecieďż˝ o efektywnym wykorzystaniu portretu w duďż˝ym stopniu decyduje moďż˝liwie wczesne wďż˝ďż˝czenie go do materiaďż˝ďż˝w postďż˝powania ďż˝ledczego. Mďż˝gďż˝by na przykďż˝ad wywoďż˝aďż˝ waďż˝ne dla sprawy skojarzenia w osobach, ktďż˝re zetknďż˝y siďż˝ ze sprawcďż˝ w okolicznoďż˝ciach towarzyszďż˝cych dokonywaniu przestďż˝pstwa. Takie zeznania mogďż˝yby byďż˝ przeďż˝omowym momentem w wielu trudnych do wykrycia sprawach.

Ekipy kryminalistyczne szukajďż˝ linii papilarnych, ďż˝ladďż˝w biologicznych i narzďż˝dzi zbrodni. W rutynowych czynnoďż˝ciach ďż˝lady zachowaďż˝ sďż˝ najczďż˝ciej ignorowane i zamazywane i bďż˝dzie tak prawdopodobnie dopďż˝ki w oglďż˝dzinach nie zacznďż˝ systematycznie uczestniczyďż˝ psychologowie.

Policja dopiero w 1996r. wystďż˝piďż˝a o etaty dla psychologďż˝w. Sďż˝ oni gďż˝ďż˝wnie po to, ďż˝eby objďż˝ďż˝ opiekďż˝ psychologicznďż˝ policjantďż˝w (np. obowiďż˝zkowe konsultacje po uďż˝yciu broni ). Drugim zadaniem jest selekcja kandydatďż˝w do pracy w policji. Dopiero niedawno Komenda Gďż˝ďż˝wna zorganizowaďż˝a szkolenie dla pierwszej grupy policyjnych psychologďż˝w przygotowywanych do sporzďż˝dzania portretďż˝w psychologicznych. Podobna teďż˝ do dziaďż˝ajďż˝cego w ramach FBI Narodowego Centrum Analiz Brutalnych Przestďż˝pstw baza danych ma zostaďż˝ niedďż˝ugo sporzďż˝dzona w krakowskim Instytucie Ekspertyz Sďż˝dowych.

Sporzďż˝dzane u nas portrety psychologiczne nie przyczyniajďż˝ siďż˝ do skazania sprawcy, nawet gdyby idealnie odpowiadaďż˝ profilowi skazanego. Nie moďż˝na ich traktowaďż˝ na rďż˝wni z dowodami, ani nawet poszlakami, a jedynie jako wskazania grupowe. Aby powaďż˝nie traktowaďż˝ je na sali sďż˝dowej, trzeba jeszcze podaďż˝ jakiemu procentowi populacji moďż˝na przypisaďż˝ taki portret. W Polsce jednakďż˝e nie prowadzi siďż˝ badaďż˝ populacyjnych.

Miejmy nadziejďż˝, ďż˝e organy bezpieczeďż˝stwa doceniďż˝ wagďż˝ wspďż˝pracy z ekipami psychologďż˝w a portret psychologiczny, ktďż˝ry wciďż˝ďż˝ jeszcze jest postrzegany jako kryminalistyczna nowinka - stanie siďż˝ nieodzownym elementem procedury ďż˝ledczej.