IT-SELF Małgorzata Osipczuk, www.it-self.pl, www.terapia-par-wroclaw.com

Portal Pomocy Psychologicznej

E-book
Psychoterapia po ludzku

Stowarzyszenie INTRO

E-book
E-pomoc
Psychologiczna pomoc w Internecie
teoria i praktyka

Stowarzyszenie INTRO

Programy pomocy

Artykuďż˝y

Niedziela 12 stycznia 2020

Wszystkie ksiďż˝ďż˝ki...

Ksiďż˝ďż˝ki

Rozdroďż˝a, czyli zwierzenia GNOSTYKA

Jerzy Prokopiuk

Wydawnictwo KOS
www.kos.com.pl

Prywatne zwierzenia gnostyka - o nowej ksiďż˝ďż˝ce Jerzego Prokopiuka

Kaďż˝de poznanie wynika na poczďż˝tku z ciekawoďż˝ci ďż˝wiata i jego tajemnic oraz jakiegoďż˝ rozczarowania - stanem wiedzy, nauki, hipokryzjďż˝, lďż˝kiem innych przed poznaniem prawdy. Poznanie przechodzi przez kilka etapďż˝w - najpierw uczenia siďż˝ (pobierania nauk), pďż˝niej juďż˝ samodzielnego poznania, odkrywania. Ale poznanie na kaďż˝dym etapie uczenia siďż˝ moďż˝e odbywaďż˝ siďż˝ samodzielnie. Wchodzďż˝c na ten wyďż˝szy szczebel poznania, poznajďż˝cy musi mierzyďż˝ siďż˝ z prawdami zastanymi - z bďż˝ďż˝dami lub mistyfikacjami prawdy, ktďż˝re za prawdďż˝ uchodzďż˝. Pojďż˝cie prawdy ma w sobie aspekt religijny dla przeciďż˝tnego czďż˝owieka, ktďż˝ry opiera siďż˝ na instytucjach, jakie majďż˝ staďż˝ na straďż˝y prawdy. Tymi instytucjami sďż˝ akademia i Koďż˝ciďż˝ ze wszystkimi ich niedostatkami. Tak ktoďż˝, dla ktďż˝rego najwaďż˝niejsze jest poznanie prďż˝dzej czy pďż˝niej wchodzi na drogďż˝ gnozy, wkracza w rejony herezji, naraďż˝ajďż˝c siďż˝ na konflikty. Poznajďż˝cy musi zdobyďż˝ siďż˝ na odwagďż˝ poszukiwania i gďż˝oszenia prawdy, ktďż˝rďż˝ moďż˝na rozumieďż˝ dwojako. Raz, poznajďż˝cy musi mieďż˝ odwagďż˝ przeciwstawiďż˝ siďż˝ instytucjom i otoczeniu - tak zwanej opinii publicznej, szeroko rozumianej inkwizycji. Drugi raz, musi mieďż˝ odwagďż˝ wycofaďż˝ siďż˝ ze swoich bďż˝ďż˝dďż˝w - w imiďż˝ prawdy, ktďż˝rej poszukuje; a to oznacza wymďż˝g staďż˝ej retrospekcji, kontrolowanie siebie, by nie popaďż˝ďż˝ w prďż˝noďż˝ďż˝, nie ulegaďż˝ mitom i samemu nie mistyfikowaďż˝.

Powyďż˝sze uwagi nasunďż˝y mi siďż˝ przy okazji lektury nowej ksiďż˝ďż˝ki Jerzego Prokopiuka "Rozdroďż˝a, czyli zwierzenia gnostyka". Kim jest autor, tego chyba nikomu wyjaďż˝niaďż˝ nie trzeba. Warto jednak uzmysďż˝owiďż˝ sobie ogrom dorobku tďż˝umackiego i eseistycznego - to 117 pozycji przekďż˝adowych i ponad 400 prac eseistycznych. To on wprowadzaďż˝ Junga do Polski, tďż˝umaczyďż˝ Mistrza Eckharta, Anioďż˝a ďż˝lďż˝zaka, Freuda, Fromma, Maxa Webera, Hegla, Goethego, Schillera, Novalisa, Eliadego, czy Hermana Hesse. Jest laureatem nagrody Deutsches-Polen Instytut i Stowarzyszenia Tďż˝umaczy Polskich.

Jeďż˝li wziďż˝ďż˝ pod uwagďż˝ czasy, w jakich wiďż˝kszďż˝ czďż˝ďż˝ ďż˝ycia przyszďż˝o dziaďż˝aďż˝ Jerzemu Prokopiukowi - urodziďż˝ siďż˝ w roku 1931, pierwszych tďż˝umaczeďż˝ podjďż˝ďż˝ siďż˝ jeszcze w latach piďż˝ďż˝dziesiďż˝tych, w okresie stalinizmu, fakt ďż˝e wiďż˝kszďż˝ czďż˝ďż˝ ďż˝ycia spďż˝dziďż˝ w PRL-u, i jego zainteresowania, to tytuďż˝ ksiďż˝ďż˝ki wydaje siďż˝ nadzwyczaj trafny i przemyďż˝lany. Jeden z rozdziaďż˝ďż˝w nosi tytuďż˝ "Urodziďż˝em siďż˝ w wolnej Polsce". Ma to takie znaczenie, ďż˝e Prokopiuk siďż˝ga w swoich opowiadaniach i wspomnieniach aďż˝ do dzieciďż˝stwa, szukajďż˝c ďż˝rďż˝deďż˝ swoich zainteresowaďż˝ i pasji - a wiďż˝c jeszcze do okresu przedwojennego, czasďż˝w wojny, doby stalinizmu. Ku filozofii, psychoanalizie i ezoteryce skďż˝aniaďż˝y go - z jednej strony ciekawoďż˝ďż˝ i chďż˝ďż˝ poznania, zrozumienia, z drugiej liczne rozczarowania. Prokopiuk ma racjďż˝, kiedy wskazujďż˝c ďż˝rďż˝dďż˝a swojego rozczarowania i przyczyny zainteresowania antropozofiďż˝, wypomina Koďż˝cioďż˝owi nadmierny antyfeminizm i cezaryzacjďż˝. Rozwďż˝j kultu maryjnego niewiele tu zmieni, bo nie daje kobietom ďż˝adnej alternatywy, odciďż˝tym od gďż˝ďż˝wnego nurtu ďż˝ycia Koďż˝cioďż˝a. Katolicki antyfeminizm przejawia siďż˝ rďż˝wnieďż˝ w celibacie, ktďż˝ry skutkuje infantylizmem emocjonalnym i seksualnym, i rodzi liczne patologie. Prokopiuk powoďż˝uje siďż˝ w ksiďż˝ďż˝ce na wďż˝asne doďż˝wiadczenia w tym wzglďż˝dzie. Cezaryzacja oznacza tu spďż˝ycenie treďż˝ci mistycznych i funkcji profetycznych religii na rzecz nadmiernego rozwoju instytucji, inkwizycji i powszechnej choroby "martwych dusz". Rďż˝nie to wyglďż˝da, ale w podobnym stopniu dotyczy zarďż˝wno katolicyzmu, jak i prawosďż˝awia. Protestantyzm zaďż˝ przestaďż˝ byďż˝ religiďż˝ jako takďż˝, na skutek nadmiernej etycyzacji. Mimo bliďż˝szego, czďż˝stego kontaktu z Bibliďż˝ - traktowanďż˝ jedynie jako ďż˝rďż˝dďż˝o praw moralnych, ulegďż˝ daleko posuniďż˝tej laicyzacji i ogoďż˝oceniu mistycznemu.

Dla jeszcze ďż˝ywej i "gďż˝odnej duszy" autora, gďż˝odnej wiedzy i przeďż˝ycia, oficjalny marksizm w latach piďż˝ďż˝dziesiďż˝tych nie byďż˝ ďż˝adnďż˝ propozycjďż˝ intelektualnďż˝, ani duchowďż˝. Doktryna "walki klas" i idei "rewolucji" rujnowaďż˝y wszelkie autorytety, psychologia marksistowska byďż˝a pďż˝aska, nie dawaďż˝a ďż˝adnego oparcia. Poczďż˝tkujďż˝cy pisarz i myďż˝liciel w 1949 roku, poznaje - za poďż˝rednictwem kolegi ze studiďż˝w - Rudolfa Waltera, mistrza antropozofii. Przyjmuje antropozofiďż˝ jako wďż˝asny ďż˝wiatopoglďż˝d i akceptuje autorytet Waltera. Poznaje pierwsze pisma Rudolfa Steinera - urzeczony rozlegďż˝oďż˝ciďż˝ jego myďż˝li zaczyna uczyďż˝ siďż˝ niemieckiego. Warto przytoczyďż˝ krďż˝tkďż˝ opiniďż˝, jakďż˝ dzisiaj Prokopiuk wystawia Steinerowi: "Steiner wypowiadaďż˝ siďż˝ i dawaďż˝ nowe wzory w sferze religii, we wszystkich rodzajach sztuki, stworzyďż˝ nowďż˝ sztukďż˝, eurytmiďż˝, nowe wzory w pedagogice, w pedagogice specjalnej, w rolnictwie, w medycynie, w bankowoďż˝ci, w pewnych formach techniki. Krďż˝tko mďż˝wiďż˝c, to byďż˝ istny gejzer twďż˝rczoďż˝ci, tak ogromny, ďż˝e wielu ludziom - i to nie tylko tym, ktďż˝rzy siďż˝ nim zachwycali na mocy wiary w antropozofiďż˝ - wydawaďż˝ siďż˝ nie tylko nadczďż˝owiekiem, ale takďż˝e wrďż˝cz istotďż˝ anielskďż˝. Oczywiďż˝cie tu zdania byďż˝y podzielone. Niektďż˝rzy (na przykďż˝ad sam Walter) twierdzili, ďż˝e byďż˝ on istotďż˝ lucyferycznďż˝, ktďż˝ra przeszďż˝a do "obozu" Chrystusa. Inni sďż˝dzďż˝, ďż˝e byďż˝... kolejnym wcieleniem Arystotelesa, albo Tomasza z Akwinu". Tak zaczyna siďż˝ - od urzeczenia pismami i osobďż˝ Rudolfa Steinera - wielka, tďż˝umacka i antropozoficzna, przygoda Jerzego Prokopiuka. Zrazu byďż˝y to przekďż˝ady poezji - miďż˝dzy innymi Giuseppe Ungarettiego, Gottfieda Benna, Thomasa Eliota, Goethego, Edgara Lee Mastersa, Conrada Aikena oraz prozy - Franza Kafki, Hermana Hesse i wielu innych.

Antropozofia Steinera jako propozycja caďż˝oďż˝ciowego oglďż˝du ďż˝wiata byďż˝a - jak sam autor przyznaje - za trudna dla niego w tym wieku. Ponadto jako propozycja spoďż˝eczna byďż˝a konkurencyjna wobec narzuconego marksizmu-leninizmu i z tego powodu ďż˝le widziana i nie akceptowana przez instytucje i wydawnictwa paďż˝stwowe. Mogďż˝a rozwijaďż˝ siďż˝ tylko w podziemiu. Skala trudnoďż˝ci, przed jakďż˝ stanďż˝ďż˝ Prokopiuk, spowodowaďż˝a, ďż˝e zaczďż˝ďż˝ szukaďż˝ czegoďż˝ ďż˝atwiejszego dla siebie, czegoďż˝ "niejako po drodze", bliskiego. Tak odkryďż˝ dla siebie i polskich czytelnikďż˝w Junga, z jego psychologiďż˝ gďż˝ďż˝bi. Obie te przyczyny sprawiďż˝y, ďż˝e w latach szeďż˝ďż˝dziesiďż˝tych zajďż˝ďż˝ siďż˝ jako tďż˝umacz psychoanalizďż˝. Sprawa w tym czasie byďż˝a nieďż˝atwa, bo zdawaďż˝ sobie sprawďż˝, ďż˝e ksiďż˝ďż˝ki, ktďż˝re przekďż˝adaďż˝ wydawano, dlatego gďż˝ďż˝wnie, ďż˝e ujmowaďż˝y religiďż˝ w aspekcie psychologicznym i miaďż˝y sďż˝uďż˝yďż˝ spoďż˝ecznej laicyzacji, lub krytyce nie aprobowanych przez marksizm idei religijnych, religii jako takiej i kapitalizmu. Prokopiuk uczciwie przyznaje, ďż˝e sprawa byďż˝a dwuznaczna, ale miaďż˝ ďż˝wiadomoďż˝ďż˝, ďż˝e kaďż˝da przeďż˝oďż˝ona i wydana ksiďż˝ďż˝ka to "cios w miďż˝kkie podbrzusze komunizmu" i okazja do pokazania innych idei, niďż˝ marksistowskie. Tak doszďż˝o w 1967 roku do wydania "Szkicďż˝w z psychologii religii" Ericha Fromma, pism Freuda, a potem innych zachodnich myďż˝licieli.

Prokopiuk proponuje w miarďż˝ peďż˝nďż˝ retrospekcjďż˝, nie mistyfikuje przeszďż˝oďż˝ci i wďż˝asnej osoby. Po prostu przedstawia i pokazuje w ďż˝wietle, w jakim do tej pory nie mďż˝gďż˝. Stďż˝d tytuďż˝ "Rozdroďż˝a...". Antropozofia gďż˝osi zasadďż˝ rďż˝wnowagi ďż˝wiata materialnego i duchowego - ich komplementarnoďż˝ďż˝ i potrzebďż˝ wzajemnego istnienia we wzrastaniu ludzkoďż˝ci. Nie moďż˝na zrozumieďż˝ siebie negujďż˝c materialnoďż˝ďż˝ ďż˝wiata i odrzucajďż˝c wďż˝asnďż˝ cielesnoďż˝ďż˝. Na styku tych dwďż˝ch ďż˝wiatďż˝w pojawia siďż˝ sfera "czucia" i "uczucia". Retrospekcja nie moďż˝e ominďż˝ďż˝ ďż˝adnej sfery ďż˝ycia, jeďż˝li samopoznanie ma byďż˝ peďż˝ne. Jerzy Prokopiuk nader odwaďż˝nie pisze o zakrďż˝tach swojego ďż˝ycia - emocjonalnych i intymnych, starajďż˝c siďż˝ ogarnďż˝ďż˝ caďż˝oďż˝ďż˝ "u schyďż˝ku". Nie w tym jednak rzecz, by ujmowaďż˝ i przedstawiaďż˝ ďż˝ycie myďż˝liciela i pisarza w kategoriach obyczajowego skandalu.

Uzupeďż˝nieniem wspomnieďż˝ i rozwaďż˝aďż˝ Jerzego Prokopiuka jest wybďż˝r jego wczesnych wierszy - okazuje siďż˝, ďż˝e byďż˝ wcale interesujďż˝cym poetďż˝ oraz intrygujďż˝ce zapiski z rozmďż˝w z najwybitniejszym polskim antropozofem, Jerzym Walterem; prowadzone od 1976 r. do jego ďż˝mierci w 1981 roku.

Ksiďż˝ďż˝ka Jerzego Prokopiuka "Rozdroďż˝a, czyli zwierzenia gnostyka" ukazaďż˝a siďż˝ nakďż˝adem Wydawnictwa "KOS", Katowice, 2004.