IT-SELF Ma³gorzata Osipczuk, www.it-self.pl, www.terapia-par-wroclaw.com
Forum Reklama Kontakt

Portal Pomocy Psychologicznej

Niedziela 12 stycznia 2020

Szukaj w artyku�ach

Wszystkie artyku�y...

Artyku�y

TUCZ�CA DIETA

Autor: Karolina Hajek

�r�d�o: www.psychotekst.pl

Odchudzanie si� rzadko prowadzi do wyra�nej i trwa�ej utraty masy cia�a, a wi�kszo��, spo�r�d os�b podejmuj�cych diet�, doznaje pora�ki. Najcz�stsz� reakcj� na jej z�amanie jest oskar�anie samego siebie o brak dostatecznie silnej woli, z r�wnoczesnym postanowieniem rozpocz�cia odchudzania od nowa, ale tym razem z do�o�eniem wi�kszych stara�. "Przemys� odchudzaj�cy" jest wi�c interesem bardzo dochodowym, poniewa� wi�kszo�� klient�w powraca. Jednak powtarzaj�ce si� niepowodzenia siej� spustoszenie w uk�adzie samoregulacji jedzenia.

Dlaczego Piotrek jest chudy jak patyk, a Krzysiek zawsze wa�y� znacznie wi�cej ni� jego r�wie�nicy? Zapewne przyczyn� oty�o�ci Krzy�ka jest przejadanie si�. Ot� nie, od kiedy pami�taj�, a przyja�ni� si� ju� ze dwadzie�cia lat, to Piotrek folgowa� wiecznie swoim apetytom, podczas gdy Krzy� musia� uwa�a� na to, co i ile zjada. W rodzinie m�wi�o si�, �e wda� si� w ojca. S�abe to pocieszenie dla Krzy�ka, kt�ry na co dzie� musia� zmaga� si� z konsekwencjami swojego wygl�du. Nie od dzi� wiadomo jak trudno by� grubasem w spo�ecze�stwie, kt�re gloryfikuje szczup�� sylwetk�. W konsekwencji Krzy� narzuci� sobie ostre ograniczenia �ywieniowe. Zrezygnowa� ca�kowicie z potraw m�cznych, wyeliminowa� t�uszcze i cukier. Jad� trzy skromne posi�ki dziennie. W takim rygorze wytrzyma� dwa tygodnie, podczas kt�rych uda�o mu si� zrzuci� 14 kilogram�w. By� z siebie bardzo dumny, znajomi od razu zauwa�yli efekty diety, podziwiali jego siln� wol�. To zdopingowa�o Krzysztofa do dalszych wysi�k�w. Jednak nast�pne tygodnie nie by�y ju� powt�rk� poprzedniego sukcesu - zrzuci� 3kg a w nast�pnym tylko dwa. Wcze�niejsza euforia znik�a. Zacz�o pojawia� si� zw�tpienie w sens czynionych wysi�k�w, tym bardziej, �e coraz cz�ciej musia� walczy� ze sob�, by nie z�ama� diety. W ko�cu, pomimo ci�g�ych wyrzecze�, wskaz�wka wagi zatrzyma�a si� na magicznych 92 kilogramach. Po tygodniu nast�pi�a pierwsza utrata kontroli.

Zmiany masy cia�a a� w po�owie mo�na przypisa� czynnikom genetycznym. Za�o�enie, �e wszyscy ludzie z nadwag� maj� problemy z kontrolowaniem ilo�ci przyjmowanych pokarm�w jest wi�c nies�uszne. Najnowsze badania w tej dziedzinie dowodz� natomiast, �e niekt�rzy ludzie z nadwag� maj� trudno�ci z kontrolowaniem ilo�ci przyjmowanych pokarm�w, poniewa� usi�uj� si� odchudza�!

Stosowanie diety jako sposobu na schudni�cie jest z regu�y nieskuteczne. 95% os�b, kt�rym ewentualnie uda si� schudn��, wraca do poprzedniej wagi, a cz�sto nawet do wagi wy�szej ni� przed odchudzaniem. W�a�ciwie nie istniej� metody, kt�re pozwoli�yby utrzyma� efekt schudni�cia przez czas d�u�szy ni� pi�� lat. Prowadzenie kuracji odchudzaj�cych nie przestaje by� jednak �wietnym interesem. Ka�dego roku ludzie wydaj� oko�o 30 miliard�w dolar�w na udzia� w takich kuracjach.

Przepis na sylwetk�

Agnieszka nigdy nie by�a gruba, jej waga mie�ci�a si� w "statystycznej normie". Tyle, �e w okresie dojrzewania szybciej ni� kole�anki zacz�a nabiera� kobiecych kszta�t�w. W pewnym momencie, przy swoich p�askich i chudych kole�ankach, poczu�a si� jak kolubryna. Zacz�a wstydzi� si� swojego cia�a. Ukrywa�a je pod obszernymi bluzami i swetrami. Jak ognia unika�a sytuacji, w kt�rych musia�aby zrzuci� z siebie owo maskuj�ce odzienie. Ucieka�a z WF-u, przesta�a chodzi� z r�wie�nikami na basen, rzuci�a te� treningi w szkolnym klubie sportowym. Znik�a gdzie� dawna zwinno�� i lekko�� ruch�w. W towarzystwie poczucie oci�a�o�ci pot�gowa�o si� jeszcze bardziej, dlatego wkr�tce odizolowa�a si� od znajomych. Uwierzy�a, �e jest nieatrakcyjna i w�a�ciwie zrobi�a wszystko, �eby przekona� o tym swoje otoczenie. Po podstaw�wce musia�a wyjecha� z rodzinnego miasta i zamieszka� w internacie. Dosta�a pok�j z Iwon�. Atrakcyjna, szczup�a i pewna siebie kole�anka by�a dla Agnieszki uciele�nieniem idea�u. Wiecznie odchudzaj�ca si� i odmawiaj�ca sobie wielu smako�yk�w Aga, wprost nie mog�a uwierzy�, �e mo�liwe jest zachowanie tak zgrabnej sylwetki przy swobodnej diecie Iwony. Swobodnej to ma�o powiedziane: Iwona potrafi�a na jedno posiedzenie opr�ni� ca�� lod�wk�. Kiedy� w poczuciu winy za naruszenie zapas�w kole�anki Iwona zdradzi�a Agnieszce swoj� recept� na figur� modelki: zwymiotowa� wszystko, co si� zjad�o. Po kilku miesi�cach od momentu, gdy Aga prze�ama�a swoje opory do prowokowania wymiot�w, znajomi z rodzinnego miasteczka nie mogli wyj�� z podziwu dla metamorfozy jak� przesz�a. No i nareszcie mog�a je�� wszystko co i kiedy chcia�a. Tyle, �e po dw�ch latach, gdy zwraca�a ju� tre�ci pokarmowe wymieszane z krwi�, z b�lu straciwszy przytomno��, wyl�dowa�a w szpitalu z diagnoz�: bulimia nervosa.

Niekt�rzy ludzie m�wi�, �e kiedy zaczn� je��, to po prostu nie mog� si� powstrzyma� - jedz�, p�ki nie opr�ni� lod�wki. Takie napady �ar�oczno�ci s� charakterystycznym objawem zaburzenia, zwanego bulimia nervosa. Po nich, na skutek pot�nych wyrzut�w sumienia, bulimicy prowokuj� wymioty lub przyjmuj� silne �rodki przeczyszczaj�ce, by pozby� si� poch�oni�tego przed chwil� jedzenia. Ale nie tylko bulimicy cierpi� na napady �ar�oczno�ci. R�wnie cz�sto zdarza si� �ar�oczne jedzenie, kt�remu nie towarzyszy przeczyszczanie si�. Osoby takie, przestrzegaj�c na co dzie� ci�g�ej, drastycznej diety, incydentalnie �ami� j� napadami �ar�oczno�ci. W ten spos�b przerzucaj� si� od intensywnego odchudzania do nieposkromionego objadania si�. Takie wahania pomi�dzy ucztowaniem i g�odowaniem stanowi� klasyczny przyk�ad za�amania samoregulacji. Du�e badanie przeprowadzone przez Uniwersytet w Harvardzie wykaza�o, �e okresy ob�erania si�, postrzegane jako k�opotliwe, wyst�puj� u co pi�tej kobiety.

Eksplozja kalorycznej bomby

Kluczem do intensywnego, odhamowanego objadania si� jest subiektywne przekonanie o z�amaniu diety. Jest to tzw. efekt "a co tam, u diab�a!". Pojawia si� najcz�ciej, gdy osoba na ci�g�ej diecie nie powstrzyma si� przed zjedzeniem "zakazanej", wed�ug niej, potrawy. Rzeczywista warto�� kaloryczna tego, co zjad�a nie ma wi�kszego znaczenia. Wewn�trzne przekonanie o z�amaniu diety jest czynnikiem decyduj�cym o uruchomieniu mechanizmu spustowego. Poch�aniaj� w�wczas niewyobra�alne ilo�ci po�ywienia, przy czym wybieraj� zazwyczaj potrawy "tucz�ce" lub "zakazane".

- Potrafi�am zje�� niesamowite ilo�ci, wydawa�o mi si�, �e nie mam w sobie dna - relacjonuje Ma�gosia od lat zmagaj�ca si� z problemem kontrolowania jedzenia. - Nie rozumia�am, dlaczego inni ludzie potrafi� zje�� troch� i przesta�, a ja zawsze mam ochot� na wi�cej. Zdarza�o si�, �e jad�am u kogo� i nie potrafi�am si� powstrzyma� przed dok�adaniem sobie, chocia� wiedzia�am, �e powinnam zostawi� te� co� dla innych. Bardzo si� wtedy wstydzi�am, ale przymus jedzenia by� silniejszy.

Przyczyn� przed�u�aj�cego si� jedzenia jest upo�ledzenie mechanizmu osi�gania syto�ci - organizm nie wysy�a sygna�u, �e jest najedzony, kt�ry u os�b zdrowych powoduje przerwanie przyjmowania pokarmu. Osoby odchudzaj�ce musz� ignorowa� sygna�y g�odu, rozwija si� wi�c u nich niewra�liwo�� na wszystkie inne sygna�y wewn�trzne. Normalnie, ludzie w miar� jedzenia uwa�aj� pokarm za coraz mniej smaczny. Natomiast kompulsywni �ar�ocy nawet po zjedzeniu du�ej ilo�ci pokarmu nadal oceniaj� jego smak jako dobry.

Hiperhipnoza

Od�ywianie si� jest procesem fizjologicznym, kt�rego regulowanie powinno nast�powa� zgodnie z sygna�ami g�odu i syto�ci. Wiele os�b natomiast, zw�aszcza na dietach, kieruje si� czynnikami nie fizjologicznymi (odczucia z cia�a) a poznawczymi (tj. wyliczenia kaloryczne, pora dnia, jako�� jedzenia i inne). Aby odchudzanie odnios�o skutek, cz�owiek zmuszony jest ignorowa� wewn�trzne sygna�y �wiadcz�ce o g�odzie. W miar� up�ywu czasu bod�ce poznawcze zyskuj� wi�ksze znaczenie ni� sygna�y fizjologiczne, a spos�b od�ywiania os�b na diecie staje si� szczeg�lnie podatny na wp�ywy zewn�trzne. Z tego te� powodu do z�amania diety dochodzi najcz�ciej w�wczas, gdy pojawiaj� si� bod�ce zwi�zane z jedzeniem (jego widok lub zapach). Wiele os�b ma problemy z regulowaniem przyjmowania pokarm�w, kiedy jedzenia jest du�o (np. st� szwedzki), gdy jedzenie jest otwarcie ofiarowane (na przyj�ciu), a szczeg�lnie w�wczas, gdy jest ono podawane w ma�ych porcjach (np. kanapki). Ryzyko objadania si� ro�nie, gdy bod�ce zewn�trzne s� szczeg�lnie poci�gaj�ce.

To te� z powodzeniem wykorzystuje przemys� spo�ywczy manipuluj�c naszym stanem g�odu. Miejscem, w kt�rym ewidentnie poddawani jeste�my owym praktykom s� oczywi�cie hipermarkety. Jeste�my w nich np. cz�stowani bezp�atnymi pr�bkami �ywno�ci. Ludzie cz�sto ustawiaj� si� w kolejce, by zje�� kawa�eczek sera, plasterek kie�basy czy te� wypi� naparstek zupy. Za�o�enie jest takie, �e po zjedzeniu pr�bki (dzia�aj�cej jak zach�caj�ca przek�ska) cz�owiek b�dzie chcia� kupi� wi�ksz� ilo�� pr�bowanego produktu. Zdecydowanie sprawdza si� to w przypadku os�b odchudzaj�cych si�, u kt�rych poczestunek ten uruchamia lawin� nieplanowanych zakup�w. Wi�kszo�� z nich stanowi� produkty �ywno�ciowe, kt�re w sklepie by�y u�o�one tu� przy wyj�ciu albo w miejscach przeznaczonych na promocje. To tym bardziej dowodzi, �e kupuj�cy dzia�ali pod wp�ywem nag�ych impuls�w wywo�anych bod�cami zewn�trznymi.

Klienci walcz�cy z nadwag� kupuj� mniej jedzenia, je�li przychodz� do sklepu g�odni, ni� w�wczas kiedy przychodz� najedzeni; osoby o prawid�owej wadze post�puj� odwrotnie. Dla odchudzaj�cych si� uczucie g�odu stanowi paradoksaln� pociech�, poniewa� jest dla nich sygna�em, �e udaje si� im skutecznie unika� kalorii. Je�li jednak hamulce dotycz�ce jedzenia zostan� poluzowane, ust�puj� te� zahamowania dotycz�ce zakup�w.

Trudno oprze� si� wra�eniu, �e interesy koncern�w spo�ywczych i przemys�u odchudzaj�cego nieprzypadkowo zbieg�y si� w jednym punkcie, kt�ry okaza� si� pi�t� achillesow� wielu ludzi - utrata kontroli nad jedzeniem. Jest to moment gwarantuj�cy prosperit� zar�wno przedstawicielom jednych, jak i drugich. Nale�y si� spodziewa�, �e zrobi� oni wszystko, �eby stan ten w cz�owieku podtrzyma�. St�d, by� mo�e, lansowanie szczup�ych, wr�cz wychudzonych sylwetek, maj�cych wyznacza� kryteria urody. Badania rzeczywi�cie dowodz�, �e osoby przewlekle odchudzaj�ce si� maj� najcz�ciej zupe�nie b��dne przekonania co do idealnego kszta�tu czy masy cia�a. O ile �atwo zrozumie�, dlaczego osoba z du�� nadwag� bardzo chce schudn��, o tyle trudno poj�� potrzeb� zrzucania wagi u os�b o prawid�owej masie cia�a lub takich, u kt�rych ju� wyst�puje niedob�r wagi. Wykazano, �e cztery kobiety na pi�� chcia�yby schudn�� co najmniej o 5 kilogram�w. Kobiety uwa�aj� za w�a�ciwe rozmiary cia�a znacznie mniejsze od swoich, a tak�e od tych, kt�re ich zdaniem s� preferowane przez przeci�tnego m�czyzn�. Istnieje wi�c konflikt pomi�dzy tym, jakie kszta�ty cia�a wi�kszo�� ludzi posiada od urodzenia, a tym jakie chcia�aby mie�.

Zajadanie emocji

Aby zdoby� motywacj� do rozpocz�cia diety, osoba odchudzaj�ca si� musi przekona� sam� siebie, �e jest nieatrakcyjna, niekompetentna lub mniej warta od innych. �ywi ona nadziej�, �e proces odchudzania si� sprawi, i� wszystkie te negatywy zmieni� si� w pozytywy - b�dzie atrakcyjna, kompetentna i warto�ciowa. Motywuje sam� siebie do zachowywania diety koncentruj�c si� na tych cechach, kt�rych w sobie nie akceptuje. Sta�e my�lenie o sobie jako o kim� brzydkim lub t�ustym mo�e zniszczy� nawet najlepsz� samoocen�, st�d te� trudno si� dziwi�, �e w�r�d os�b odchudzaj�cych si� poczucie w�asnej warto�ci jest z regu�y bardzo niskie. W tym momencie pojawia si� pu�apka: niska samoocena nie tylko motywuje do rozpocz�cia odchudzania - zachodzi te� wi�ksze prawdopodobie�stwo, �e z jej powodu dieta zostanie przerwana przez nag�y napad �ar�oczno�ci. Jedzenie, tak jak alkohol, jest dla wielu os�b �rodkiem reguluj�cym emocje. Nieumiej�tno�� radzenia sobie ze smutkiem, nud�, z�ym nastrojem, l�kiem i innymi tego typu stanami cz�sto bywa przyczyn� objadania si�.

- Brakuje mi mojego najlepszego towarzysza ostatnich kilku lat - zwierza si� Paulina. - Jedzenie by�o tym towarzyszem. By�o �rodkiem uspokajaj�cym. Pomaga�o ukoi� samotno��. Pozwala�o zanurzy� si� w zapomnienie snu. Sprawia�o, �e �ycie by�o wygodniejsze.

Badania pacjent�w z bulimi� pozwoli�y na stwierdzenie, �e wyst�powanie obni�onego nastroju wi��e si� ze zwi�kszon� ch�ci� jedzenia. Negatywne emocje stanowi� silny mechanizm spustowy nawrot�w u os�b, kt�re staraj� si� schudn��, a tak�e u tych, kt�re przewlekle staraj� si� ogranicza� lub kontrolowa� spo�ywanie pokarm�w. W warunkach napi�cia emocjonalnego prawdopodobie�stwo wyst�pienia za�amania samoregulacji narasta, co w konsekwencji mo�e doprowadzi� do napad�w �ar�oczno�ci.

Jem... bo jestem gruba

Osoba rozpoczynaj�ca cykl odchudzania si� i przejadania wchodzi na "dietetyczn� spiral�", na kt�rej ka�de nieudane odchudzanie zwi�ksza potrzeb� podj�cia nast�pnej diety, ale niestety obni�a prawdopodobie�stwo osi�gni�cia sukcesu. Oznacza to, �e negatywne emocje i niska samoocena sprawiaj�, �e zwi�ksza si� prawdopodobie�stwo niepowodzenia w odchudzaniu, co nasila negatywne emocje i pogarsza samoocen�. W miar� up�ywu czasu odchudzanie powoduje coraz g��bsze problemy psychopatologiczne. Wyrwanie si� z dietetycznej spirali jest bardzo trudne. Niska samoocena u niekt�rych ludzi mo�e cz�ciowo wynika� z braku zadowolenia dotycz�cego w�asnego wygl�du. Ich wysi�ki w kierunku poprawy samooceny (poprzez odchudzanie si�) niemal zawsze ko�cz� si� niepowodzeniem, co jeszcze bardziej mo�e zachwia� poczuciem w�asnej warto�ci.

Poskromi� w sobie �ar�oka

Niemal dwie trzecie os�b, kt�rym uda�o si� schudn�� wracaj� do poprzedniej wagi w ci�gu pierwszego roku. Po pi�ciu latach nie udaje si� w�a�ciwie znale�� nikogo, komu uda�oby si� utrzyma� efekt odchudzania. Dlaczego tak trudno jest zrzuci� wag� lub j� utrzyma� po schudni�ciu? Mo�liwo�ci zmiany masy cia�a s� ograniczone ze wzgl�d�w czysto biologicznych. Zar�wno w przypadku masy cia�a, jak i sposobu, w jaki ludzie przybieraj� na wadze, czynniki genetyczne odgrywaj� bardzo du�� rol�. Mechanizmy biologiczne ograniczaj� zakres kontroli, jak� mo�na nad tym sprawowa�. Mo�na przypuszcza�, �e u wi�kszo�ci os�b wyst�puje pewien sta�y punkt, wok� kt�rego mo�liwe s� tylko niewielkie wahania wagi.

Bardziej niepokoj�ce s� dowody �wiadcz�ce o tym, �e powtarzaj�ce si� niepowodzenia w odchudzaniu mog� w rezultacie doprowadzi� do zwi�kszenia masy cia�a. Po okresowym g�odzeniu przyrost masy nast�puje szybciej ni�by to wynika�o z samego tylko rachunku zjedzonych kalorii. Powtarzaj�ce si� przej�cia od g�odzenia do przekarmiania daj� efekt kumulacji (zwany te� efektem jo-jo) - za ka�dym nast�pnym razem chudni�cie nast�puje wolniej, a podczas kolejnego okresu przekarmiania szybciej przybiera na wadze .

Wi�kszo�ci os�b, kt�re podejmuj� diet� nie udaje si� wyra�nie schudn��, poniewa� od czasu do czasu zjadaj� wystarczaj�co du�o, aby przekre�li� skutki ogranicze� kalorycznych.

Skoro szanse na osi�gni�cie sukcesu w odchudzaniu si� s� niedu�e, jedynym wi�c dost�pnym rozwi�zaniem mo�e by� zaniechanie diety. Jest to spos�b na unikni�cie nast�pstw sta�ych niepowodze� w odchudzaniu, odzyskanie kontroli nad przyjmowaniem pokarm�w i popraw� samooceny. Gdyby uda�o si� cz�owiekowi zdoby� pe�n� kontrol� nad przyjmowaniem jedzenia - m�g�by chudn��. Zwracanie uwagi na jedzenie rzeczywi�cie zapobiega odhamowaniu zachowa� zwi�zanych z przyjmowaniem pokarm�w i pozwala na zneutralizowanie opisanego efektu "a co tam, u diab�a". Monitorowanie ilo�ci przyjmowanych pokarm�w jest prawdopodobnie najwa�niejszym czynnikiem decyduj�cym o skutecznym odchudzaniu si�. Osoby, kt�re regularnie kontroluj� ilo�� przyjmowanych pokarm�w trac� na wadze wi�cej ni� te, kt�re takich kontroli zaniedbuj�. Kluczem do monitorowania ilo�ci przyjmowanych pokarm�w jest przestrzeganie cho�by podstawowych zasad:

- Spo�ywa� wszystkie potrawy wy��cznie z talerza,

- Zostawia� troch� jedzenia na talerzu,

- Nie ogl�da� telewizji w trakcie posi�ku.

Samoregulacja procesu jedzenia wydaje si� by� zadaniem z�udnie prostym - jedz, kiedy jeste� g�odny, przesta� kiedy si� najesz. Jednak u wielu ludzi, kt�rzy odchudzaj� si� zaczynaj� wyst�powa� problemy z samoregulacj�. Dok�adaj� wszelkich stara�, aby zignorowa� fizjologiczne bod�ce sk�aniaj�ce do jedzenia, p�niej jednak, kiedy maj� wra�enie, �e dieta zosta�a z�amana lub czuj� si� przygn�bieni, rezygnuj� z tych stara�. Poprzez ignorowanie bod�c�w fizjologicznych, kt�re w innym wypadku wp�ywa�yby na regulacj� przyjmowania pokarm�w, osoby odchudzaj�ce si� pozwalaj�, by rz�dzi�y nimi bod�ce sytuacyjne i chwilowe impulsy. Trac� w�wczas kontrol� nad jedzeniem. Pojawiaj� si� u nich okresy �ar�ocznego objadania si�, kt�re s� gorsze ni� brak diety. W rzeczywisto�ci coraz wi�cej dowod�w wskazuje na to, �e niemal ka�da dieta jest z samej swej istoty skazana na niepowodzenie. Rozpocz�cie odchudzania si� jest objawem niew�a�ciwej regulacji opartej na fa�szywym przekonaniu - cz�owiek stara si� kontrolowa� zmienn� (mas� cia�a), kt�ra nie poddaje si� kontroli.

�r�d�o: www.psychotekst.pl

(publikacja: 2003-08-24)

<< powr�t

Wszystkie artyku�y...

Wolni od Przemocy

Ksi��ki

DogoterapiaDogoterapia

Kasper Sipowicz, Tadeusz Pietras, Edyta Najbert
Wydawnictwo Naukowe PWN

Zawód psycholog. Regulacje prawne i etyka zawodowaZaw�d psycholog. Regulacje prawne i etyka zawodowa

Dorota Bednarek
Wydawnictwo Naukowe PWN

Profilowanie kryminalneProfilowanie kryminalne

Scotia J. Hicks, Bruce D. Sales
Wydawnictwo Naukowe PWN

Przekleñstwo perfekcjonizmu. Dlaczego idealnie nie zawsze oznacza najlepiejPrzekle�stwo perfekcjonizmu. Dlaczego idealnie nie zawsze oznacza najlepiej

Malwina Hu�czak
Wydawnictwo Samo Sedno

Komunikacja niewerbalna. Autoprezentacja, relacje, mowa cia³aKomunikacja niewerbalna. Autoprezentacja, relacje, mowa cia�a

Monika Maj-Osytek
Wydawnictwo Samo Sedno

Najwybitniejsze kobiety w psychologii XX wiekuNajwybitniejsze kobiety w psychologii XX wieku

Sibylle Volkmann-Raue, Helmut E. L�ck
Gda�skie Wydawnictwo Psychologiczne

Zrozumieæ dziecko wykorzystywane seksualnieZrozumie� dziecko wykorzystywane seksualnie

Magdalena Czub
Gda�skie Wydawnictwo Psychologiczne

B¡D¬ NAJLEPSZ¡ WERSJ¡ SIEBIEB�D� NAJLEPSZ� WERSJ� SIEBIE

Adams Linda
Gda�skie Wydawnictwo Psychologiczne

I ¯YLI D£UGO I SZCZʦLIWIE. Jak zbudowaæ zwi±zek idealny?I �YLI D�UGO I SZCZʦLIWIE. Jak zbudowa� zwi�zek idealny?

Willard F. Harley jr
Gda�skie Wydawnictwo Psychologiczne

DIAGNOZA W SOCJOTERAPII. Ujêcie psychodynamiczneDIAGNOZA W SOCJOTERAPII. Uj�cie psychodynamiczne

Wilk Maciej
Gda�skie Wydawnictwo Psychologiczne

PEDOFILIA. 30 wywiadów z pedofilamiPEDOFILIA. 30 wywiad�w z pedofilami

Douglas W. Pryor
Gda�skie Wydawnictwo Psychologiczne

W PU£APCE MY¦LI Jak skutecznie poradziæ sobie z depresj±, stresem i lêkiemW PU�APCE MY�LI Jak skutecznie poradzi� sobie z depresj�, stresem i l�kiem

Steven C. Hayes, Spencer Smith
Gda�skie Wydawnictwo Psychologiczne

Nie¶mia³o¶æ. Zmieñ my¶lenie i odwa¿ siê byæ sob±Nie�mia�o��. Zmie� my�lenie i odwa� si� by� sob�

Magdalena Staniek
Wydawnictwo Samo Sedno

Zaburzenia psychosomatyczne w ujêciu terapeutycznymZaburzenia psychosomatyczne w uj�ciu terapeutycznym

Agata Orzechowska, Piotr Ga�ecki
Wydawnictwo Continuo

TEST DO BADANIA ROZUMIENIA MOWY U DZIECI I DOROS£YCHTEST DO BADANIA ROZUMIENIA MOWY U DZIECI I DOROS�YCH

El�bieta Szel�g, Aneta Szymaszek
Gda�skie Wydawnictwo Psychologiczne

Wszelkie prawa zastrze�one © Copyright 2001/2020 Psychotekst.pl - Psychotekst.com