IT-SELF Małgorzata Osipczuk, www.it-self.pl, www.terapia-par-wroclaw.com

Portal Pomocy Psychologicznej

E-book
Psychoterapia po ludzku

Stowarzyszenie INTRO

E-book
E-pomoc
Psychologiczna pomoc w Internecie
teoria i praktyka

Stowarzyszenie INTRO

Programy pomocy

Artykuďż˝y

Niedziela 12 stycznia 2020

STRATA, OSIEROCENIE, ďż˝Aďż˝OBA. PORADNIK DLA POMAGAJďż˝CYCH I DLA OSďż˝B W ďż˝Aďż˝OBIE

Ks. dr Piotr Krakowiak SAC

www.hospicja.pl

Format: 16,5 x 23,8 cm, wydanie II, 232 strony, oprawa miďż˝kka, ISBN 978-83-7555-037-5

Ksiďż˝ďż˝ka omawia w nowy, systematyczny a jednoczeďż˝nie przystďż˝pny sposďż˝b zagadnienia straty, osierocenia i ďż˝aďż˝oby. Peďż˝ni funkcjďż˝ podrďż˝cznika dla wszystkich grup zawodowych majďż˝cych do czynienia ze ďż˝mierciďż˝ (sďż˝uďż˝ba zdrowia, policja, straďż˝, urzďż˝dnicy, psycholodzy). Jest takďż˝e doskonaďż˝ym przewodnikiem dla kaďż˝dego, kto chce pomďż˝c osobom w ďż˝aďż˝obie.

Poradnik szczegďż˝owo opisuje wszystkie etapy procesu przeďż˝ywania ďż˝aďż˝oby oraz okreďż˝la w nim zadania dla ďż˝aďż˝obnika oraz jego otoczenia. Przybliďż˝a metody niesienia pomocy w tym trudnym okresie oraz uczy sztuki komunikacji, m.in. przekazywania informacji o ďż˝mierci.

Szeďż˝ďż˝ rozdziaďż˝ďż˝w obejmuje nastďż˝pujďż˝ce zagadnienia: definicje i objaďż˝nienia, wskazďż˝wki dla pomagajďż˝cych, dla bliskich i przyjaciďż˝ osďż˝b w ďż˝aďż˝obie, pomoc dla osieroconych, III Ogďż˝lnopolska Kampania "Hospicjum to teďż˝ ďż˝ycie" oraz dodatek zawierajďż˝cy m.in. bibliografiďż˝ i adresy placďż˝wek, ktďż˝re oferujďż˝ pomoc.

Poniďż˝ej prezentujemy wybrane fragmenty ksiďż˝ďż˝ki.

Rozdziaďż˝ 2. Dla pomagajďż˝cych
Przekazywanie trudnych wiadomoďż˝ci o ďż˝mierci. Podsumowanie

1. Silne emocje i reakcje, takie jak: gwaďż˝towny pďż˝acz, krzyk, nieprzyjmowanie faktu ďż˝mierci do wiadomoďż˝ci, "wyďż˝ďż˝czenie siďż˝", ale takďż˝e utrata kontaktu werbalnego i wycofanie siďż˝ za mur milczenia bywajďż˝ naturalnďż˝ konsekwencjďż˝ odebrania wiadomoďż˝ci o ďż˝mierci - powinniďż˝my byďż˝ na to przygotowani, uznajďż˝c silny napďż˝r emocji na wieďż˝ďż˝ o stracie najbliďż˝szej osoby. Powinniďż˝my zrozumieďż˝ i uszanowaďż˝ pojawiajďż˝ce siďż˝ zachowania, nie starajďż˝c siďż˝ w nich znaleďż˝ďż˝ logicznego uzasadnienia. Poprzez cierpliwe wsparcie, empatycznďż˝ obecnoďż˝ďż˝ i poďż˝wiďż˝cony czas moďż˝emy pomďż˝c w tych dramatycznych chwilach.

2. W wypadku misji przekazywania wiadomoďż˝ci moďż˝emy staďż˝ siďż˝ obiektem nieracjonalnych atakďż˝w, spotkaďż˝ siďż˝ z zarzutami, obarczaniem winďż˝. Tďż˝ reakcjďż˝ powinniďż˝my rďż˝wnieďż˝ przyjďż˝ďż˝ za naturalnďż˝, pamiďż˝tajďż˝c, ďż˝e moďż˝e ona nie byďż˝ ďż˝atwa do przyjďż˝cia w przypadku irracjonalnoďż˝ci stawianych nam zarzutďż˝w. Cierpliwie i spokojne wyjaďż˝nianie realnych przyczyn ďż˝mierci i wskazanie na konkretne moďż˝liwoďż˝ci pomocy ze strony reprezentowanej przez nas instytucji powinny zastďż˝piďż˝ odpieranie zarzutďż˝w czy atak na osobďż˝ dziaďż˝ajďż˝cďż˝ pod wpďż˝ywem silnych emocji.

3. Bardzo waďż˝nym zadaniem jest znalezienie wďż˝aďż˝ciwego miejsca na poinformowanie o fakcie ďż˝mierci bliskiej osoby, starajďż˝c siďż˝ uniknďż˝ďż˝ komunikatu telefonicznego lub innej bezosobowej formy, w ktďż˝rej nie moďż˝na zatroszczyďż˝ siďż˝ o emocjonalne wsparcie informowanych. Jeďż˝eli jesteďż˝my zmuszeni do kontaktu telefonicznego, naleďż˝y przygotowaďż˝ rozmďż˝wcďż˝ do przekazania trudnej informacji, upewniajďż˝c siďż˝, czy moďż˝e rozmawiaďż˝, czy nie prowadzi samochodu lub nie jest zaabsorbowany w jakikolwiek inny sposďż˝b i nie moďż˝e przyjďż˝ďż˝ przekazywanej przez nas waďż˝nej i trudnej wiadomoďż˝ci.

4. Podczas spotkania lub rozmowy telefonicznej naleďż˝y odnosiďż˝ siďż˝ do osieroconych z szacunkiem i zrozumieniem wďż˝aďż˝ciwym najtrudniejszemu doďż˝wiadczeniu egzystencjalnemu w ludzkim ďż˝yciu. W wypadku kryzysu emocjonalnego lub fizycznego naszych rozmďż˝wcďż˝w niezbďż˝dna jest natychmiastowa interwencja, wezwanie pomocy lub zapewnienie dozoru sďż˝siadďż˝w lub rodziny.

5. Rozmowďż˝ zwiďż˝zanďż˝ z przekazywaniem informacji o ďż˝mierci bliskiej osoby powinny cechowaďż˝ cierpliwe i rzeczowe odpowiedzi na pytania, nawet te kilkakrotnie powtarzane. Naleďż˝y odpowiedzieďż˝ na kaďż˝de, nawet logicznie irracjonalne pytanie lub wďż˝tpliwoďż˝ďż˝ pojawiajďż˝ce siďż˝ w wypadku niedowierzania, wďż˝tpliwoďż˝ci co do prawdziwoďż˝ci informacji, uporczywego poszukiwania nadziei lub zaprzeczania, zwďż˝aszcza w konsekwencji niespodziewanego wypadku lub nagďż˝ej ďż˝mierci.

Rozdziaďż˝ 3. Dla bliskich i przyjaciďż˝ osďż˝b w ďż˝aďż˝obie, czyli dla tych, ktďż˝rzy ďż˝yjďż˝c obok osďż˝b po stracie, nie chcďż˝ pozostaďż˝ obojďż˝tni Sytuacja zetkniďż˝cia siďż˝ z osobďż˝, ktďż˝ra straciďż˝a kogoďż˝ bliskiego, zazwyczaj nas przerasta. Czujemy bezsilnoďż˝ďż˝ i zaczynamy unikaďż˝ kontaktu. Boimy siďż˝ trudnych emocji i tak naprawdďż˝ gubimy siďż˝ w domysďż˝ach: czego potrzebuje ďż˝aďż˝obnik, co bďż˝dzie dla niego najlepsze?

Jednďż˝ z pierwszych dostďż˝pnych form pomocy osobie osieroconej jest okazanie wspďż˝czucia. Najczďż˝ciej najpierw siďż˝gamy po telefon, poprzez ktďż˝ry po raz pierwszy kontaktujemy siďż˝ z osobami opďż˝akujďż˝cymi stratďż˝. Pierwsza rozmowa zwykle jest krďż˝tka i trudna dla obu stron, dlatego naleďż˝y jďż˝ podjďż˝ďż˝, ale wystarczy zatrzymaďż˝ siďż˝ na wyraďż˝eniu wspďż˝czucia i zapewnieniu o pamiďż˝ci poprzez modlitwďż˝ lub gotowoďż˝ďż˝ pomocy, jeďż˝li potrzeba. Nie musimy mďż˝wiďż˝ duďż˝o wiďż˝cej, gdyďż˝ bliscy osoby zmarďż˝ej w pierwszych godzinach i dniach po ďż˝mierci odbierajďż˝ wiele podobnych telefonďż˝w.

Sytuacja siďż˝ zmienia, gdy wiemy, ďż˝e jesteďż˝my jednymi z nielicznych telefonujďż˝cych, zwďż˝aszcza w wypadku osďż˝b samotnych i starszych. Wďż˝wczas telefon powinien byďż˝ jednoczeďż˝nie zapowiedziďż˝ osobistej wizyty.

Wiďż˝cej informacji moďż˝na wyraziďż˝ na piďż˝mie, wysyďż˝ajďż˝c list ďż˝aďż˝obny. Nadanie konkretnego ksztaďż˝tu wyrazom wspďż˝czucia pozwala na wyraďż˝enie gďż˝ďż˝bokiego zwiďż˝zku z osobďż˝ przeďż˝ywajďż˝cďż˝ dramat, pogďż˝ďż˝bienie z nim relacji. Staje siďż˝ to rďż˝wnieďż˝ szansďż˝ dla osoby osieroconej na dostrzeďż˝enie jakiejďż˝ innej perspektywy w tej trudnej sytuacji. Wyraďż˝ane uczucia, wspomnienie o zmarďż˝ym przekazane na piďż˝mie pozwolďż˝ wielokrotnie do nich powracaďż˝ najbliďż˝szym zmarďż˝ego, co moďż˝e staďż˝ siďż˝ pomocďż˝ w przeďż˝ywaniu przez nich ďż˝aďż˝oby. Ta forma wsparcia jest pomocna zwďż˝aszcza w sytuacji niemoďż˝noďż˝ci towarzyszenia. Wspďż˝czeďż˝nie elektroniczna forma listu moďż˝e byďż˝ rozwiďż˝zaniem poďż˝rednim pomiďż˝dzy rozmowďż˝ telefonicznďż˝ a napisanym odrďż˝cznie listem. Nawet jeďż˝li wiadomoďż˝ďż˝ elektroniczna dotrze do odbiorcy prawie natychmiast, dobrze jest wysďż˝anďż˝ treďż˝ďż˝ wydrukowaďż˝ i posďż˝aďż˝ tradycyjnďż˝ pocztďż˝ z wďż˝asnorďż˝cznym podpisem i choďż˝by kilkoma skreďż˝lonymi wďż˝asnorďż˝cznie sďż˝owami. Te uďż˝ywane coraz rzadziej tradycyjne formy komunikacji podkreďż˝lajďż˝ wyjďż˝tkowoďż˝ďż˝ przekazu i nasze osobiste zaangaďż˝owanie oraz szczegďż˝lnďż˝ pamiďż˝ďż˝.

List ďż˝aďż˝obny - co powinien zawieraďż˝
Do kogo pisaďż˝? Poprzez listowny kontakt moďż˝emy zwrďż˝ciďż˝ siďż˝ do ďż˝aďż˝obnika, z ktďż˝rym mamy najbliďż˝szy zwiďż˝zek, ale takďż˝e do wszystkich osďż˝b, ktďż˝re chcemy wesprzeďż˝ w trudnym czasie poprzez widoczny znak pamiďż˝ci, modlitwy i wsparcia.

Kiedy pisaďż˝? Warto zasiďż˝ďż˝ďż˝ do pisania zaraz po tym, jak dowiemy siďż˝ o fakcie ďż˝mierci. Nie czekaďż˝, aďż˝ opadnďż˝ z nas pierwsze emocje, bo wtedy trudniej znaleďż˝ďż˝ sďż˝owa. Najlepiej napisaďż˝ list kondolencyjny nie pďż˝niej niďż˝ w dwďż˝ch pierwszych tygodniach. Jeďż˝li dowiedzieliďż˝my siďż˝ o ďż˝mierci w pďż˝niejszym terminie, to nawet po miesiďż˝cu szczere wyrazy wspďż˝czucia nie przyniosďż˝ szkody.

Jak pisaďż˝? Listy kondolencyjnie naleďż˝y pisaďż˝ odrďż˝cznie. Tak pisane listy sďż˝ cieplejsze i osobiste. Listy pisane przez instytucje sďż˝ pisane na komputerze - moďż˝na wďż˝wczas umieďż˝ciďż˝ odrďż˝czny nagďż˝ďż˝wek i podpis. Papier, na ktďż˝rym piszemy, i koperta powinny byďż˝ standardowe, oszczďż˝dne w formie, nie ma potrzeby umieszczania elementďż˝w graficznych itp.

Ile pisaďż˝? Doradza siďż˝ raczej zwiďż˝zďż˝oďż˝ďż˝ wypowiedzi niďż˝ zbyt dďż˝ugie formy. Dďż˝uďż˝szy list moďż˝na wystosowaďż˝ w pďż˝niejszym terminie - bďż˝dzie to pomoc w przeďż˝ywaniu ďż˝aďż˝oby.

Jak wysďż˝aďż˝ list? Przy coraz powszechniejszej komunikacji pocztďż˝ elektronicznďż˝ moďż˝emy wystosowaďż˝ list tďż˝ drogďż˝, o ile jest to gďż˝ďż˝wna forma komunikacji z osobďż˝ w ďż˝aďż˝obie. Zawsze jednak sugerowane jest takďż˝e wystosowanie papierowej wersji tej informacji.

Co zawrzeďż˝ w liďż˝cie? Podczas pisania listu powinno siďż˝ zwrďż˝ciďż˝ uwagďż˝ na siedem elementďż˝w:
- uznanie smutku,
- wyrazy wspďż˝czucia,
- wymienienie szczegďż˝lnych przymiotďż˝w zmarďż˝ego,
- przytoczenie wspomnieďż˝,
- zwrďż˝cenie uwagi na szczegďż˝lne zalety ďż˝aďż˝obnika,
- proponowanie pomocy,
- zakoďż˝czenie listu.

Jeďż˝li tak rozbudowana forma wypowiedzi i kontaktu z osobďż˝ osieroconďż˝ sprawia trudnoďż˝ďż˝, warto choďż˝by skreďż˝liďż˝ kilka zdaďż˝ bez patosu, zwyczajnych. Szczeroďż˝ďż˝ takich wypowiedzi moďż˝e zawieraďż˝ siďż˝ choďż˝by w stwierdzeniu "nie wiem, jak mam napisaďż˝...".

Trudnoďż˝ci z kontaktem bezpoďż˝rednim - "nie wiem, co powiedzieďż˝"

Najczďż˝stszďż˝ przyczynďż˝ braku kontaktďż˝w z osobami w ďż˝aďż˝obie jest brak wiedzy o tym, jak siďż˝ zachowaďż˝, co powiedzieďż˝, jak zareagowaďż˝. Paraliďż˝uje nas strach przed wďż˝asnďż˝ bezsilnoďż˝ciďż˝ wobec straty. ďż˝eby dobrze towarzyszyďż˝, naleďż˝y poznaďż˝ swoje wďż˝asne obawy.

To co najwaďż˝niejsze, zarďż˝wno w pierwszym, jak i kolejnych kontaktach, nie jest zawarte w sďż˝owach, ale w obecnoďż˝ci. Uwaďż˝na obecnoďż˝ďż˝, gotowoďż˝ďż˝ do sďż˝uchania to najwďż˝aďż˝ciwsza postawa wobec cierpiďż˝cej osoby. Cisza, milczenie, uwaďż˝ne sďż˝uchanie znaczďż˝ wiďż˝cej niďż˝ najlepsze sďż˝owa.
Czasem trudno jest wytrzymaďż˝ ciszďż˝, ktďż˝ra zapada po sďż˝owach powitania. Moďż˝e ona niepokoiďż˝, ale jest prawdopodobnie zaproszeniem do rozpoczďż˝cia rozmowy ze strony ďż˝aďż˝obnika. Nasze skrďż˝powanie ciszďż˝ wynika z tego, ďż˝e chcemy zagadaďż˝ bolesne emocje i nasz wďż˝asny strach.
Wyrzucamy z siebie sďż˝owa pocieszenia, ktďż˝rych osoba cierpiďż˝ca nie potrzebuje, a ktďż˝re sprawiajďż˝, ďż˝e czujemy siďż˝ lepiej.

Bycie do dyspozycji po spotkaniu to podanie najprostszego sposobu kontaktu z nami. Nie chodzi o ciďż˝gďż˝ďż˝ obecnoďż˝ďż˝, ale o ďż˝wiadomoďż˝ďż˝, ďż˝e w chwili dojmujďż˝cego smutku jest do kogo zadzwoniďż˝ albo o kim pomyďż˝leďż˝. Obecnoďż˝ďż˝ bowiem nie oznacza staďż˝ego towarzyszenia w dzieďż˝ i w nocy. Wystarczy, aby regularnie dawaďż˝ o sobie znaďż˝ - zadzwoniďż˝, napisaďż˝ kartkďż˝, odwiedziďż˝, zapytaďż˝, czy czegoďż˝ potrzeba. Albo zaniechaďż˝ kontaktďż˝w, gdy widzimy, ďż˝e osoba wďż˝aďż˝nie tego sobie ďż˝yczy.

Obecnoďż˝ďż˝, ktďż˝rďż˝ ofiarujemy osobie osieroconej, trzeba jeszcze wypeďż˝niďż˝ caďż˝kowitďż˝ akceptacjďż˝, okreďż˝lanďż˝ jako jeden z najwiďż˝kszych prezentďż˝w, jaki moďż˝emy podarowaďż˝ osobie w ďż˝aďż˝obie. Oznacza ona uznanie myďż˝li, uczuďż˝ i zachowaďż˝ osoby przeďż˝ywajďż˝cej stratďż˝, nawet jeďż˝li sami ich nie rozumiemy, czy nie akceptujemy.