Niedziela 12 stycznia 2020
Ksi��ki
M�czyzna, kt�ry pomyli� swoj� �on� z kapeluszem.
Oliver Sacks, (przek�ad Barbara Lindenberg)
"Ksi��k� t� czyta si� jak fascynuj�cy tekst popularnonaukowy, a w istocie jest to tekst naukowy (...)" napisa� Kazimierz Obuchowski. Oliver Sacks, angielski neurolog, przyjaciel tw�rcy neuropsychologii - Aleksandra �urii, przyznaje, �e poci�ga go to, co naukowe i to, co romantyczne zarazem. Daje temu wyraz poprzez g��bokie, proste i literacko znakomite analizy os�b chorych, z kt�rymi zetkn�� si� w swej praktyce. Ksi��ka dzieli si� na 4 cz�ci:
- STRATY - historie ludzi, kt�rych dotkn�o zaburzenie lub brak pewnej funkcji neurologicznej.
Jest tu m.in. opisana szczeg�lna forma agnozji wzrokowej: syndrom " m�czyzny, kt�ry pomyli� swoj� �on� z kapeluszem ". Doktor P., wybitny muzyk, wykszta�cony i wyrafinowany, widzi otaczaj�cy go �wiat i nie widzi jednocze�nie. Psychicznie nie rozpoznaje widzianych przedmiot�w. Nie zdaje sobie z tego sprawy - szukaj�c kapelusza, chwyta r�k� g�ow� swojej �ony; na ulicach dobrotliwie poklepuje hydranty i liczniki parkingowe, bior�c je za dzieci�ce g�owy.
Inny pacjent, emerytowany marynarz, powr�ci� do lat swej m�odo�ci sp�dzonych na �odzi podwodnej. Jest przekonany, �e ma 19 lat, �e w�a�nie sko�czy�a si� II wojna �wiatowa. Spogl�daj�c w lustro, " zagubiony marynarz " z przera�eniem odkrywa tam twarz obcego starucha.
Pewna m�oda pacjentka, w wieku 27 lat, zosta�a pozbawiona naszego sz�stego zmys�u - propriocepcji. Przesta�a czu� swoje cia�o, nie by�a w stanie odczu� jego pozycji, zgi�cia ko�czyn, napi�cia mi�ni itp. "Gubi�a r�ce" - s�dzi�a, �e s� one w jednym miejscu, a znajdowa�a je w zupe�nie innym. Christina, wg s��w dr Sacksa, to jedyny w swoim rodzaju bezcielesny cz�owiek na ziemi.
- NADMIARY - T� cz�� autor po�wi�ci� opisaniu funkcji przesadnie aktywnych, czego najlepszym przyk�adem jest:
Zesp� Touretta -charakteryzuj�cy si� nadmiarem energii nerwowej z ogromn� produkcj� najdziwniejszych ruch�w i odruch�w: tik�w, drga�, manieryzm�w, grymas�w, okrzyk�w, przekle�stw, bezwiednych na�ladownictw, przymus�w; z osobliwym, psotnym poczuciem humoru i sk�onno�ci� do b�aze�skich zabaw. Nie znaleziono dw�ch identycznych przypadk�w tej choroby !
W radosny nastr�j wprawia zaskakuj�ca historia starszej pani, kt�ra w wieku ponad 80 lat zapad�a na " chorob� Amora ", czyli ki�� uk�adu nerwowego.
Do refleksji sk�ania opowie�� o starszym cz�owieku, kt�ry nie pami�ta� niczego d�u�ej ni� kilka sekund. Wype�nia� wi�c swoje �ycie niezliczonymi improwizacjami. Ci�gle stwarza� �wiat i siebie by zast�powa� to, co bez ustanku zapomina� i traci�.
- UNIESIENIA I POWROTY - rozdzia�, kt�ry opowiada o pot�dze wyobra�ni i pami�ci, o tzw. napadowych wspomnieniach melodii znanych z dzieci�stwa, o niezwykle realistycznych snach na jawie.
Przeczytamy w nim m.in. histori� studenta medycyny lubuj�cego si� w amfetaminie, kt�remu przy�ni�o si�, �e jest psem, a po obudzeniu si� stwierdzi� m.in. radykalne wzmocnienie w�chu.
O amnezji i hipermnezji dowiemy si� wiele czytaj�c o koszmarze, jaki przytrafi� si� m�czyznie choremu na padaczk�. W czasie ataku zamordowa� on w�asn� dziewczyn�, a wypadek samochodowy po kilku latach odblokowa� to wspomnienie. Karz�ce, gro�ne superego poddawa�o sprawc� niezamierzonego mordu swoistej pokucie poprzez cz�ste i bardzo realistyczne wtargni�cia utajonych wcze�niej wspomnie� w obr�b �wiadomo�ci.
- �WIAT PROSTYCH UMYS��W - przytacza przyk�ady ludzi, kt�rzy w pewnym zakresie maj� " umys�owe defekty ", a w innym s� wr�cz "umys�owo doskonali". Czasami, obra�liwie nazywa si� ich " genialnymi idiotami ".
Je�li, drodzy czytelnicy, wzruszacie si� na filmach, czy te� czytaj�c poezj�, to z pewno�ci� przy tej lekturze uronicie niejedn� �z�. Polecam ksi��k� wszystkim zastanawiaj�cym si� nad kondycj� �ycia ludzkiego i sensem istnienia. Stanowi ona intryguj�cy materia�, kt�ry warto wzi�� pod uwag� w swych przemy�leniach. I cho� autorem jest lekarz, a bohaterami jego pacjenci - to naprawd� mo�na si� w tej ksi��ce zakocha�.
* Inne ksi��ki z dziedziny neuropsychologii i neurologii warte polecenia :
- Aleksander �uria " �wiat utracony i �wiat odzyskany "
- Aleksander �uria " Umys� mnemonisty "
- Oliver Sacks " Przebudzenia "