IT-SELF Ma³gorzata Osipczuk, www.it-self.pl, www.terapia-par-wroclaw.com
Forum Reklama Kontakt

Portal Pomocy Psychologicznej

Niedziela 12 stycznia 2020

Szukaj w artyku�ach

Wszystkie artyku�y...

Artyku�y

Sztuka nierani�cej krytyki - przekaz werbalny i niewerbalny.

Autor: Paulina Chocholska

�r�d�o: www.psychotekst.pl

Istnieje mo�liwo��, aby zwr�ci� komu� uwag�, nie rani�c go jednocze�nie. Zapewne niekt�rzy w tym momencie pomy�l�:

"Tak, tak, znam t� form�. Mo�na �adnie poprosi�, aby kto� czego� nie robi�, a on i tak zrobi swoje, bo si� nie przejmie. Kto przej��by si� takim cichutkim i uprzejmym proszeniem?" Nie o tak� form� chodzi.

Drugim biegunem jest z kolei "ostre natarcie": sytuacja, gdy czyje� zachowanie mnie zez�o�ci i ja, w poczuciu �wi�to�ci swojej racji, naskakuj� na drug� osob�, mieszaj�c j� z b�otem do pi�tego pokolenia wstecz.

Tej formy te� nie polecam. Mo�na w ten spos�b zniszczy� znajomo�� lub zyska� opini� osoby, kt�rej lepiej unika�. Nawet je�li tak si� nie stanie, to i tak b�dziemy musieli za swoje przesadne reakcje przeprasza� nasze "ofiary".

Jak zatem dzia�a�? Jak dobitnie da� komu� do zrozumienia, �e jego zachowania tolerowa� w swojej obecno�ci nie zamierzamy, ale nie napada� go agresywnie? Jak zaznaczy� swoje granice, a jednocze�nie nie przekroczy� cudzych?

Na sformu�owanie "konstruktywna krytyka" wiele os�b reaguje zdziwieniem. Tak jakby�my od razu zak�adali, �e krytyka musi bole� i by� nieprzyjemna. Tymczasem mo�na zar�wno skrytykowa� i odebra� krytyk�, mo�e by� to do�wiadczenie tw�rcze, daj�ce do my�lenia. Nie musi budzi� przykrych emocji oraz ch�ci odwetu na krytykuj�cym.

Asertywna krytyka jest mo�liwa. To taki spos�b m�wienia o tym, co mi nie pasuje, w kt�rym m�wi� o sobie, swoich odczuciach w odniesieniu do zachowania drugiej osoby.

Najwa�niejsze s� dwie rzeczy:

M�wi� o swoich uczuciach: co czuj�, gdy druga osoba co� robi. ZAWSZE m�wi� o tym, co druga osoba ROBI, nie jaka jest.

Prosty schemat : moje uczucie + czasownik (opis zachowania drugiej osoby

Wersja asertywna:

"Bardzo si� rozgniewa�am, kiedy powiedzia�e�, �e nie masz dzi� czasu dla mnie. Wczoraj umawiali�my si�, �e wychodzimy razem. Co Ty na to?" (I tu milkniesz, czekasz na to, co ma do powiedzenia druga strona)

Poni�ej najcz�stsze b��dy, jakie pope�niamy, krytykuj�c:

Wersja "z obra�aniem":

"Jak zwykle to samo. Nigdy nie masz czasu! Sama sobie pojad�. Jak nie, to nie. A tyle razy Ci� prosi�am, �eby� czasem chwilk� dla mnie znalaz�. No, ale c�, najwyra�niej masz wa�niejsze sprawy na g�owie..."

Wersja agresywna:

"*.......!*, ja zwariuj� z Tob�, jeste� wredny! Wiedzia�am, �e tak si� to sko�czy, po co ja si� w og�le z Tob� umawia�am na to wyj�cie?"

Sami wiecie, jak si� ko�cz� powy�sze sytuacje. Dlatego warto spr�bowa� krytyki konstruktywnej.

W ka�dej z powy�szych sytuacji okazujemy du�o emocji. Jednak tylko w wersji asertywnej m�wimy wprost, co czujemy. W pozosta�ych przyk�adach nie. Niekt�rym wydaje si�, �e asertywno�� jest pozbawiona autentyczno�ci, okazywania prawdziwych uczu�. To nieprawda! Jest jednak r�nica mi�dzy wrzeszczeniem: "ale� ty mnie wkurzasz!!!" a powiedzeniem stanowczym g�osem: "naprawd� si� w�ciek�am, jak to zrobi�e�". Wi�cej osi�gniemy, stosuj�c druga opcj�.

W asertywnej krytyce zwracamy uwag� na to, co m�wimy oraz na to, jak to m�wimy (czyli co przekazujemy cia�em, mimik�, tonem g�osu).

Najpierw przyjrzyjmy si� temu, co powiedzie�.

  • Krytykuj nie osob� ("jeste� taki a taki" "jeste� leniwy"), a zachowanie ("zrobi�e�/nie zrobi�e�...", "nie posprz�ta�e� wczoraj pokoju").
  • Nie por�wnuj krytykowanego zachowania z innym: "myjesz te naczynia tak samo niechlujnie jak i odkurza�a� dywan". To poni�a!
  • Gdy rozm�wca us�ysza� krytyk�, nie powtarzaj jej. To upokarza!
  • Naraz wypowiadaj tylko 1 zarzut. Kumulowanie zarzut�w denerwuje, sprawia, �e rozm�wca przestanie ci� s�ucha� w og�le (zw�aszcza dzieci i m�odzie�).
  • Trzymaj si� jednego tematu, nie odwracaj uwagi, nie wypominaj przesz�o�ci!
  • Unikaj z�o�liwo�ci, cynizmu, sarkazmu.
  • Nie pytaj o motywy krytykowanego zachowania ("Dlaczego nie umy�a� naczy�?"). Czy naprawd� chcesz wiedzie�, dlaczego? Czy chcesz raczej powiedzie� "nie chc�, �eby� tak robi�"?
  • Nie pr�buj odgadywa� motyw�w krytykowanego zachowania ("pewnie ci si� nie chcia�o umy� naczy� i dosz�a� do wniosku, �e ja to zrobi�, co?").
  • Nie m�w NIGDY, ZAWSZE, JAK ZWYKLE, WSZYSTKO, NIC. Przesada nie sprzyja wiarygodno�ci i wzbudza op�r.
  • Je�li nie chwalisz du�o i cz�sto, nie spodziewaj si� zanadto, �e ta osoba przyjmie twoj� krytyk� do wiadomo�ci.
  • Obowi�zuje zasada r�wnowagi we wzmacnianiu negatywnym i pozytywnym,
  • Wyra�aj krytyk� w formie komunikat�w JA: "Nie podoba mi si�, gdy Ty...", Ja s�dz�..., "Mi przeszkadza...".
  • Nie m�w: DAJ SPOK�J, TRUDNO!, I CO Z TEGO!, TO MNIE NIE OBCHODZI!
  • B�d� gotowy wys�ucha� drugiej strony, nie skupiaj si� tylko na tym, co ty masz do powiedzenia!
  • S�uchaj. Gdy on/ona m�wi, nie szykuj w my�lach swojej odpowiedzi! Staraj si� zrozumie�, co ta osoba chce ci przekaza�.
  • B�d� otwarty na negocjacje!

W asertywnym komunikowaniu r�wnie wa�ne jest to, jak przemawia nasze cia�o. Jest kilka wskaz�wek, jak wzmocni� swoje s�owa tym, co przekazujemy pozawerbalnie. Teraz kilka wskaz�wek, jak to powiedzie�:

  • Patrz w oczy rozm�wcy. Je�li spuszczasz wzrok, b��dzisz nim doko�a, tw�j rozm�wca mo�e to odczyta� jako tw�j l�k, niepewno��, mimo najbardziej stanowczej tre�ci, kt�r� wyg�aszasz.
  • Przyjmij pewn� postaw� cia�a: unie� g�ow�, wyprostuj plecy, postaraj si� bardziej twardo stan�� nogami na ziemi, zamiast przesuwa� r�wnowag� raz na jedn�, a raz na drug� stron�. To mo�e by� odczytane jako wahanie. Nie garb si�, nie �ciskaj nerwowo r�k. To zdradza twoj� niepewno��. Warto �wiczy� to przed lustrem.
  • Wykorzystaj gesty i ruchy cia�a.
    Mo�na �wiadomie u�ywa� r�k by sobie pom�c, np. zakre�li� swoje granice gestem wyci�gni�tej stanowczo d�oni (tzw. "stop"), przytrzymuj�c j� odpowiednio d�ugo w powietrzu, je�li widzimy, �e druga osoba stara si� nadal forsowa� swoje racje, mimo naszego sprzeciwu. Nie uczono nas tego w szkole, ale ka�dy z nas zna i potrafi zinterpretowa� mn�stwo gest�w r�k i innych ruch�w cia�a. Wiemy co znaczy zaci�ni�ta pi��, potakiwanie g�ow� w okre�lony spos�b, "gest Kozakiewicza", podanie r�ki przy przywitaniu i wiele innych.
    Zr�b adekwatn� min�.
    Przyjemny u�miech, gdy m�wimy o swojej z�o�ci, nie przekona naszego rozm�wcy, �e naprawd� nie podoba nam si� to, co zrobi�. Najwa�niejsza jest sp�jno�� mimiki z komunikatem. Ka�dy wie, jaka mina odpowiada danemu uczuciu. To tak, jak z gestami - nikt nas nie uczy, a jednak to wiemy.
  • Dostosuj si�� i ton g�osu oraz akcentowanie do komunikatu.
    Ten sam tekst wypowiedziany szeptem lub wykrzyczany nabiera� mo�e zupe�nie innego znaczenia. Bardzo istotne jest, kt�re s�owa czy fragmenty wypowiedzi akcentujemy, kiedy zawieszamy g�os, robimy pauz�. Nasz g�os ma inny ton, gdy kogo� karcimy i inny, gdy chwalimy lub flirtujemy. G�os mo�e by� naszym ogromnym sprzymierze�cem w wyra�aniu sprzeciwu. Nie chodzi o to by krzycze�, bo krzyk cz�sto jest rozpoznawany jako wyraz bezsilno�ci lub strachu. Lekko g�o�niej ni� zazwyczaj, z zaakcentowaniem odpowiednich s��w, podpartych wyrazistym gestem d�oni ("stop"). Z takim sprzeciwem druga osoba musi si� liczy�.
  • M�w do�� powoli.
    Cz�sto sprawdzaj�ca si� regu�a: im wolniej wypowiadasz s�owa tym bardziej skupiasz na sobie uwag� i jeste� czytelny. Spr�buj przed lustrem po�wiczy� wypowiadanie kr�tkich zda� troch� wolniej ni� zazwyczaj to robisz, a potem dwa razy wolniej.

Naprawd� warto umie� krytykowa� konstruktywnie. To pomaga budowa� dobre relacje, oparte na poczuciu bezpiecze�stwa i zaufaniu. Zmniejsza ilo�� sytuacji, w kt�rych bezmy�lnie si� ranimy, cho� pocz�tkowo chcieli�my dobrze. Asertywno�� jest szczeg�lnie wa�na w kontakcie z dzie�mi lub m�odzie��. Oni dopiero tworz� "obraz" swojej osobowo�ci i �atwo mo�na go "pomaza� czarn� farb�".

Asertywno�� jest jak samoch�d dobrej marki. Mo�esz nim dojecha�, gdzie chcesz. Oczywi�cie mo�esz z niego wysi���, gdy droga jest zbyt w�ska i gdy masz ochot� sobie pobiega� :-). To tylko narz�dzie i zawsze mo�na odstawi� je na bok.

�r�d�o: www.psychotekst.pl

(publikacja: 2007-03-29)

<< powr�t

Wszystkie artyku�y...

Wolni od Przemocy

Ksi��ki

DogoterapiaDogoterapia

Kasper Sipowicz, Tadeusz Pietras, Edyta Najbert
Wydawnictwo Naukowe PWN

Zawód psycholog. Regulacje prawne i etyka zawodowaZaw�d psycholog. Regulacje prawne i etyka zawodowa

Dorota Bednarek
Wydawnictwo Naukowe PWN

Profilowanie kryminalneProfilowanie kryminalne

Scotia J. Hicks, Bruce D. Sales
Wydawnictwo Naukowe PWN

Przekleñstwo perfekcjonizmu. Dlaczego idealnie nie zawsze oznacza najlepiejPrzekle�stwo perfekcjonizmu. Dlaczego idealnie nie zawsze oznacza najlepiej

Malwina Hu�czak
Wydawnictwo Samo Sedno

Komunikacja niewerbalna. Autoprezentacja, relacje, mowa cia³aKomunikacja niewerbalna. Autoprezentacja, relacje, mowa cia�a

Monika Maj-Osytek
Wydawnictwo Samo Sedno

Najwybitniejsze kobiety w psychologii XX wiekuNajwybitniejsze kobiety w psychologii XX wieku

Sibylle Volkmann-Raue, Helmut E. L�ck
Gda�skie Wydawnictwo Psychologiczne

Zrozumieæ dziecko wykorzystywane seksualnieZrozumie� dziecko wykorzystywane seksualnie

Magdalena Czub
Gda�skie Wydawnictwo Psychologiczne

B¡D¬ NAJLEPSZ¡ WERSJ¡ SIEBIEB�D� NAJLEPSZ� WERSJ� SIEBIE

Adams Linda
Gda�skie Wydawnictwo Psychologiczne

I ¯YLI D£UGO I SZCZʦLIWIE. Jak zbudowaæ zwi±zek idealny?I �YLI D�UGO I SZCZʦLIWIE. Jak zbudowa� zwi�zek idealny?

Willard F. Harley jr
Gda�skie Wydawnictwo Psychologiczne

DIAGNOZA W SOCJOTERAPII. Ujêcie psychodynamiczneDIAGNOZA W SOCJOTERAPII. Uj�cie psychodynamiczne

Wilk Maciej
Gda�skie Wydawnictwo Psychologiczne

PEDOFILIA. 30 wywiadów z pedofilamiPEDOFILIA. 30 wywiad�w z pedofilami

Douglas W. Pryor
Gda�skie Wydawnictwo Psychologiczne

W PU£APCE MY¦LI Jak skutecznie poradziæ sobie z depresj±, stresem i lêkiemW PU�APCE MY�LI Jak skutecznie poradzi� sobie z depresj�, stresem i l�kiem

Steven C. Hayes, Spencer Smith
Gda�skie Wydawnictwo Psychologiczne

Nie¶mia³o¶æ. Zmieñ my¶lenie i odwa¿ siê byæ sob±Nie�mia�o��. Zmie� my�lenie i odwa� si� by� sob�

Magdalena Staniek
Wydawnictwo Samo Sedno

Zaburzenia psychosomatyczne w ujêciu terapeutycznymZaburzenia psychosomatyczne w uj�ciu terapeutycznym

Agata Orzechowska, Piotr Ga�ecki
Wydawnictwo Continuo

TEST DO BADANIA ROZUMIENIA MOWY U DZIECI I DOROS£YCHTEST DO BADANIA ROZUMIENIA MOWY U DZIECI I DOROS�YCH

El�bieta Szel�g, Aneta Szymaszek
Gda�skie Wydawnictwo Psychologiczne

Wszelkie prawa zastrze�one © Copyright 2001/2020 Psychotekst.pl - Psychotekst.com