

KONCEPCJA BADANIE I DIAGNOZA SYMPTOMY RADZENIE SOBIE - PRAKTYKA
Roztargnienie i nieuwa�no�� ujmowano na pocz�tku XX wieku jako przeciwie�stwo uwa�nego post�powania. Pod koniec lat 20 XX w. uwaga i wola sta�y si� peryferyjnym przedmiotem zainteresowania psycholog�w i pedagog�w. Termin roztargnienie coraz rzadziej pojawia� si� w publikacjach naukowych i s�ownikach psychologicznych, natomiast coraz cz�ciej by� stosowany w wyja�nianiu przyczyn wypadk�w i katastrof.
Obecnie obserwuje si� ponowne zainteresowanie psycholog�w problematyk� uwa�nego post�powania.
W ksi��ce przyj�to, �e roztargnienie jest syndromem sp�jnego zbioru objaw�w, kt�rych obecno�� stwarza poczucie dyskomfortu, zak��ca relacje spo�eczne i obni�a poziom osi�gni��. Nieuwa�no�� jest cen� jak� niekt�rzy p�ac� za nadmierne skupianie uwagi na w�asnych my�lach i prze�yciach, a inni za nadmiern� podatno�� na dzia�anie bod�c�w zak��caj�cych.
G��wnym celem ksi��ki by� zamiar pokazania problematyki roztargnienia, sposob�w jej diagnozowania oraz ilo�ciowego ujmowania jej wielko�ci, prezentacja wynik�w bada� oraz mo�liwych do zastosowania procedur terapeutycznych. Za istot� podj�tego problemu przyj�to nie tylko nast�pstwa b��d�w pope�nionych wskutek roztargnienia, ale bezradno�� wobec ich przyczyn.
Ksi��ka sk�ada si� z dziesi�ciu rozdzia��w. W pierwszym przedstawiono poj�cie roztargnienia, jego symptomy oraz przyczyny. W drugim skoncentrowano si� na procedurach diagnostycznych. W rozdziale trzecim zawarto dokumentacj� z opracowania narz�dzia do pomiaru wielko�ci roztargnienia. W nast�pnych pi�ciu rozdzia�ach pokazano wyniki bada� z zastosowaniem tego narz�dzia. Przedstawiono mi�dzy innymi powi�zanie roztargnienia z p�ci�, wiekiem, cechami osobowo�ci i temperamentu, a tak�e z uwag�, pami�ci� i cechami inteligencji i kreatywno�ci oraz wypadkowymi skutkami pope�nianych b��d�w. W przedostatnim, dziewi�tym, rozdziale zawarto praktyczne procedury redukuj�ce negatywne skutki roztargnienia. Ostatni rozdzia� jest podsumowaniem ca�o�ci i przedstawieniem najwa�niejszych wniosk�w.
Nowe zwi�zki mi�dzy roztargnieniem a cechami osobowo�ci, inteligencj�, i wieloma innymi zmiennymi s� wynikiem bada�, w kt�rych wykorzystano autorski Kwestionariusz. Wszystkie przedstawiane zale�no�ci mi�dzy zmiennymi s� udokumentowane statystycznie, natomiast sposobom dokumentowania nadano form� dyskretn�, nie zniech�caj�c� czytelnika do lektury danych liczbowych. W zrealizowanych badaniach stwierdzono, �e roztargnienie jest zaburzeniem zachowania utrudniaj�cym wykorzystanie posiadanego potencja�u uzdolnie�. Wi�kszo�� cech dodatnio skorelowanych z roztargnieniem pozostaje w ujemnej zale�no�ci z transgresj�, kreatywno�ci� i przedsi�biorczo�ci�. Nie stwierdzono sygnalizowanej w literaturze dodatniej istotnej korelacji inteligencji z roztargnieniem. Zaobserwowano, �e roztargnienie wsp�lnie z l�kiem hamuj� motywacj� do dzia�a� autokreacyjnych. Dla potrzeb terapeutycznych opracowano program redukcji skutk�w roztargnienia. Zak�ada on usprawnienie kondycji psychicznej, wzrost umiej�tno�ci organizacyjnych i wykonawczych oraz stosowanie specjalnych procedur realizacji i autoraportowania przebiegu czynno�ci zar�wno rutynowych jak i podejmowanych po raz pierwszy.
Termin "roztargnienie", cho� tak cz�sto stosowany w wyja�nianiu gaf towarzyskich, opisach absurdalnych zachowa� oraz przyczyn wypadk�w i katastrof, jest rzadko obecny w publikacjach psychologicznych. Nie ma wzmianki o roztargnieniu w�r�d 17 tysi�cy hase� umieszczonych w S�owniku psychologii A.S. Rebera ani w encyklopediach: Blackwella, psychologicznej i pedagogicznej. [...]
Ksi��ka dostarcza informacji o w�a�ciwo�ciach roztargnienia, pokazuje, jak je bada� i diagnozowa� oraz jak praktycznie radzi� sobie z do�wiadczanymi symptomami w�asnego roztargnienia.
[...] zosta�a zredagowana na podstawie bada� wykonanych z zastosowaniem wysokich standard�w metodologicznych, ale weryfikacj� prawdziwo�ci formu�owanych hipotez i stwierdze� przedstawiono w spos�b jasny i zrozumia�y, jak zreszt� i ca�o�� zawartych w rozprawie wywod�w. [...]
Uwa�am, �e [...] ksi��ka mo�e si� okaza� przydatna nie tylko dla psycholog�w i pedagog�w zorientowanych empirycznie, lecz tak�e dla wychowawc�w, nauczycieli i pracownik�w zak�adowych s�u�b BHP, jak r�wnie� dla wszystkich tych, kt�rzy chc� pozna� siebie i swoj� psychik� w dzia�aniu oraz uzyskiwa� wysokie wyniki pomimo zak��ce� dezorganizuj�cych zachowanie.
Przedmowa
Roztargnienie�jest wieloczynnikowym zaburzeniem zachowania. Dotyczy wszystkich. Nawet bardzo sprawna pami�� i trze�wy umys� nie chroni� przed skutkami roztargnienia. Do poci�g�w jad�cych w niew�a�ciw� stron� wsiadaj� zar�wno roztargnieni, jak i uwa�ni podr�ni. Zdarza si�, �e nie pami�tamy o wa�nych rocznicach, chowamy w lod�wce klucze, dziecko wyprawiamy do szko�y bez tornistra, a na um�wion� wizyt� przychodzimy w innym terminie ni� ten, kt�ry zosta� uzgodniony. Wiele os�b s�dzi, �e licencj� na roztargnienie maj� nieliczni, kt�rych b��dy i gafy, ubarwiaj�c siermi�n� codzienno�� ludzkiej egzystencji, staj� si� tematem anegdot i trwa�ym elementem wizerunku spo�ecznego roztargnionej jednostki. Na przyk�ad o filozofie Immanuelu Kancie m�wi si�, �e wrzuci� do gotuj�cej si� wody zegarek i spogl�da� na trzymane w d�oni jajko, �ledz�c, czy gotowanie trwa dostatecznie d�ugo. O profesorze psychologii Williamie Jamesie opowiadano, �e wieczorem zdj�� codzienne ubranie, po czym w�o�y� pi�am� i po�o�y� si� w ��ku. Le��c, u�wiadomi� sobie, �e mia� zamiar zdj�� ubi�r, w kt�rym pracowa�, aby ubra� si� elegancko i p�j�� do znajomych na uroczyst� kolacj�. W wielu podobnych anegdotach przyjmuje si�, �e przyczyn� takich zabawnych b��d�w jest roztargnienie lub nieuwa�no��, kt�re s� stanami zarezerwowanymi dla profesor�w, artyst�w i zakochanych. A przecie� roztargnienie jest powszechn� w�a�ciwo�ci� zachowania, niezale�n� od wieku, p�ci, statusu spo�ecznego i materialnego oraz wykszta�cenia. Prawie ka�dy mo�e opisa� jaki� b��d pope�niony wskutek w�asnego roztargnienia. Zdarza si�, �e zaczynamy dzie�, czyszcz�c z�by kremem do golenia. Wychodz�c rano z domu, sprawdzamy czas, patrz�c na zaokienny termometr, a potem zabieramy telewizyjnego pilota zamiast telefonu. Na schodach lub po wyj�ciu z domu prze�ywamy chwile dr�cz�cej niepewno�ci, dotycz�cej obowi�zku wy��czenia medi�w i zamkni�cia drzwi. Prowadz�c samoch�d, przeje�d�amy czerwone �wiat�o, a jad�c prosto, mijamy miejsce, w kt�rym nale�a�o skr�ci�. Potem, ju� w biurze przy kawie, wk�adamy do ust zapa�k�, kt�r� zamierzamy zapali� papierosem, a robi�c porz�dki, wyrzucamy rzeczy potrzebne, natomiast niepotrzebne chowamy.
To nie s� wymy�lone przyk�ady. Ludzie pope�niaj� z powodu nieuwa�no�ci, zapominania i wy��czenia �wiadomo�ci r�wnie� wiele innych niebezpiecznych b��d�w, wskutek kt�rych trac� zdrowie, a zdarza si�, �e r�wnie� i �ycie. Szczeg�owe opisy tych ostatnich mo�na znale�� w protoko�ach wypadkowych. Niedostateczna koncentracja uwagi wymieniana jest w�r�d g��wnych przyczyn wypadk�w drogowych (Larson i in. 1961) i lotniczych (Reason 1979). W analizie przyczyn wypadk�w g�rniczych stwierdzono np., �e nieuwa�no�� by�a albo g��wn�, albo drugorz�dn� przyczyn� oko�o 60% obra�e� doznawanych w pracy. Podobne dane uzyskano w Centralnym Instytucie Ochrony Pracy, gdzie stwierdzono, �e w budownictwie, przemy�le przetw�rczym oraz w transporcie i ��czno�ci oko�o 87% analizowanych wypadk�w �miertelnych i ci�kich powstaje pod wp�ywem istotnych b��d�w pope�nionych przez operator�w, g��wnie wskutek pogwa�cenia przepis�w i zasad bezpiecze�stwa oraz niedostatecznego skoncentrowania uwagi na wykonywanej pracy (Paw�owska i in. 2010). Istot� problemu s� jednak nie tylko skutki b��d�w, ale tak�e bezradno�� wobec przyczyn ich pope�niania. Wiemy, jak powstaj� niekt�re symptomy roztargnienia i jak doprowadzaj� do niepo��danych skutk�w. Nie potrafimy jednak udzieli� wyczerpuj�cej odpowiedzi na pytania o przyczyny roztargnienia. Dlatego mo�na przyj��, �e roztargnienie i nieuwa�no�� s� stale nierozwi�zanymi problemami, kt�re komplikuj� i utrudniaj� nasze �ycie.
Zachowanie nieuwa�ne mo�e podj�� jednostka nadzwyczaj uwa�na, tak jak cz�owiek roztargniony mo�e si� zmobilizowa� i przez pewien czas funkcjonowa� uwa�nie. Potrafimy trafnie rozpoznawa� nieuwa�no�� w zbiorze r�nych przyczyn niebezpiecznego post�powania oraz uczymy si� identyfikowa� zagro�enia powodowane przez roztargnione osoby. Wydaje si�, �e obok bada� wyja�niaj�cych genez� roztargnienia niezb�dne jest tworzenie informacji o praktycznych procedurach usprawniania procesu kierowania uwag� i redukowania wp�ywu roztargnienia na powodowanie r�nego typu b��d�w.
G��wnym motywem podj�cia bada� przedstawionych w niniejszej ksi��ce by� zamiar pokazania problematyki roztargnienia oraz problem�w do�wiadczanych przez roztargnione jednostki, przedstawienie kierunk�w i wynik�w bada� oraz poszukiwa� skutecznych procedur terapeutycznych. Poszczeg�lne rozdzia�y ksi��ki pomy�lano tak, aby przedstawia�y genez� roztargnienia, spos�b diagnozowania, powi�zania ze zmiennymi psychologicznymi oraz proponowane procedury terapeutyczne. Mam nadziej�, �e niniejsza ksi��ka oka�e si� pomocna nie tylko w poznaniu przyczyn funkcjonowania z wy��czon� uwag� i �wiadomo�ci�, ale pomo�e tak�e oceni� rozmiary w�asnego roztargnienia i wybiera� zachowania zapewniaj�ce niezawodno��.
Ksi��ka Psychologa roztargnienia jest wynikiem zaanga�owanego wsp�dzia�ania wielu os�b spo�r�d rodziny, znajomych, student�w i wydawnictwa. Wszystkim, kt�rzy uczestniczyli w przygotowaniu tej publikacji, chcia�bym wyrazi� wdzi�czno�� i podzi�kowania. Mojej �onie za mo�liwo�� pracy w warunkach zapewniaj�cych optymalny dop�yw stymulacji i poczucie komfortu bez konieczno�ci uczestnictwa w ich tworzeniu. Studentom za udzia� w przygotowaniu narz�dzi do pomiaru roztargnienia, a zw�aszcza za staranne przeszukiwanie zasob�w w�asnej pami�ci i zbieranie dowod�w �wiadcz�cych, �e� gafy, b��dy i przypadki funkcjonowania z wy��czonym umys�em s� powszechne i ka�dy mo�e ich do�wiadczy�. Wyrazy szczeg�lnej wdzi�czno�ci kieruj� do Anny, mojej c�rki, kt�rej teoretyczne przygotowanie i naturalna sk�onno�� do wyja�niania i eliminowania utrudnie� sta�y si� bardzo przydatne w kolejnych etapach pracy nad ksi��k�. Specjalne podzi�kowania kieruj� do Pani Profesor Gra�yny Mendeckiej za spos�b pe�nienia roli recenzenta. Pani Profesor w ci�gu kilkunastu dni przeczyta�a ca�o��, oceni�a poszczeg�lne jej� cz�ci i zaproponowa�a wprowadzenie kilku uzasadnionych i korzystnych dla ksi��ki zmian w spos�b nieburz�cy relacji spo�ecznych mi�dzy autorem a recenzentem. Jako bardzo przydatn� oceniam pomoc Bogus�awa Lanca w realizacji prac technicznych. Ko�cz�c sekwencj� podzi�kowa�, chcia�bym wyrazi� uznanie kierownictwu i pracownikom Oficyny Wydawniczej "Impuls" za rzeczowe kontakty, profesjonalizm w planowaniu prac oraz kompetencje i dotrzymywanie termin�w.
Studenski Ryszard - jest profesorem Szko�y Wy�szej Psychologii Spo�ecznej, Wydzia�u Zamiejscowego w Katowicach. Studia uko�czy� na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim. W 1975 roku obroni� na Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza w Poznaniu prac� doktorsk� na temat stosowania pochwa� i nagan. Habilitowa� si� w 1988 roku na Uniwersytecie Warszawskim. Zajmuje si� psychologi� poznawcz�, zachowaniem si� w sytuacji ryzyka, teori� powstawania, powodowania wypadk�w i kultur� bezpiecze�stwa. Jest autorem pi�ciu ksi��ek i oko�o 150 artyku��w. W 1974 roku zdoby� nagrod� im. Stefana B�achowskiego (III stopnia), przyznawan� przez Polskie Towarzystwo Psychologiczne, oraz "Z�ote Szelki" -nagrod� miesi�cznika "Atest. Ochrona Pracy" - za publikacje z zakresu wykorzystania psychologii w stymulacji bezpiecznego post�powania.
SPIS TRE�CI:
Przedmowa ��� 9
Rozdzia� 1
Czym jest roztargnienie? ��� 13
1.1. Wprowadzenie ��� 13
1.2. Poj�cie roztargnienia ��� 15
1.3. Symptomy roztargnienia ��� 18
1.4. Pr�ba klasyfikacji symptom�w roztargnienia ��� 22
1.5. Przyczyny symptom�w roztargnienia ��� 23
1.6. Roztargnienie a pope�nianie b��d�w ��� 31
1.7. Hipoteza wieloczynnikowego zaburzenia zachowania ��� 37
Podsumowanie ��� 40
Rozdzia� 2
Pomiar i diagnoza roztargnienia ��� 43
2.1. Wprowadzenie ��� 43
2.2. Tre�� diagnozy ��� 44
2.3. Zastosowanie test�w uwagi ��� 45
2.4. Zastosowanie kwestionariuszy ��� 48
2.5. Cz�sto�� w pomiarach roztargnienia ��� 49
Podsumowanie ��� 56
Rozdzia� 3
Konstrukcja narz�dzia do pomiaru roztargnienia ��� 59
3.1. Wprowadzenie ��� 59
3.2. Za�o�enia do konstrukcji narz�dzia ��� 59
3.3. Wersja wdro�eniowa narz�dzia ��� 61
3.4. Charakterystyka psychometryczna Skali Deficytu Samokontroli ��� 63
3.5. Ocena praktycznej przydatno�ci Skali Deficytu Samokontroli ��� 73
3.6. Normalizacja Skali Deficytu Samokontroli ��� 77
Podsumowanie ��� 81
Rozdzia� 4
Badanie roztargnienia ��� 83
4.1. Wprowadzenie ��� 83
4.2. Spos�b przeprowadzenia bada� ��� 85
4.3. P�e� i wiek a roztargnienie ��� 87
4.4. Temperament i osobowo�� a roztargnienie ��� 90
4.5. Czy roztargnienie jest produktem wychowania? ��� 93
4.6. Sezonowa fluktuacja poziomu roztargnienia ��� 98
Podsumowanie ��� 100
Rozdzia� 5
Roztargnienie a uwaga, pami�� i inteligencja ��� 103
5.1. Wprowadzenie ��� 103
5.2. Roztargnienie a zdolno�� do koncentracji uwagi ��� 105
5.3. Roztargnienie a sprawno�� pami�ci ��� 107
5.4. Roztargnienie a przetwarzanie informacji ��� 112
5.5. Roztargnienie a funkcjonowanie poznawcze ��� 114
Podsumowanie ��� 118
Rozdzia� 6
Roztargnienie a przedsi�biorczo��, transgresja i sk�onno�� do ryzyka ��� 119
6.1. Wprowadzenie ��� 119
6.2. W poszukiwaniu roztargnionych przedsi�biorc�w ��� 120
6.3. Roztargnienie a podejmowanie zachowa� transgresyjnych�
i ryzykownych ��� 125
6.4. Roztargnienie a motywy podejmowania ryzyka ��� 128
Podsumowanie ��� 133
Rozdzia� 7
Roztargnienie i l�k a rozw�j kompetencji ��� 135
7.1. Wprowadzenie ��� 135
7.2. Hipoteza l�kowej blokady aktywno�ci autokreacyjnej ��� 136
7.3. L�kowa redukcja eksploracji ��� 140
Podsumowanie ��� 141
Rozdzia� 8
Roztargnienie a wypadki ��� 143
8.1. Wprowadzenie ��� 143
8.2. Spos�b ujmowania wypadk�w ��� 144
8.3. P�e� i roztargnienie a powodowanie wypadk�w ��� 146
8.4. Niebezpieczna triada ��� 149
8.5. ��czne dzia�anie stymulator�w niebezpiecznych zachowa� ��� 153
Podsumowanie ��� 154
Rozdzia� 9
Jak radzi� sobie z roztargnieniem? ��� 157
9.1. Wprowadzenie ��� 157
9.2. Stwierdzenie potrzeby programowania terapii ��� 158
9.3. Program redukcji skutk�w roztargnienia ��� 162
9.4. Usprawnienie kondycji psychicznej ��� 163
9.5. Usprawnienie czynno�ci wykonawczych ��� 169
9.6. Szczeg�owe procedury terapeutyczne ��� 175
Podsumowanie ��� 180
Rozdzia� 10
Pr�ba syntezy ��� 183
Wnioski ��� 187
Literatura ��� 189
Indeks nazwisk ��� 195
Indeks rzeczowy ��� 199

Zaw�d psycholog. Regulacje prawne i etyka zawodowa
Przekle�stwo perfekcjonizmu. Dlaczego idealnie nie zawsze oznacza najlepiej
Komunikacja niewerbalna. Autoprezentacja, relacje, mowa cia�a
Najwybitniejsze kobiety w psychologii XX wieku
Zrozumie� dziecko wykorzystywane seksualnie
B�D� NAJLEPSZ� WERSJ� SIEBIE
I �YLI D�UGO I SZCZʦLIWIE. Jak zbudowa� zwi�zek idealny?
DIAGNOZA W SOCJOTERAPII. Uj�cie psychodynamiczne
PEDOFILIA. 30 wywiad�w z pedofilami
W PU�APCE MY�LI Jak skutecznie poradzi� sobie z depresj�, stresem i l�kiem
Nie�mia�o��. Zmie� my�lenie i odwa� si� by� sob�
Zaburzenia psychosomatyczne w uj�ciu terapeutycznym
TEST DO BADANIA ROZUMIENIA MOWY U DZIECI I DOROS�YCH
Wszelkie prawa zastrze�one © Copyright 2001/2020 Psychotekst.pl - Psychotekst.com