IT-SELF Małgorzata Osipczuk, www.it-self.pl, www.terapia-par-wroclaw.com

Portal Pomocy Psychologicznej

E-book
Psychoterapia po ludzku

Stowarzyszenie INTRO

E-book
E-pomoc
Psychologiczna pomoc w Internecie
teoria i praktyka

Stowarzyszenie INTRO

Programy pomocy

Artykuďż˝y

Niedziela 12 stycznia 2020

ďż˝lady przemocy w umyďż˝le

ďż˝rďż˝dďż˝o: www.psychotekst.pl

Jak myďż˝li osoba doďż˝wiadczajďż˝ca przemocy o sobie, ludziach, ďż˝wiecie, przyszďż˝oďż˝ci?

Nie lubiďż˝ sformuďż˝owania "ofiara przemocy". Sďż˝owo "ofiara" kojarzy mi siďż˝ od razu na dwa sposoby.

Jeden to ofiara w znaczeniu "ktoďż˝, kto bezwolnie czeka, nie reaguje, daje siďż˝ krzywdziďż˝". Tzw. ofiara losu.

Drugi to ofiara skďż˝adana w hoďż˝dzie czemuďż˝, komuďż˝. Tak, jak w czasach starego testamentu: oddaj mi syna, siebie, swoje ďż˝ycie. Ofiara zaufania, uwielbienia, oddania siďż˝ w imiďż˝ miďż˝oďż˝ci. Miďż˝oďż˝ci i uwielbienia do bďż˝stwa, cesarza czy idei.

Obie te postawy majďż˝ sens, ale tylko w jednym jedynym wypadku: gdy czďż˝owiek ďż˝wiadomie siďż˝ na to decyduje. Sďż˝ w historii ludzie, ktďż˝rzy zdecydowali siďż˝ nie broniďż˝, gdy ktoďż˝ atakuje, nie oddawaďż˝ ciosďż˝w, przyjďż˝ďż˝ to, co wydaje siďż˝ niemoďż˝liwie do przyjďż˝cia - ďż˝mierďż˝, krzywdy. Zrobili to ďż˝wiadomie, mogli nie braďż˝ tego na swoje barki. Mogli walczyďż˝, oddawaďż˝ cios za cios, ale wybrali innďż˝ drogďż˝. Nie moďż˝na jednak proponowaďż˝ takiej drogi ďż˝yciowej kaďż˝demu, a na pewno trzeba daďż˝ moďż˝liwoďż˝ďż˝ wyboru.

Cierpienie cierpliwe, z wyboru, niesie dla cierpiďż˝cego jakďż˝ďż˝ waďż˝nďż˝ wartoďż˝ďż˝ - daje obraz wytrzymaďż˝oďż˝ci, poďż˝wiďż˝cenia. Podtrzymujďż˝ to komunikaty: "cierp w milczeniu", "taki jest twďż˝j los", "taki w ogďż˝le jest los", "poďż˝wiďż˝ďż˝ siďż˝", "ďż˝ycie jest ciďż˝kie i nie uciekniesz od tego, co niesie, wiďż˝c nie broďż˝ siďż˝, tylko podporzďż˝dkuj swoje marzenia, cele i plany innym".

Jest to pewna filozofia ďż˝yciowa, ale przed wejďż˝ciem na takďż˝ ďż˝cieďż˝kďż˝ warto dokonaďż˝ ďż˝wiadomego wyboru.

Problem w tym, ďż˝e to jest najgorszy fragment tej historii. Wyrwany z kontekstu - sďż˝uďż˝y podkreďż˝laniu bezwolnoďż˝ci, niemocy, sďż˝aboďż˝ci i koniecznoďż˝ci zniesienia tego, co przychodzi. Wycinany jest moment wyboru.

Sytuacja przemocy jest straszliwďż˝ karykaturďż˝ tych postaw. Sprawca lďż˝duje na piedestale wszechmocnego pana, osoba doďż˝wiadczajďż˝ca przemocy - na poziomie bezwolnego sďż˝ugi. Ta przepaďż˝ďż˝ pogďż˝ďż˝bia siďż˝ kaďż˝dego dnia z powodu dziaďż˝aďż˝ sprawcy.

Osoby doďż˝wiadczajďż˝ce przemocy w pewnym sensie znalazďż˝y siďż˝ w swojej sytuacji bez wďż˝asnej decyzji. Nie tak wyobraďż˝aďż˝y sobie swoje ďż˝ycie, nie tak miaďż˝o ono wyglďż˝daďż˝. Nie ma w nich zgody na taki los, jaki je dotyka. Cierpiďż˝, choďż˝ tego nie chcďż˝. Ale jakďż˝e trudno jest im wydostaďż˝ siďż˝ z zaklďż˝tego krďż˝gu przemocy. Dlaczego? Co dzieje siďż˝ w gďż˝owie i sercu osoby, ktďż˝ra jest poniďż˝ana, bita, upokarzana?

Doďż˝wiadczajďż˝cy przemocy o sobie myďż˝li ďż˝le. Czasem nawet nie myďż˝li o tym za wiele, bo nie ma na to czasu, tak bardzo pochďż˝aniajďż˝ce jest kombinowanie, jak siďż˝ ochroniďż˝, jak nie rozdraďż˝niďż˝ sprawcy.

Niskie poczucie wďż˝asnej wartoďż˝ci to nieodďż˝ďż˝czny towarzysz. Wspierane przez komunikaty sprawcy: "jesteďż˝ beznadziejna/y", "nic nie umiesz", "ty szmato!", itp.

Poczucie braku skutecznoďż˝ci jest zwiďż˝zane z wieloma nieudanymi prďż˝bami powstrzymania przemocy, ochronienia siebie. Im wiďż˝cej tych prďż˝b, tym silniejsze przekonanie, ďż˝e nic siďż˝ nie da zrobiďż˝, ďż˝e nawet boska siďż˝a nie pomoďż˝e.

Bezsilnoďż˝ďż˝ podkreďż˝lajďż˝ nieskuteczne interwencje policji, nieudane prďż˝by uzyskania pomocy, czďż˝sto sabotowane przez pokrzywdzonďż˝ osobďż˝. Roďż˝nie poczucie, ďż˝e sprawca jest absolutnie wszechmocny i nie ma moďż˝liwoďż˝ci powstrzymania go.

Osoba doďż˝wiadczajďż˝ca przemocy myďż˝li, ďż˝e:

Jest na to skazana, bo nie wie, co robiďż˝. Nikt jej nie pomďż˝gďż˝, a nie umie odejďż˝ďż˝ sama. Nie widzi wyjďż˝cia z sytuacji.

Zasďż˝uguje na takie traktowanie, bo jest gďż˝upia, zďż˝a, leniwa, puszczalska i wszystko to, co mďż˝wi o niej sprawca. Nie ma wďż˝asnego zdania na swďż˝j temat, caďż˝kowicie "kupiďż˝a" swďż˝j obraz siebie od sprawcy, nawet zaczyna zachowywaďż˝ siďż˝ tak, jakby byďż˝a to prawda o niej - choďż˝ naprawdďż˝ jest innďż˝ osobďż˝.

Gdyby byďż˝a lepsza/mďż˝drzejsza/ďż˝adniejsza/wiďż˝cej zarabiaďż˝a/bardziej siďż˝ staraďż˝a - to nie byďż˝aby bita, poniďż˝ana, gwaďż˝cona we wďż˝asnym domu. Starania "bycia lepszďż˝" niestety nic nie dajďż˝, bo nie o to chodzi. To nie niedoskonaďż˝oďż˝ďż˝ ofiary powoduje ataki, tylko skrzywiona psychika sprawcy.

On jest wszechmocny i zrobi co chce, ma znajomych prawnikďż˝w, policjantďż˝w, ma pieniďż˝dze i zaďż˝atwi to, co zechce.

Nigdy nie ucieknie sprawcy - on jďż˝ dogoni, ukarze za ucieczkďż˝. Zresztďż˝, dokďż˝d tu iďż˝ďż˝, gdy ma siďż˝ tak niskie poczucie wďż˝asnej wartoďż˝ci? Przecieďż˝ sprawca robi co moďż˝e, aby powstaďż˝ u ofiary obraz osoby niezdarnej i do niczego. Ona wierzy, ďż˝e nie poradzi sobie.

Sprawca zrobi z niďż˝, co zechce i nikt jej nie pomoďż˝e.

Uwaďż˝a, ďż˝e jest beznadziejna, bo nie radzi sobie nawet we wďż˝asnym domu z wďż˝asnym mďż˝em.

Nie ma perspektyw - zarďż˝wno tych dobrych jak i zďż˝ych. Nie potrafi i nie chce myďż˝leďż˝, co bďż˝dzie dalej. To forma ochrony przed koszmarem, ktďż˝ry jest przewidywalny - kolejnym biciem czy wrzaskami. Jedyne, co przychodzi na myďż˝l, to: "gorzej juďż˝ nie moďż˝e byďż˝".

ďż˝wiat nie jest sprawiedliwy i rzďż˝dzďż˝ nim jakieďż˝ dziwne, ukryte prawa, ktďż˝rych ona nie rozumie. Rzďż˝dzi silniejszy, a racje sďż˝abszych nie sďż˝ brane pod uwagďż˝.

Tylko ja to przeďż˝ywam, jestem z tym sama - rosnďż˝ce poczucie wyizolowania z otoczenia utrudnia kontakty mogďż˝ce daďż˝ wsparcie, pomoc.

Nie wyobraďż˝a sobie innej sytuacji, bo sprawca ciďż˝gle mďż˝wi "i tak masz tu za dobrze" - czyli powinna to znosiďż˝. W ogďż˝le nie ma czasu na wyobraďż˝anie sobie czegokolwiek.

Marzy o chwili spokoju, bezpieczeďż˝stwa. Jak o wakacjach na Hawajach - aby choďż˝ na chwilďż˝ wyrwaďż˝ siďż˝ z paskudnej, koszmarnej codziennoďż˝ci.

Co czuje osoba doďż˝wiadczajďż˝ca przemocy?

Ma poczucie bďż˝ďż˝dnego koďż˝a - znikďż˝d ratunku, znikďż˝d pomocy, szkoda na to wszystko czasu i energii, tak potrzebnej do przeďż˝ycia kolejnego dnia. Drďż˝czy jďż˝ poczucie zagubienia, utraty kierunku, celu, sensu ďż˝ycia. Cierpi z braku perspektyw, sensownych i rzeczowych planďż˝w na przyszďż˝oďż˝ďż˝, pozostajďż˝ jej jedynie puste marzenia typu: "kiedyďż˝ bďż˝dzie dobrze".

Ma drďż˝czďż˝ce poczucie niejasnoďż˝ci sytuacji, rozmytych granic, co trzeba a czego nie wolno, za co dziďż˝ bďż˝dzie bicie a za co nie. Oczywiďż˝cie te "zasady" zmieniajďż˝ siďż˝ z minuty na minutďż˝, w zaleďż˝noďż˝ci od humoru sprawcy. To z kolei buduje ogromny lďż˝k.

Brak solidarnoďż˝ci z innymi krzywdzonymi, przekonanie o tym, ďż˝e jest siďż˝ absolutnie samemu w tej sytuacji, ciďż˝gle pogďż˝ďż˝bia kryzys.

Zdarza siďż˝ takďż˝e, ďż˝e osoby doďż˝wiadczajďż˝ce przemocy bardzo surowo osďż˝dzajďż˝ inne ofiary przemocy - "to jej wina, ďż˝e on jďż˝ bije". Nie wspierajďż˝ siďż˝ nawzajem, nie broniďż˝. Stajďż˝ nawet czasem po stronie sprawcy - jest to spowodowane prďż˝bďż˝ nadania sensu temu, co dzieje siďż˝ z nimi samymi. Jest to prďż˝ba szukania rozwiďż˝zaďż˝, odpowiedzi na pytanie: czemu akurat ja? Co takiego zrobiďż˝am, ďż˝e mnie bije, krzywdzi? Oskarďż˝ajďż˝c innďż˝ bitďż˝ kobietďż˝ o lenistwo czy niemoralne prowadzenie siďż˝ ofiary prďż˝bujďż˝ wnieďż˝ďż˝ trochďż˝ porzďż˝dku do tego szalonego ďż˝wiata, ktďż˝ry je otacza. Prďż˝bujďż˝ pokazaďż˝ sobie, ďż˝e sprawca ma swoje powody by biďż˝. A to nieprawda, bo ďż˝aden powďż˝d nie jest wystarczajďż˝cy, aby stosowaďż˝ przemoc wobec bliskich.

Wszystkie te myďż˝li i przekonania nie koďż˝czďż˝ siďż˝ automatycznie wraz z przerwaniem przemocy, gdy nastďż˝puje fizyczna izolacja doďż˝wiadczajďż˝cego przemocy od sprawcy. Nawet ďż˝mierďż˝ sprawcy czy osadzenie go w wiďż˝zieniu nie powoduje automatycznego przerwania takiego toku myďż˝lenia u ofiary. Umysďż˝ osoby doďż˝wiadczajďż˝cej przemocy tak dďż˝ugo byďż˝ naginany do potrzeb sprawcy, ďż˝e czasem powstaje wraďż˝enie, jakby bardziej sďż˝uchaďż˝ sprawcy niďż˝ swojego "wďż˝aďż˝ciciela". Tak dďż˝ugo obowiďż˝zywaďż˝ kodeks sprawcy, ďż˝e teraz trudno jest takiej osobie "odzyskaďż˝ siebie". Trzeba na to czasu i pozytywnych doďż˝wiadczeďż˝, ktďż˝re pomogďż˝ zbudowaďż˝ inny niďż˝ dotychczas obraz siebie.