IT-SELF Małgorzata Osipczuk, www.it-self.pl, www.terapia-par-wroclaw.com

Portal Pomocy Psychologicznej

E-book
Psychoterapia po ludzku

Stowarzyszenie INTRO

E-book
E-pomoc
Psychologiczna pomoc w Internecie
teoria i praktyka

Stowarzyszenie INTRO

Programy pomocy

Artykuďż˝y

Niedziela 12 stycznia 2020

Stojďż˝cy z boku - trudna rola ďż˝wiadka przemocy - czďż˝ďż˝ 1

ďż˝rďż˝dďż˝o: www.psychotekst.pl

Chyba kaďż˝dy z nas widziaďż˝ kiedyďż˝ takďż˝ sytuacjďż˝, ktďż˝rďż˝ moďż˝na byďż˝o nazwaďż˝ przemocďż˝ - czy to fizycznďż˝, czy psychicznďż˝. Prawie kaďż˝dy doďż˝wiadczyďż˝ teďż˝ na swojej skďż˝rze, jak to jest byďż˝ adresatem przemocy - choďż˝by w niewielkim stopniu. Z przemocďż˝ po prostu czasem stykamy siďż˝ w ďż˝yciu, czy tego chcemy, czy nie, jako obserwatorzy, jako sprawcy, jako ofiary. W tym artykule zostanie poruszona sytuacja osoby, ktďż˝ra bezpoďż˝rednio w przemocy nie uczestniczy - a jedynie jďż˝ obserwuje. Ale czy moďż˝na powiedzieďż˝ "jedynie"...?

Patrzďż˝. I...?

Przemoc wďż˝rďż˝d najbliďż˝szych zdarza siďż˝ czďż˝ciej, niďż˝ nam siďż˝ wydaje, czďż˝ciej niďż˝ stwierdzajďż˝ to statystyki, policja itp. O ponad poďż˝owie sytuacji przemocy nie dowiaduje siďż˝ nikt poza najbliďż˝szymi - sprawcďż˝, ofiarďż˝ i obserwatorami.

Patrzďż˝ i cierpiďż˝

Kiedy jedna osoba w rodzinie krzywdzi drugďż˝, czďż˝sto bywa tak, ďż˝e pozostali czďż˝onkowie rodziny widzďż˝ to. W zasadzie trudno jest nie zauwaďż˝yďż˝ drďż˝czenia psychicznego, bicia, wyzwisk, przemocy ekonomicznej. Czďż˝sto bywa jednak tak, ďż˝e ten, kogo omija rďż˝ka sprawcy, czuje krzywdďż˝ na rďż˝wni z ofiarďż˝, a nawet bardziej. Dlaczego tak jest?

Przemoc opiera siďż˝ miďż˝dzy innymi na tym, ďż˝e jest w jakimďż˝ stopniu "bezsensowna" - czyli nie ma konkretnej przyczyny. Ofiara nie jest nďż˝kana dlatego, ďż˝e zrobiďż˝a coďż˝ ďż˝le, tylko dlatego, ďż˝e takie jest "widzimisiďż˝" sprawcy. Ofierze odbiera to podstawowe poczucie bezpieczeďż˝stwa oraz sensownoďż˝ci dziaďż˝aďż˝ ludzkich - bo skoro ciďż˝gle dzieje siďż˝ coďż˝ sprzecznego ze zdrowďż˝ logikďż˝, to jak tu ďż˝yďż˝? Podobnie dzieje siďż˝ z obserwatorem - traci on poczucie rzeczywistoďż˝ci. Czasem stara siďż˝ uzasadniďż˝ jakoďż˝ dziaďż˝ania sprawcy, ale to daje niewiele.

"Lepiej byďż˝oby, gdyby biďż˝ mnie niďż˝ mamďż˝..."

Najbardziej wraďż˝liwe na obserwowanie przemocy sďż˝ dzieci - jeďż˝li mďż˝ďż˝ bije ďż˝onďż˝, a dzieci siďż˝ temu przyglďż˝dajďż˝, niejednokrotnie niszczy to ich psychikďż˝ silniej, niďż˝ gdyby same byďż˝y ofiarami bicia. Komunikat, jaki wtedy dostajďż˝ to: "ďż˝wiat jest nielogiczny, od mojego "widzimisiďż˝" zaleďż˝y, czy bďż˝dziesz katowany czy nie, a Ty nie masz na to ďż˝adnego wpďż˝ywu, cokolwiek byďż˝ zrobiďż˝/a. Zasady nie istniejďż˝, rzďż˝dzi ten, kto ma siďż˝ďż˝ i wďż˝adzďż˝ - a Ty jej nie masz."

Taki komunikat skutkuje potem trudnoďż˝ciami w normalnym funkcjonowaniu w ďż˝wiecie. Pozbawia pewnoďż˝ci co do swoich moďż˝liwoďż˝ci, powoduje uczucie bezradnoďż˝ci i niezrozumienia ďż˝wiata. Lďż˝k przed oprawcďż˝ powoduje, ďż˝e obserwatorzy nie "postawiďż˝ siďż˝" mu. Bojďż˝ siďż˝, ďż˝e jego siďż˝a obrďż˝ci siďż˝ przeciw nim samym, a jednoczeďż˝nie duďż˝o by dali, by oberwaďż˝ samemu, w nadziei, ďż˝e wtedy sprawca "rozdzieli" przemoc na wszystkich i szybciej siďż˝ to skoďż˝czy.

Taka demonstracja sprawcy dziaďż˝a na zasadzie: "popatrz, co mogďż˝ Ci zrobiďż˝, jak bďż˝dďż˝ chciaďż˝". Paraliďż˝uje obserwatorďż˝w i odbiera siďż˝y na pomoc prawdziwej ofierze. Taki zresztďż˝ jest zamysďż˝ sprawcy - zastraszenie wszystkich, ktďż˝rzy mogliby zareagowaďż˝ i przekonanie ich, ďż˝e spotka ich to samo, co ofiarďż˝, jeďż˝li tylko coďż˝ zrobiďż˝.

Patrzďż˝, widzďż˝, co mogďż˝ zrobiďż˝?

W przypadku dzieci obserwujďż˝cych przemoc pomiďż˝dzy dorosďż˝ymi trudno wymagaďż˝ reakcji, chociaďż˝ czasem dzieci zgďż˝aszajďż˝ takie sytuacje innym osobom, ktďż˝rym ufajďż˝. Trzeba wtedy duďż˝ej ostroďż˝noďż˝ci, by nie naraziďż˝ dziecka na atak sprawcy, ale naleďż˝y dziaďż˝aďż˝ - choďż˝by wspierajďż˝c dziecko i dajďż˝c mu schronienie, gdy tego potrzebuje. Rodzice sďż˝ dla nas wzorem postďż˝powania, ale wielu zachowaďż˝ uczymy siďż˝ od innych osďż˝b, z ktďż˝rymi spďż˝dzamy czas. Pomocďż˝ takiemu dziecku bďż˝dzie przebywanie z nim i dawanie mu poczucia bezpieczeďż˝stwa, aby przekonaďż˝o siďż˝, ďż˝e sďż˝ na ďż˝wiecie ďż˝yczliwi ludzie i przyjemne miejsca. Takďż˝e nastolatkowi lub mďż˝odej osobie, wciďż˝ďż˝ zaleďż˝nej od rodzinnego domu, moďż˝na w ten sposďż˝b pomďż˝c.

Trochďż˝ inaczej wyglďż˝da sprawa, gdy obserwatorem przemocy wobec dzieci jest dorosďż˝y. Jeďż˝li jest to drugi rodzic, np. ojciec stosuje przemoc wobec dzieci a matka obserwuje sytuacjďż˝, to - pomimo lďż˝ku o siebie - obserwator powinien reagowaďż˝, poniewaďż˝ spoczywa na nim wspďż˝odpowiedzialnoďż˝ďż˝ za dobro dzieci.

Zaleďż˝noďż˝ďż˝

Przemoc dotyka takďż˝e osoby starsze, juďż˝ nie w peďż˝ni sprawne, nie mogďż˝ce siďż˝ obroniďż˝, uciec, wyprowadziďż˝. Sďż˝ one zaleďż˝ne od osďż˝b, z ktďż˝rymi mieszkajďż˝. Niejednokrotnie ta sytuacja jest wykorzystywana i takiej osobie odbierane sďż˝ wszystkie pieniďż˝dze, nie sďż˝ respektowane jej proďż˝by odnoďż˝nie codziennych spraw, jest zaniedbywana.

Warto pamiďż˝taďż˝, ďż˝e zaniedbanie teďż˝ jest formďż˝ przemocy. Osoba od nas zaleďż˝na - czy to dziecko, czy staruszek, czy ktoďż˝ na naszym "garnuszku", jeďż˝li podjďż˝liďż˝my siďż˝ opieki nad niďż˝, zasďż˝uguje na traktowanie z szacunkiem.

Czy to moja sprawa?

Rzadko kiedy przemoc jest caďż˝kiem niewidoczna. Zwykle rodzina czy bliscy znajomi lub sďż˝siedzi orientujďż˝ siďż˝ w sytuacji. Zasada "nie wtrďż˝cania siďż˝ w cudze sprawy" w przypadku przemocy traci swojďż˝ waďż˝noďż˝ďż˝. Ofierze jest bardzo ciďż˝ko zareagowaďż˝, iďż˝ďż˝ po pomoc. Jeďż˝li sytuacja tego wymaga, osoby obserwujďż˝ce przemoc powinny dzwoniďż˝ po policjďż˝. Pomďż˝c moďż˝e teďż˝ ďż˝yczliwa rozmowa z ofiarďż˝ przy okazji spotkania, zwrďż˝cenie uwagi, ďż˝e to, co siďż˝ dzieje w danej rodzinie nie jest dobre dla nikogo i ďż˝e moďż˝na to zmieniďż˝, choďż˝ nie jest to ďż˝atwe. Wiele osďż˝b doďż˝wiadczajďż˝cych przemocy cierpi z powodu samotnoďż˝ci, izolacji. Jeďż˝li prďż˝bujemy przekroczyďż˝ ten mur choďż˝ troszkďż˝ - pomagamy.