IT-SELF Ma³gorzata Osipczuk, www.it-self.pl, www.terapia-par-wroclaw.com
Forum Reklama Kontakt

Portal Pomocy Psychologicznej

Niedziela 12 stycznia 2020

Szukaj w artyku�ach

Wszystkie artyku�y...

Artyku�y

Smutna ko�ysanka

Autor: Patrycja K�osowicz, Karolina Hajek

�r�d�o: www.psychotekst.pl

Erotomania jest uzale�nieniem od seksu i od mi�o�ci. Ma dwie postacie: z jednej strony przejawia si� w obsesyjnych zwi�zkach, kompulsywnej masturbacji i fantazjowaniu. Na jej przeciwleg�ym kra�cu znajduje si� anoreksja seksualna czyli unikanie jakiejkolwiek blisko�ci. Erotomania nierzadko wzrasta na podatnym gruncie seksualnego wykorzystania w dzieci�stwie. A niekt�re wzorce s� bezpo�rednim odzwierciedleniem doznanego nadu�ycia.

- Moja erotomania zacz�a si� stosunkowo wcze�nie - opowiada Wioletta. - Niepokoi�o mnie to. W czasie pracy na terapii pojawi�y si� odczucia l�ku i podniecenia, kt�re zapami�ta�o moje cia�o. Potem przypomnia�am sobie epizod z dziadkiem, kiedy w�o�y� mi r�k� do majtek. Wiem, �e by�am seksualizowana. Wspomnienia wracaj� do mnie bardzo powoli - nie mam jeszcze pe�nego obrazu wydarze�.

Jednym z najtrudniejszych moment�w w leczeniu erotomanii jest proces odstawienia. Wtedy d�ugo t�umione przez na��g emocje odzywaj� si� w ca�ej pe�ni. W pierwszej kolejno�ci pojawiaj� si� cz�sto l�k i t�umiona z�o��. Zdarza si�, �e zw�aszcza w tym okresie zaczynaj� wraca� wspomnienia z wykorzystania w dzieci�stwie. Cz�sto s� to skrawki informacji: wspomnienia l�ku i podniecenia, kt�re zapisa�o cia�o, czasem obrazy pozbawione towarzysz�cych im uczu�. Mog� wraca� tak�e same uczucia: wstydu, nieadekwatno�ci czy upokorzenia. Zdrowiej�cy erotomani stykaj� si� zar�wno z fizycznym b�lem odstawienia, jak i nat�okiem powracaj�cych wspomnie�.

W takim przypadku terapia Erotoman�w obejmuje r�wnocze�nie wsparcie w procesie odstawienia oraz leczenie ran z dzieci�stwa. Wyja�nienie tego, jak wykorzystanie wp�yn�o na rozw�j na�ogu, pomaga zrozumie� g��wne mechanizmy jego dzia�ania i przez to skuteczniej zapobiega� nawrotom.

Pomoc� w kojeniu ran z dzieci�stwa s� mityngi DDK (Doros�ych Dzieci Ofiar Kazirodztwa). Jest to anonimowa wsp�lnota, kt�ra opiera si� na Dwunastu Krokach i Dwunastu Tradycjach sformu�owanych pierwotnie przez ruch AA. Wszystkie mityngi DDK s� zamkni�te - jedynym wymogiem przynale�no�ci jest pragnienie wyzwolenia si� z seksualnej traumy doznanej w dzieci�stwie, niezale�nie od tego jakie ona przybiera�a formy. Na spotkania nie maj� wst�pu pedofile, gwa�ciciele, satani�ci i inni napastnicy oraz osoby pod wp�ywem jakichkolwiek �rodk�w zmieniaj�cych osobowo�� (alkoholu, narkotyk�w, lek�w). Mityngi DDK maj� by� bezpiecznym miejscem, w kt�rym mo�na odkry� d�ugo t�umion� tajemnic�. Opowiadaj�c o swoim wykorzystaniu ofiary s� szczeg�lnie podatne na zranienie. Ogromnie wa�ne jest wi�c, aby s�ucha�y to osoby, kt�re rozumiej� problem, nie wypowiedz� rani�cych s��w i udziel� szczeg�lnego wsparcia. Sam fakt, �e mo�na spotka� �yczliwego s�uchacza ma ogromne znaczenie terapeutyczne. Bezpiecze�stwo ofiar jest spraw� najwa�niejsz�. Na mityngach jest zachowana anonimowo��. Wst�pu na spotkania nie maj� specjali�ci, psycholodzy ani terapeuci.

We Wroc�awiu spotkania DDK odbywaj� si� raz w miesi�cu, w trzeci� sobot� miesi�ca o godzinie 18:30, w salce katechetycznej przy ulicy Glinianej, obok ko�cio�a �w. Henryka.

Nie bez znaczenia jest fakt, �e ogromna wi�kszo�� przychodz�cych na mityngi Doros�ych Dzieci Kazirodztwa to zdrowiej�cy Erotomani. Opowiadaj�c swoj� histori� i dziel�c si� ni� z innymi maj� mo�liwo�� koi� sw�j b�l. W ten spos�b wzmacniaj� zdrowiej�c� cz�stk� siebie - ucz� si� poszanowania dla samych siebie i g��bokiej prawdy, "�e to nie by�a Twoja wina".

Nadu�ycia seksualne w dzieci�stwie zawsze wywieraj� ogromne spustoszenie w sferze emocjonalnej ofiary. Rany zadane w ten spos�b s� bardzo bolesne i odbijaj� si� na ca�ym �yciu. Godz� tym silniej, gdy towarzysz� im k�amstwa, �e dziecko samo tego chcia�o, �e by�o mu przyjemnie lub, �e nic z�ego mu si� nie sta�o. Za ka�dym razem, gdy wykorzystanie ma miejsce, dochodzi do przekroczenia granic dziecka co do jego nietykalno�ci, prawa do dorastania w czysto�ci i w poszanowaniu. W jego umy�le tworzy si� wzorzec, �e inni mog� si� z nim nie liczy� i traktowa� je jak przedmiot, i z takim prze�wiadczeniem dzieci dorastaj�. Ofiary seksualnych nadu�y� cz�sto czuj� si� bezwarto�ciowe, wybrakowane, gorsze, �yj� zakorzenione we wstydzie, a w doros�ym �yciu popadaj� w depresje i maj� sk�onno�ci samob�jcze. Charakterystyczna jest dla nich postawa "nic ju� nie ma znaczenia - mog� zeszmaci� si� do ko�ca".

Dodatkowo, je�eli dotyk seksualny by� g��wn� albo jedyn� form� kontaktu fizycznego zaznawan� w dzieci�stwie, ofiary rozwijaj� w sobie wzorzec szukania blisko�ci na drodze seksu. - U�wiadomi�am sobie, �e to, co dzia�o si� w domu mi�dzy mn�, a ojcem, przenios�am na relacje z m�czyznami - wspomina Jola. - M�j ojciec seksualizowa� mnie. Ja p�niej nieustannie wchodzi�am w zwi�zki z m�czyznami. Szuka�am mi�o�ci i blisko�ci, ale wszystko zamienia�am na seks.

Seksualne wykorzystanie w dzieci�stwie mo�e by� kluczowym czynnikiem inicjuj�cym erotomani�. Ofiary albo robi� wszystko aby unika� jakichkolwiek kontakt�w i zwi�zk�w seksualnych - popadaj�c w anoreksje seksualn�, albo przeciwnie - seks jest u�ywany w formie �rodka znieczulaj�cego - s�u��c jako ucieczka od nieprzyjemnych uczu�.

Patrick Carnes w ksi��ce "Od na�ogu do mi�o�ci" zaznacza, �e im bardziej by� kto� wykorzystywany w dzieci�stwie, tym wi�cej ma na�og�w w p�niejszym �yciu. Charakterystycznym uzale�nieniem jest erotomania. Jak podaje Carnes a� 81% erotoman�w by�o wykorzystywanych seksualnie.

Pocz�tki uzale�nienia.

Niekt�rzy erotomani odkrywaj� pocz�tki swojego na�ogu w uprawianiu masturbacji w okresie wczesnego dzieci�stwa. Uzale�nienie od seksu cz�sto ma sw�j pocz�tek wkr�tce po epizodzie z wykorzystaniem. U innych zaczyna si� troch� p�niej i jest bardziej zwi�zane z ucieczk� przed b�lem, kt�ry pojawi� si� w wyniku nadu�ycia. W ten spos�b ofiara chce zag�uszy� uczucia l�ku, wstydu, poczucia winy, samotno�ci i opuszczenia.

Oczywi�cie masturbacja dzieci�ca - jako spos�b poznawania swojego cia�a - pojawia si� epizodycznie u wi�kszo�ci dzieci i jest to naturalny etap ich rozwoju. Taka praktyka trwa jaki� czas, a potem wygasa. Natomiast u os�b wykorzystywanych onanizm nie zanika lecz staje si� siln� podstaw� dalszego uzale�nienia. Masturbacja staje si� jednym z najwcze�niejszych a zarazem fundamentalnych zachowa� na�ogowych erotomana.

"Zacz�am si� onanizowa� najprawdopodobniej w �smym roku �ycia. Gdy by�am m�odsza fantazjowa�am na bazie obraz�w z mojego wykorzystania i to one towarzyszy�y mi podczas masturbacji. Potem przesz�am do czytania erotycznych powie�ci, skupiaj�c si� na najbardziej podniecaj�cych scenach, opisuj�cych seks bez os�onek"

Zdarza si�, �e potrzeba mi�o�ci w dziecku jest tak silna, a zaufanie do rodzica na tyle du�e, �e dziecko neguje sw�j naturalny niepok�j i l�k, kt�ry si� pojawia w wyniku naruszenia jego granic. Seks staje si� narz�dziem okazywania mi�o�ci. - Gdzie� wewn�trz oczekiwa�am, �e z ka�dym, kto mnie cho� troch� lubi, powinnam tworzy� relacj� seksualn�, na dow�d tego, �e jeste�my przyjaci�mi - wspomina jedna z Erotomanek. Oto jak wykorzystanie wp�ywa na seksualizowanie uczucia blisko�ci, ciep�a oraz �yczliwo�ci.

Przymus powtarzania

Ofiary seksualnych nadu�y� cz�sto nie�wiadomie odtwarzaj� raz po raz wydarzenia z dzieci�stwa. S� na tyle emocjonalnie zwi�zanie ze swoj� traum� (traumatycznym wydarzeniem), �e powielaj� te same zachowania i uczucia jakich do�wiadcza�y podczas wykorzystania. Na przyk�ad, je�eli dziecko zosta�o zgwa�cone, a sam akt seksualny by� dla niego bolesny, w p�niejszym zwi�zkach ofiara mo�e domaga� si� od swojego partnera, aby zachowywa� si� wobec niej agresywnie lub by zadawa� jej b�l podczas stosunku. Potrzeba intensywnych prze�y� mo�e tak�e ujawni� si� podczas masochistycznych praktyk w masturbacji. Ofiara wywo�uje b�l by osi�gn�� podniecenie seksualne. Takie zachowanie przynosi jej du�o wstydu i wi��e j� silniej z traum�. Cz�stym skutkiem takich zachowa� s� powa�ne obra�enia fizyczne.

W ksi��ce "�cis�a tajemnica" jest opis przypadku Laurie, kt�ra od dwunastego roku �ycia by�a zmuszana przez starszych ch�opc�w do oralnego seksu. Gwa�tu tego zaznawa�a wiele razy. Jako doros�a kobieta, w swoim scenariuszu odtwarzania traumy, rozwin�a wzorzec niewybredno�ci seksualnej. Uruchamia�a si� najcz�ciej poprzez uprawianie oralnego seksu z nieznajomymi m�czyznami. Ten przyk�ad pokazuje, �e wykorzystanie mo�e mie� dramatyczny wp�yw na wchodzenie w okre�lone zachowania seksualne, jak i na okre�lony dob�r partner�w czy zwi�zk�w.

Przymus powtarzania traumatycznych prze�y� ma odzwierciedlenie tak�e podczas fantazji, w kt�rych nieustannie odtwarzane s� bolesne historie i scenariusze z przesz�o�ci. S�u�� one jako po�ywka do nap�dzania zachowa� na�ogowych.

Inn� form� odgrywania pierwotnych do�wiadcze� jest robienie innym tego, co jako ofiara zazna�a w dzieci�stwie.

W tej grupie pojawiaj� si� Erotomani, kt�rych wzorcem jest pedofilia i kazirodztwo. Niejednokrotnie powielaj� oni wykorzystanie, kt�rego sami doznali.

Ukryte kazirodztwo

Do wykorzystania dochodzi tak�e wtedy kiedy rodzice dopuszczaj� si� bezkontaktowych nadu�y� seksualnych. Polega to na tym, �e rodzic w jaki� spos�b seksualizuje sobie dziecko. Czasami przybiera to posta� uwag dotycz�cych dojrzewaj�cych piersi nastolatki, innym razem spro�nych �art�w. Pokazywanie dziecku pornografii, obna�anie si� przed nim lub uprawianie masturbacji w jego obecno�ci stanowi jawne pogwa�cenie jego granic. W ten spos�b z dzieckiem jest zawierana "transakcja" seksualna, kt�ra nie jest realizowana genitalnie (dziecko nie jest dotykane). Doros�y rozbudza seksualno�� dziecka, ale poniewa� nie dochodzi do aktu seksualnego, r�wnocze�nie zaprzecza fizycznej zdolno�� ofiary do stosunku.

- Nie dopuszcza�am do siebie my�li o kazirodztwie - opowiada Jola. - Po jakim� czasie przypomnia�am sobie wykorzystanie przez starsze kole�anki. Zda�am sobie spraw�, z tego, �e m�j ojciec wykorzystywa� mnie poprzez to, �e wszed� ze mn� w emocjonalny zwi�zek i odsun�� przez to moj� mam�.

Sprzeczne informacje wywo�uj� ogromny zam�t w g�owie dziecka. W wieku doros�ym ofiara ukrytego kazirodztwa jest skazana na nieustann� sk�onno�� do zakochiwania si� i inicjowania romans�w, lecz rzadko kiedy fizycznie je realizuje. Jest to typ erotomanii opartej na fantazjowaniu. Intensywna masturbacja podtrzymuje wzmo�one fantazjami �ycie erotomana umo�liwiaj�c uprawianie seksu bez wci�gania w niego innych. Cech� charakterystyczn� jest naprzemienne zatracanie si� w fantazjach po��czone z d�ugimi okresami seksualnej anoreksji, podczas kt�rych naturalna potrzeba seksu zostaje ca�kowicie st�umiona.

"Zakochiwa�am si� bardzo szybko. Nawet w paru osobach naraz. G��wnie to by�y platoniczne mi�o�ci, ale czasami wystarczy�o, by kto� okaza� mi odrobin� sympatii, a ju� w g�owie uk�ada�am sobie z nim ca�e �ycie, jak b�dzie wygl�da� nasz �lub, dom, seks. Po�ywk� dla moich fantazji stanowi�y te� filmy i ksi��ki. Wciela�am si� w rol� jednego z bohater�w. �y�am w wirtualnym �wiecie. Moje fantazje zawsze ko�czy�y si� kompulsywn� masturbacj�."

Ten typ erotomanii cz�sto ulega przeoczeniu i nie jest traktowany zbyt powa�nie przez terapeut�w (przynajmniej w Polsce), poniewa� nie poci�ga za sob� "powa�nych" konsekwencji. Niemniej, jak ka�dy na��g, przynosi wstyd, upokorzenie oraz zawiera fizyczne i emocjonalne ryzyko.

DLACZEGO TAK BOLI...

Wykorzystanie seksualne dziecka prowadzi do zaburze� w jego p�niejszym �yciu seksualnym. Jednak ostrze miecza owych nadu�y� si�ga o wiele g��biej. Upo�ledzaj� one rozw�j osobowo�ci w wielu jej aspektach.

Przede wszystkim nie bez znaczenia jest relacja podporz�dkowania w jakiej pozostaje dziecko wobec osoby dopuszczaj�cej si� na nim wykorzystania seksualnego. Jest to przecie� sytuacja pe�nego uzale�nienia od, nierzadko, cz�onka najbli�szej rodziny, starszego rodze�stwa, a nawet kt�rego� z rodzic�w. W efekcie tworzy si� bardzo wczesne zespolenie mi�o�ci z nienawi�ci�. Ze wzgl�du na gro�b� utraty ukochanego cz�owieka dziecko nie mo�e ani prze�y�, ani wyrazi� gniewu, kt�ry do niego czuje. Jedynym ratunkiem, koniecznym do poradzenia sobie z t� sytuacj�, jest wyparcie jej ze �wiadomo�ci, zaprzeczenie jakoby fakt ten kiedykolwiek mia� miejsce.

PU�APKA

Skutk�w urazu nie mo�na za pomoc� wyparcia usun��, przeciwnie - jeszcze si� w ten spos�b utrwalaj�. Ambiwalencja - zwi�zek mi�o�ci z nienawi�ci� - pozostaje wa�n� cech� p�niejszych stosunk�w mi�dzyludzkich. Wielu doros�ych, wykorzystywanych w dzieci�stwie, zupe�nie nie potrafi sobie wyobrazi�, �e mi�o�� jest mo�liwa bez cierpienia, ofiary, strachu, bez bycia wykorzystywanym, bez upokorze� i poni�e�.

Brak mo�liwo�ci powrotu pami�ci� do urazu, jego opowiedzenia, zwierzenia si� z dawnych uczu� osobie, kt�r� darzymy zaufaniem, stwarza konieczno�� wyra�enia go w przymusie powtarzania. Jest to tak, jakby zamro�one w nas traumatycznymi wydarzeniami, wewn�trzne dziecko, nie mog�c liczy� na uwolnienie go od obci��e�, samo szuka�o sposobu na opowiedzenie tego, co si� wtedy sta�o.

Prze�yta dawniej sytuacja uzale�nienia i bycia wykorzystywanym przez ukochan� osob� b�dzie powtarzana w pasywnej lub aktywnej roli. Rodzice, kt�rzy sami musieli wyprze� fakt bycia wykorzystywanym i nigdy tego nie odreagowali, b�d� czuli si� bardzo niepewnie w sytuacji okazywania blisko�ci w�asnym dzieciom. Albo b�d� t�umi� najszczersze odruchy mi�o�ci w obawie przed uwiedzeniem dziecka, albo - nie�wiadomie - wyrz�dz� mu krzywd�, tak� jak� i im wyrz�dzono. Nie b�d� mogli sobie przy tym wyobrazi�, jak je krzywdz�, poniewa� sami b�d� musieli stale odsuwa� od siebie te uczucia. Dla cz�owieka, kt�ry w dzieci�stwie by� w�asno�ci� swoich rodzic�w, nie jest rzecz� �atw� u�wiadomienie sobie, w kt�rym momencie traktuje swoje dziecko jak w�asno��.

OPOWIEM CI BAJK�

Jedynym ratunkiem w tej sytuacji jest przerwanie �a�cucha krzywd poprzez konfrontacj� z okrutn� przesz�o�ci�. Wi��e si� to przede wszystkim z daniem sobie zgody na przyj�cie tego, co nieznane, o czym wiadomo tyle tylko, �e przyniesie cierpienie. Jednak g��boki sens tkwi w podj�ciu wysi�ku powrotu do tamtych, niezmiernie trudnych, prze�y�. To potrzeba rozerwania zakl�tego kr�gu, podj�ta w imi� odpowiedzialno�ci za szcz�cie swoje, partnera, a przede wszystkim naszych dzieci.

Aby nie wybiera� si� na t� ziemi� nieznan� w samotno�ci, ofiary wykorzystania seksualnego w dzieci�stwie, wspieraj� si� w tej w�dr�wce we wsp�lnotach DDK:

- Mog�am us�ysze� histori� innych os�b i skontaktowa� si� z w�asnymi uczuciami - opowiada Wioletta, uczestniczka mityng�w DDK - mog�am wyp�aka� swoj� bezsilno��. Mam poczucie bezpiecze�stwa - �wiadomo��, ze znajduj� si� w�r�d swoich, �e nikt mi nie powie: "nie zajmuj si� tym, to by�o dawno temu i nie ma znaczenia" lub, �e powinnam o tym zapomnie�. Moje wykorzystanie mia�o wp�yw na rozw�j mojej erotomanii. Potrzebuj� posk�ada� przesz�o�� - tak jakby poskleja� zdj�cia zamierzch�ych wydarze�. Zobaczy� je, zobaczy� moje �ycie takie jakie by�o naprawd� - a potem chc� to od�o�y�.

Uwolni� mo�e tylko posk�adanie tej uk�adanki w jedn� ca�o�� i prze�ycie, po raz pierwszy, ca�ej emocjonalnej tre�ci tych wydarze�. Dopiero w�wczas mo�liwe stanie si� ich przewarto�ciowanie, nadanie im prawdziwego znaczenia i uporz�dkowanie r�l jakie w nich odegrali wszyscy uczestnicy dramatu.

Wykorzystanie seksualne zachodzi zawsze:

  1. Kiedy osoba doros�a (lub starsza) w jakikolwiek spos�b dotyka dziecko seksualnie
  2. Kiedy je namawia lub zmusza, by ono seksualnie dotyka�o j�.
  3. Kiedy fotografuje dziecko w celach seksualnych.
  4. Kiedy u�ywa - przy nim lub wobec niego - seksualizuj�cych lub wulgarnych sformu�owa�
  5. Kiedy pokazuje dziecku materia�y pornograficzne lub trzyma je tak, by dziecko mog�o je znale��.
  6. Kiedy seks jest w domu tematem tabu (zakazanym)
  7. Kiedy osoba doros�a lub starsza o�miesza lub �artuje z seksualnego rozwoju dziecka lub z intymnych cz�ci cia�a
  8. Kiedy osoba doros�a lub starsza ods�ania swoje genitalia czy piersi by uzyska� jak�� seksualn� gratyfikacj�
  9. Kiedy onanizuje si� przed dzieckiem lub w inny spos�b zachowuje si� seksualnie
  10. Kiedy nie szanuje jego potrzeby prywatno�ci (przy przebieraniu, k�pieli, itp.)
  11. Kiedy je podgl�da.
  12. Kiedy narzuca mu ubi�r pruderyjnie zakrywaj�cy seksualno�� lub j� nadmiernie ods�aniaj�cy - b�d� ubi�r w�a�ciwy p�ci przeciwnej
  13. Kiedy rozbiera dziecko, by da� mu klapsa czy sprawi� lanie, gdy przy biciu prze�ywa podniecenie seksualne
  14. Kiedy u�ywa dziecko do zaspokajania swoich potrzeb uczuciowych i emocjonalnych natury seksualnej
  15. Kiedy (w przypadku kazirodztwa) wchodzi w "partnerski" zwi�zek z dzieckiem i kiedy przez to odsuwa od niego drugiego rodzica
  16. Kiedy sk�ania je do zachowa� seksualnych ze zwierz�tami, innymi lud�mi czy do masturbacji
  17. Kiedy zmusza je do prostytucji
  18. Kiedy zmusza by patrzy�o jak s� wykorzystywane seksualnie inne dzieci

Ta lista nadu�y� seksualnych wobec dzieci jest oczywi�cie niepe�na; istnieje wiele innych sposob�w, w jakie doro�li mog� dokonywa� wykorzystania. Bardzo rzadkie s� przypadki nadu�ycia seksualnego wy��cznie jednego rodzaju; wi�kszo�� ofiar cierpi wskutek wielu jego form jednocze�nie.

�r�d�o: www.psychotekst.pl

(publikacja: 2003-08-24)

<< powr�t

Wszystkie artyku�y...

Wolni od Przemocy

Ksi��ki

DogoterapiaDogoterapia

Kasper Sipowicz, Tadeusz Pietras, Edyta Najbert
Wydawnictwo Naukowe PWN

Zawód psycholog. Regulacje prawne i etyka zawodowaZaw�d psycholog. Regulacje prawne i etyka zawodowa

Dorota Bednarek
Wydawnictwo Naukowe PWN

Profilowanie kryminalneProfilowanie kryminalne

Scotia J. Hicks, Bruce D. Sales
Wydawnictwo Naukowe PWN

Przekleñstwo perfekcjonizmu. Dlaczego idealnie nie zawsze oznacza najlepiejPrzekle�stwo perfekcjonizmu. Dlaczego idealnie nie zawsze oznacza najlepiej

Malwina Hu�czak
Wydawnictwo Samo Sedno

Komunikacja niewerbalna. Autoprezentacja, relacje, mowa cia³aKomunikacja niewerbalna. Autoprezentacja, relacje, mowa cia�a

Monika Maj-Osytek
Wydawnictwo Samo Sedno

Najwybitniejsze kobiety w psychologii XX wiekuNajwybitniejsze kobiety w psychologii XX wieku

Sibylle Volkmann-Raue, Helmut E. L�ck
Gda�skie Wydawnictwo Psychologiczne

Zrozumieæ dziecko wykorzystywane seksualnieZrozumie� dziecko wykorzystywane seksualnie

Magdalena Czub
Gda�skie Wydawnictwo Psychologiczne

B¡D¬ NAJLEPSZ¡ WERSJ¡ SIEBIEB�D� NAJLEPSZ� WERSJ� SIEBIE

Adams Linda
Gda�skie Wydawnictwo Psychologiczne

I ¯YLI D£UGO I SZCZʦLIWIE. Jak zbudowaæ zwi±zek idealny?I �YLI D�UGO I SZCZʦLIWIE. Jak zbudowa� zwi�zek idealny?

Willard F. Harley jr
Gda�skie Wydawnictwo Psychologiczne

DIAGNOZA W SOCJOTERAPII. Ujêcie psychodynamiczneDIAGNOZA W SOCJOTERAPII. Uj�cie psychodynamiczne

Wilk Maciej
Gda�skie Wydawnictwo Psychologiczne

PEDOFILIA. 30 wywiadów z pedofilamiPEDOFILIA. 30 wywiad�w z pedofilami

Douglas W. Pryor
Gda�skie Wydawnictwo Psychologiczne

W PU£APCE MY¦LI Jak skutecznie poradziæ sobie z depresj±, stresem i lêkiemW PU�APCE MY�LI Jak skutecznie poradzi� sobie z depresj�, stresem i l�kiem

Steven C. Hayes, Spencer Smith
Gda�skie Wydawnictwo Psychologiczne

Nie¶mia³o¶æ. Zmieñ my¶lenie i odwa¿ siê byæ sob±Nie�mia�o��. Zmie� my�lenie i odwa� si� by� sob�

Magdalena Staniek
Wydawnictwo Samo Sedno

Zaburzenia psychosomatyczne w ujêciu terapeutycznymZaburzenia psychosomatyczne w uj�ciu terapeutycznym

Agata Orzechowska, Piotr Ga�ecki
Wydawnictwo Continuo

TEST DO BADANIA ROZUMIENIA MOWY U DZIECI I DOROS£YCHTEST DO BADANIA ROZUMIENIA MOWY U DZIECI I DOROS�YCH

El�bieta Szel�g, Aneta Szymaszek
Gda�skie Wydawnictwo Psychologiczne

Wszelkie prawa zastrze�one © Copyright 2001/2020 Psychotekst.pl - Psychotekst.com