IT-SELF Małgorzata Osipczuk, www.it-self.pl, www.terapia-par-wroclaw.com

Portal Pomocy Psychologicznej

E-book
Psychoterapia po ludzku

Stowarzyszenie INTRO

E-book
E-pomoc
Psychologiczna pomoc w Internecie
teoria i praktyka

Stowarzyszenie INTRO

Programy pomocy

Artykuďż˝y

Niedziela 12 stycznia 2020

BUDDA ďż˝cieďż˝ki Oďż˝wieconego

Helmut Uhlig

"Ludzie sďż˝ w swej najgďż˝ďż˝bszej istocie Buddďż˝, tak jak woda jest w swej najgďż˝ďż˝bszej istocie lodem. I tak jak nie ma lodu bez wody, tak nie ma czďż˝owieka, w ktďż˝rego wnďż˝trzu nie byďż˝oby Buddy.

Nieszczďż˝liwi ci, ktďż˝rzy poszukujďż˝ w oddali, nie widzďż˝c tego, co jest w pobliďż˝u !

Sďż˝ oni podobni tym, co stojďż˝c w wodzie, umierajďż˝ z pragnienia. Urodzeni w bogactwie i szlachetni, beznadziejnie popadajďż˝ w nďż˝dzďż˝ i ubďż˝stwo.

Tďż˝pota i bezmyďż˝lnoďż˝ďż˝ sďż˝ powodem, dla ktďż˝rego wiecznie krďż˝ďż˝ďż˝ w obrďż˝bie szeďż˝ciu ďż˝wiatďż˝w, coraz bardziej pogrďż˝ďż˝ajďż˝c siďż˝ w ciemnoďż˝ciach i bďż˝ďż˝dzďż˝c.

Czy wyzwolďż˝ siďż˝ kiedykolwiek z zamkniďż˝tego krďż˝gu ďż˝ycia i ďż˝mierci?"

Mistrz zen Haku-in (1683-1768 n.e.)

Nowy ruch ogarnia ďż˝wiat

ďż˝wiat ogarnia wszechpotďż˝ny ruch. Jego obecnoďż˝ďż˝ i narastanie obserwujemy juďż˝ od ponad stu lat, chociaďż˝ korzenie siďż˝gajďż˝ znacznie dalej w przeszďż˝oďż˝ďż˝. Narodziďż˝ siďż˝ w dďż˝unglach Indii, na rďż˝wninie Gangesu i w dolinach poďż˝udniowych Himalajďż˝w. Tam wďż˝aďż˝nie bowiem dwa tysiďż˝ce piďż˝ďż˝set lat temu powstaďż˝a ďż˝yjďż˝ca nadal nauka, stanowiďż˝ca zarďż˝wno teraz, jak i przed wiekami, o sensie istnienia wielu ludzi.

Twďż˝rcďż˝ jej, jak powiadajďż˝, byďż˝ pewien ksiďż˝ďż˝ďż˝. On to wprowadziďż˝ w ruch obracajďż˝ce siďż˝ przez tysiďż˝clecia Koďż˝o Nauki.

Ale juďż˝ tutaj, jak to zwykle bywa w ďż˝yciu, zaczynajďż˝ pojawiaďż˝ siďż˝ pierwsze sprzecznoďż˝ci i niejasnoďż˝ci. Ten, ktďż˝rego nacechowana typowo hinduskďż˝ fantazjďż˝ legenda nazywa ksiďż˝ciem, ktďż˝rego narodzinom miaďż˝y towarzyszyďż˝ cudowne wydarzenia, mieszkajďż˝cy i dorastajďż˝cy we wspaniaďż˝ym paďż˝acu, wďż˝rďż˝d stawďż˝w peďż˝nych kwiatďż˝w lotosu i bajecznie piďż˝knych ogrodďż˝w, otoczony przecudnej urody towarzyszkami zabaw i obsďż˝ugiwany przez tysiďż˝ce sďż˝ug - byďż˝ w rzeczywistoďż˝ci synem pomniejszego ksiďż˝ďż˝ďż˝tka. Pochodziďż˝ co prawda ze szlachetnego rodu, ale z pewnoďż˝ciďż˝ nie naleďż˝aďż˝, tak jak chce tego legenda, do najmoďż˝niejszych tego ďż˝wiata. Jego nazwisko brzmiaďż˝o Siddhattha Gotama. ďż˝wiat zna go jako Buddďż˝ Sakjamuniego - "przebudzonego z rodu Sakja". "Budda" jest swego rodzaju tytuďż˝em honorowym, ktďż˝ry nosili takďż˝e inni oďż˝wieceni, ďż˝yjďż˝cy zarďż˝wno przed, jak i po historycznym Buddzie Sakjamunim. W przeciwieďż˝stwie jednak do noszďż˝cych ten sam tytuďż˝ swych poprzednikďż˝w i nastďż˝pcďż˝w, Budda Sakjamuni okreďż˝lany jest jako "ten Budda" lub jako "Budda Nauczyciel". Stďż˝d teďż˝ wywodzďż˝ siďż˝ uďż˝ywane w niniejszej ksiďż˝ďż˝ce okreďż˝lenia, odnoszďż˝ce siďż˝ do Buddy jako do "Oďż˝wieconego" lub "Czcigodnego".

Siddhattha Gotama, pďż˝niejszy Budda, po spďż˝dzeniu w beztrosce lat mďż˝odoďż˝ci podjďż˝ďż˝ decyzjďż˝ zmieniajďż˝cďż˝ caďż˝e jego dotychczasowe ďż˝ycie, ktďż˝ra w konsekwencji uczyniďż˝a go nie tylko najbardziej znanďż˝ postaciďż˝ w historii Indii, ale i jednďż˝ z najznakomitszych osobistoďż˝ci na ziemi. Z perspektywy dnia dzisiejszego moďż˝na go uznaďż˝ za jednego z najwaďż˝niejszych ludzi, jacy kiedykolwiek siďż˝ narodzili, jednoczeďż˝nie bďż˝dďż˝cego, jak nikt inny, osobďż˝ bezpretensjonalnďż˝ i niezwykle skromnďż˝. W tej wďż˝aďż˝nie, realizowanej praktycznie w ďż˝yciu skromnoďż˝ci najwczeďż˝niej wyraziďż˝o siďż˝ osiďż˝gniďż˝te przez niego poznanie. Siďż˝a oddziaďż˝ywania nauk Buddy byďż˝a ogromna. Prawie o ďż˝adnym czďż˝owieku nie mďż˝wiono, nie pisano i nie snuto tylu domysďż˝ďż˝w co o nim, nikt teďż˝ nie byďż˝ postaciďż˝ rďż˝wnie tajemniczďż˝. Nikogo nie przedstawiano na obrazach i posďż˝gach tak czďż˝sto jak jego. Wszystko to zaczďż˝o siďż˝ jednak dopiero po zakoďż˝czeniu ziemskiego ďż˝ycia Buddy. Wtedy zaczďż˝to go czciďż˝ jako boga, chociaďż˝ on sam nigdy nie uwaďż˝aďż˝ siďż˝ za boga czy syna boďż˝ego, nigdy siebie tak nie okreďż˝laďż˝ ani nie oczekiwaďż˝, a tym bardziej nie wymagaďż˝, by oddawano mu czeďż˝ďż˝ naleďż˝nďż˝ bogu.

Budda widziaďż˝ siebie przede wszystkim jako nauczyciela, a i to dopiero po odbyciu dďż˝ugich rozwaďż˝aďż˝ wewnďż˝trznych. Stawiaďż˝ sobie pytanie, czy powinien przekazywaďż˝ innym ludziom wiedzďż˝, ktďż˝rďż˝ sam posiadďż˝. Ludziom, ktďż˝rzy, jak wiedziaďż˝, w swej wiďż˝kszoďż˝ci wcale nie byli zdolni go zrozumieďż˝ ani pďż˝jďż˝ďż˝ w jego ďż˝lady. Dopiero teraz, patrzďż˝c wstecz, z perspektywy historii, ďż˝ledzďż˝c zachowanie caďż˝ej spoďż˝ecznoďż˝ci ludzkiej, widzimy, jak bardzo jego wďż˝tpliwoďż˝ci byďż˝y uzasadnione. Mimo to jednak nauka Buddy stanowi dla wielu wskazďż˝wkďż˝ i pomoc w ďż˝yciu - i moďż˝e jďż˝ stanowiďż˝ w przyszďż˝oďż˝ci. Z tego teďż˝ wzglďż˝du wracamy do jej ďż˝rďż˝deďż˝, zgďż˝ďż˝biamy okolicznoďż˝ci jej powstania, badamy drogďż˝, jakďż˝ kroczyďż˝ Budda, i studiujemy jego wypowiedzi.

W historii ludzkoďż˝ci Budda posiada trojakďż˝ postaďż˝: jest osobďż˝ historycznďż˝, gďż˝osicielem nowej nauki, a takďż˝e gďż˝ďż˝wnďż˝ postaciďż˝ zbioru legend i cudownych opowieďż˝ci. Jego ziemska wďż˝drďż˝wka sprzed dwďż˝ch i pďż˝ tysiďż˝cy lat byďż˝a przez dďż˝ugi czas przedmiotem kontrowersji, toteďż˝ tym bardziej zadziwiaďż˝a wszystkich potďż˝ga oddziaďż˝ywania gďż˝oszonej na terenie Azji jego nauki. Legenda otaczajďż˝ca Buddďż˝ pozostawiďż˝a swe ďż˝lady nawet w chrzeďż˝cijaďż˝skiej poezji ďż˝redniowiecza, a mianowicie w opowieďż˝ci o Balaamie i Jozafacie.

Historiďż˝ ďż˝ycia Buddy opowiada siďż˝ i rozpowszechnia w wielu krajach ďż˝wiata - od Indii do Turkiestanu, od Sri Lanki do Chin, a w ostatnim stuleciu - takďż˝e i w krajach Zachodu. Legenda Buddy posiada wiele wersji i odmian, a jego nauki, poczďż˝tkowo przekazywane ustnie przez mnichďż˝w z pokolenia na pokolenie, przetďż˝umaczone z jďż˝zyka palijskiego i sanskrytu na wiele innych jďż˝zykďż˝w ďż˝wiata, sďż˝ przedmiotem komentarzy zawartych w tysiďż˝cach ksiďż˝ďż˝ek.

Po cďż˝ wiďż˝c jeszcze jedna ksiďż˝ďż˝ka o Buddzie? Jego ďż˝ycie zbadano przecieďż˝ i przedstawiono juďż˝ wielokrotnie. Jego nauki opublikowano. Wiele spoďż˝rďż˝d otaczajďż˝cych go legend zweryfikowano i opisano na nowo. Na temat Oďż˝wieconego powstaďż˝o wiele materiaďż˝ďż˝w i ksiďż˝ďż˝ek.

Powďż˝d jest jeden - w ostatnich dziesiďż˝cioleciach Budda znajduje coraz wiďż˝cej zwolennikďż˝w, zwďż˝aszcza w Europie.

Nie jestem jednak w peďż˝ni przekonany, czy wszyscy ci, ktďż˝rzy sďż˝ nim zafascynowani, naprawdďż˝ go rozumiejďż˝, poniewaďż˝ droga, ktďż˝rďż˝ kroczyďż˝, jest trudna do pojďż˝cia dla kogoďż˝, kto nie urodziďż˝ siďż˝ i nie wychowaďż˝ w Azji. Jeszcze trudniej jest pojďż˝ďż˝ jego nauki. Zachowane po dziďż˝ dzieďż˝, skďż˝adajďż˝ siďż˝ z nieskoďż˝czonej liczby powtďż˝rzeďż˝, a szeroko rozbudowana legenda o jego ďż˝yciu brzmi jak baďż˝ďż˝ z Tysiďż˝ca i jednej nocy.

Naleďż˝y wiďż˝c postawiďż˝ pytanie, co sprawia, ďż˝e pomimo tych wszystkich trudnoďż˝ci Budda ma tak wielu zwolennikďż˝w na caďż˝ym ďż˝wiecie. Otďż˝ wydaje siďż˝, ďż˝e jego nauka, znacznie upraszczana, a czasem, niestety, nawet ulegajďż˝ca zafaďż˝szowaniom, znajduje na Zachodzie coraz wiďż˝ksze zainteresowanie, poniewaďż˝ postrzegana jest przez wielu ludzi jako potencjalny zbiďż˝r wskazďż˝wek uďż˝atwiajďż˝cych zmaganie siďż˝ z coraz trudniejszymi warunkami, jakim muszďż˝ sprostaďż˝ w swoim ďż˝yciu. Takďż˝ rolďż˝ nauka Buddy rzeczywiďż˝cie moďż˝e odegraďż˝. Stďż˝d teďż˝ pomysďż˝ napisania tej ksiďż˝ďż˝ki. Jej celem jest stworzenie z typowego dla azjatyckiego pojmowania ďż˝wiata troistego wyobraďż˝enia Buddy i jego nauki - obrazu jednolitego i zrozumiaďż˝ego dla przeciďż˝tnego czďż˝owieka Zachodu. Uwaďż˝am, ďż˝e otwarcie przed wspďż˝czesnymi drogi, jakďż˝ kroczyďż˝ Budda i kolejni interpretatorzy jego nauki, jest zadaniem wartym wysiďż˝ku.

Siddhattha podejmuje decyzjďż˝

Tak to siďż˝ zaczďż˝o: urodzony ok. 560 r. przed Chrystusem Siddhattha Gotama, ukochany i rozpieszczany przez ojca ďż˝uddhodanďż˝, radďż˝ďż˝ z leďż˝ďż˝cego na granicy dzisiejszych Indii i Nepalu Kapilawatthu, beztrosko spďż˝dziďż˝ dzieciďż˝stwo i mďż˝odoďż˝ďż˝. W wieku szesnastu lat poďż˝lubiďż˝ na ďż˝yczenie ojca swojďż˝ kuzynkďż˝ o imieniu Jasodhara, dokďż˝adniej - cďż˝rkďż˝ brata swej zmarďż˝ej po porodzie matki. Po trzynastu latach trwania szczďż˝liwego, jak siďż˝ wydaje, maďż˝ďż˝eďż˝stwa Yasodhara urodziďż˝a mu syna imieniem Rahula.

Siddhattha miaďż˝ wďż˝wczas juďż˝ dwadzieďż˝cia dziewiďż˝ďż˝ lat. Uchodziďż˝ za unikajďż˝cego ďż˝wiata marzyciela, ktďż˝remu nie odpowiadaďż˝o wystawne i pretensjonalne ďż˝ycie na dworze ojca. Doďż˝ďż˝ wczeďż˝nie staďż˝ siďż˝ ďż˝wiadom, ďż˝e stanowiďż˝o ono przeciwieďż˝stwo ďż˝wiata zewnďż˝trznego. Zdawaďż˝ sobie sprawďż˝ ze straszliwej przepaďż˝ci, jaka dzieliďż˝a nďż˝dzďż˝ od bogactwa, i wyraďż˝nie odczuwaďż˝, jak puste, pďż˝ytkie i niezadowalajďż˝ce jest ďż˝ycie towarzyskie na ksiďż˝ďż˝ďż˝cym dworze, nastawione wyďż˝ďż˝cznie na korzystanie z bogactwa i przyjemnoďż˝ci.

Siddhattha rozmawiaďż˝ czďż˝sto na ten temat z ojcem, ten jednak nie potrafiďż˝ zrozumieďż˝ poglďż˝dďż˝w swego syna na ďż˝ycie. Jako zapobiegliwy i troszczďż˝cy siďż˝ o dobro swej rodziny oraz skutecznie rzďż˝dzďż˝cy radďż˝a, miaďż˝ nadziejďż˝, ďż˝e Siddhattha zostanie pewnego dnia jego nastďż˝pcďż˝. Zamiary syna byďż˝y jednak zupeďż˝nie inne. Coraz czďż˝ciej bywaďż˝ ďż˝wiadkiem, jak inni mďż˝odzi ludzie uciekali od ciasnoty i ograniczeďż˝ panujďż˝cego w ich domach konserwatywnego myďż˝lenia, narzucanego im przez starsze pokolenia, by wďż˝rďż˝d dzikiej i wolnej natury poszukiwaďż˝ wďż˝aďż˝ciwego sensu istnienia.

Ojczyzna Siddhatthy - Indie Pďż˝nocne - przeďż˝ywaďż˝a wďż˝wczas okres przeďż˝omu religijnego i politycznego. Obszar ten znajdowaďż˝ siďż˝ od setek lat pod wďż˝adaniem potomkďż˝w pierwotnych zdobywcďż˝w, Arjďż˝w, ktďż˝rzy niegdyďż˝ wtargnďż˝li z Zachodu na rďż˝wninďż˝ Gangesu, a nastďż˝pnie do ďż˝rodkowej czďż˝ci Indii. Wprowadzili oni bardzo ostry podziaďż˝ spoďż˝eczeďż˝stwa na stany (warna), pozbawiajďż˝c wszystkie istniejďż˝ce na tym terenie uprzednio grupy plemienne odziedziczonych od pokoleďż˝ przywilejďż˝w. Do dnia dzisiejszego na terenie Indii przetrwaďż˝o okoďż˝o piďż˝ciuset kast powstaďż˝ych w wyniku podziaďż˝u warn.

Dwa najwyďż˝sze stany stanowili sprawujďż˝cy wďż˝adzďż˝ religijnďż˝ bramini, do ktďż˝rych naleďż˝aďż˝o skďż˝adanie ofiar bogom, oraz kszatrijowie - wojownicy i wďż˝aďż˝ciciele ziemscy - posiadacze, sprawu-jďż˝cy, jak byďż˝my to dzisiaj powiedzieli, wďż˝adzďż˝ wykonawczďż˝. Jeszcze przed narodzinami Siddhatthy doszďż˝o w wyniku tak utrwalonej struktury wďż˝adzy do powstania paďż˝stewek, z ktďż˝rych czďż˝ďż˝ miaďż˝a charakter dziedzicznych ksiďż˝stw, a czďż˝ďż˝ - swego rodzaju republik, na ktďż˝rych czele stali obieralni wďż˝adcy - radďż˝owie. W jednej z tych ostatnich urodziďż˝ siďż˝ i wzrastaďż˝ Siddhattha, potomek obecnego radďż˝y i kandydat na nowego. Tu takďż˝e najprawdopodobniej osobiďż˝cie uczestniczyďż˝ we wszystkich wspďż˝czesnych mu wydarzeniach i konfliktach spoďż˝ecznych tej epoki.

Pomiďż˝dzy poszczegďż˝lnymi paďż˝stewkami istniaďż˝a rywalizacja, dochodziďż˝o do zbrojnych starďż˝, a na porzďż˝dku dziennym byďż˝y intrygi i podstďż˝py, spiski, oszustwa i kďż˝amstwa. Bramini, sprawujďż˝cy wďż˝adzďż˝ religijnďż˝ i organizujďż˝cy wielkie ceremonie ofiarne - w tym ofiary ze zwierzďż˝t - przeksztaďż˝cili swe rytualne obowiďż˝zki w dochodowy interes, ktďż˝ry gospodarczo rujnowaďż˝ spoďż˝eczeďż˝stwo i doprowadziďż˝ do nďż˝dzy wielu ludzi. Chďż˝ďż˝ zysku posiadajďż˝cych stanowiska i wďż˝adzďż˝ prowadziďż˝a do coraz wiďż˝kszego bezprawia, zwďż˝aszcza w nowo powstaďż˝ych i szybko rozrastajďż˝cych siďż˝ miastach. Samowola, korupcja, szantaďż˝ i oszustwo, podobnie jak i otwarta przemoc, opanowaďż˝y codzienne ďż˝ycie. "Duďż˝e ryby poďż˝ykajďż˝ maďż˝e" - jak trafnie okreďż˝la te zjawiska pochodzďż˝ce z owych czasďż˝w powiedzenie hinduskie.